สตีเฟน แมคโดเนลล์ ผู้สื่อข่าว บีบีซี ประจำกรุงปักกิ่ง รายงานวิเคราะห์ท่าทีของจีน ชาติยักษ์ใหญ่ต่อวิกฤตยูเครน แม้จะอยู่นอกภูมิภาคและความขัดแย้ง แต่วิกฤตยูเครน ก่อให้เกิดความท้าทายหลักกับจีนในหลายด้าน
นอกจากจีนไม่ร่วมรุมประณามรัสเซียในการใช้กำลังทหารต่อยูเครน จีนยังไม่เรียกความเคลื่อนไหวของรัสเซียที่เป็นมหามิตร ว่าเป็นการบุกรุกอีกด้วย
อ่าน : จีนเลี่ยงใช้คำ รัสเซียบุกยูเครน ขอทุกฝ่ายใช้ความยับยั้งชั่งใจ
เพียงไม่กี่ชั่วโมงก่อนที่ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน แห่งรัสเซียจะประกาศปฏิบัติการทางทหารทางตะวันออกของยูเครน จีนถูกมหาอำนาจสหรัฐอเมริกากล่าวโจมตี ว่าร่วมกับรัสเซียสร้าง “ระเบียบโลกที่ไร้เสรีอย่างสิ้นเชิง”
เน็ด ไพรซ์ โฆษกกระทรวงการต่างประเทศสหรัฐ กล่าวว่าจีนจะใช้ประโยชน์จากสิ่งนี้เพื่อดึงปูตินกลับมา
ปูตินร่วมลงนามในข้อตกลงหลายฉบับที่ “ไร้ขีดจำกัด” กับนายสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีนในวันเดียวกันกับวันเปิดกีฬาโอลิมปิกฤดูหนาว ซึ่งแมคโดเนลล์ตั้งคำถามว่าต้องไปถามจีนเองว่าใช้อิทธิพลต่อรัสเซียหรือไม่
จีนและรัสเซียมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดมายาวนาน เห็นได้จากการที่ปูตินไปร่วมพิธีเปิดการแข่งขันโอลิมปิกที่กรุงปักกิ่งโดยเป็นหนึ่งในบรรดาผู้นำโลกเพียงไม่กี่คนที่ไปร่วมพิธีเปิด
หลังจากนั้น ผู้นำรัสเซียรอจังหวะจนกว่าปิดฉากโอลิมปิก แล้วเปิดฉากศึกนี้ด้วยการรับรองเอกราชสองภูมิภาคของยูเครนและส่งกองทัพไปสนับสนุน
ขณะที่จีนแสดงท่าทีว่ารัฐบาลจีนเรียกร้องให้ทุกฝ่ายอดทนอดกลั้นกรณีวิกฤตการณ์ในยูเครน
หวัง อี้ รัฐมนตรีกระทรวงการต่างประเทศหารือกับแอนโธนี บลิงเคน รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ พร้อมยอมรับว่าทุกอย่าง “แย่ลง” และวอนให้ “ทุกฝ่ายใช้ความยับยั้งชั่งใจ” แต่ตอนนี้รัสเซียกลับไม่ทนอีกต่อไป
ไม่แทรกแซงใคร-ไม่ให้ใครแทรกแซง
รัฐบาลจีนไม่สนับสนุนสงครามในยุโรป แต่ต้องการกระชับความสัมพันธ์ทางทหารและยุทธศาสตร์กับรัสเซีย เนื่องจากจีนเป็นคู่ค้าสำคัญอันดับ 1 ของยูเครนและจีนต้องการรักษาความสัมพันธ์กับยูเครนไว้ แต่คงทำได้ยาก
เพราะเห็นได้ชัดว่าจีนเป็นพันธมิตรกับประเทศใหญ่ที่ส่งกองทัพไปยูเครน จึงมีความเป็นไปได้ว่าการค้าของจีนในตลาดยุโรปตะวันตกจะได้รับผลกระทบ หากพิสูจน์ได้ว่าจีนหนุนการรุกรานของรัสเซีย
นอกจากนี้ ผู้นำจีนยังวางเฉยมาตลอดโดยถือหลักไม่แทรกแซงกิจการภายในของประเทศอื่นและไม่ต้องการให้ประเทศอื่นแทรกแซงกิจการภายในของจีนเช่นกัน
ด้านจอห์น คัลเวอร์ อดีตเจ้าหน้าที่หน่วยข่าวกรองสหรัฐ โพสต์ในทวิตเตอร์ว่า การที่รัสเซียผนวกดินแดนบางส่วนของยูเครนหรือบุกรุกและยึดกรุงเคียฟ เป็นการละเมิดจุดยืนของจีนที่ถือว่าอำนาจอธิปไตยเป็นสิ่งที่ล่วงละเมิดไม่ได้
จีนชาตินิยมลากไต้หวันมาผสมโรงด้วย
สิ่งที่พรรคคอมมิวนิสต์จีนกังวลมากที่สุด คือ การทำให้ชาวจีนไม่สนใจและไม่เปิดโลกทัศน์ ดังนั้น พรรคจึงเข้ามาจัดการและควบคุมการพูดถึงสถานการณ์ในยูเครนทั้งในสื่อมวลชนและสื่อสังคมออนไลน์
หลังจากเกิดวิกฤตในยูเครนได้ไม่นาน จีนลากไต้หวันเข้ามาผสมโรงด้วย
จีนถือว่าไต้หวันเป็นมณฑลหนึ่งของแผ่นดินใหญ่ การที่รัสเซียบุกยูเครนจุดกระแสให้ชาวจีนชาตินิยมแสดงความเห็นในเว่ยป๋อว่า “เป็นโอกาสดีที่สุดที่จะนำไต้หวันกลับมาตอนนี้ !”
รัฐบาลจีนไม่ใช้มาตรการคว่ำบาตรต่อรัสเซียเพราะรู้ดีว่าอาจจะตกอยู่ในสถานการณ์คล้ายคลึงกัน หากจีนใช้กำลังยึดไต้หวันซึ่งจะทำให้เกิดการนองเลือดและสูญเสียค่าใช้จ่ายมหาศาล
ด้านหัว ชุนอิง โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีน แถลงข่าวว่าจีนไม่เคยคิดว่าการคว่ำบาตรเป็นวิธีการแก้ปัญหาที่ดีที่สุด
โฆษกกระทรวงการต่างประเทศจีนยังตอบคำถามที่ว่าสถานการณ์ในยูเครนถือว่าเป็นการรุกรานหรือไม่ ว่าบริบททางประวัติศาสตร์ซับซ้อนและสถานการณ์ในปัจจุบัน “เกิดจากทุกปัจจัย“
แต่ถ้าพลเมืองจีนเริ่มปะติดปะต่อนำการที่รัสเซียบุกยูเครนให้เข้ากับประเทศตนเอง ก็อาจจะทำให้คำอธิบายเรื่องพรมแดนของจีนตาลปัตร
ปูตินกล่าวว่ากำลังปลดปล่อยผู้ที่พูดภาษารัสเซียในยูเครน แล้วอะไรจะเกิดขึ้นกับชาวมองโกเลีย ชาวเกาหลี ชาวคีร์กีซและอื่น ๆ ที่ตอนนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของจีน จะยิ่งกลายเป็นระเบิดสำหรับจีนหรือไม่
และจะเกิดอะไรขึ้น หากชาวทิเบตหรืออุยกูร์เรียกร้องเอกราชหรืออิสรภาพซึ่งรัฐบาลจีนไม่ปรารถนาให้เกิดขึ้นยิ่งกว่าสิ่งอื่นใด
คุมสื่อโซเชียลปมรัสเซีย-ยูเครน
แมคโดเนลล์แนะให้ส่องความเห็นในสื่อสังคมออนไลน์ของจีนซึ่งจะทำให้เห็นทิศทางที่สื่อของพรรคคอมมิวนิสต์ต้องการชักจูงประชาชนให้มองการเคลื่อนไหวของปูตินในยุโรปตะวันออก
เพราะสื่อของรัฐมีบัญชีในเว่ยป๋อและควบคุมการแสดงความเห็นเกี่ยวกับรัสเซียและยูเครนให้เป็นไปในทางบวกกับปูติน เช่น “ปูตินสุดยอด” “ฉันสนับสนุนรัสเซีย แต่ต่อต้านสหรัฐ อยากพูดแค่นี้” “อเมริกาต้องการสร้างความวุ่นวายในโลก”
สำหรับผู้ที่ตั้งคำถามถึงความทะเยอทะยานของรัสเซียจนบุกยูเครน จะต้องไปไล่ส่องดูบัญชีเว่ยป๋อของผู้ใช้ที่เป็นบุคคลและไม่ได้เชื่อมโยงกับสื่อของพรรค
ผู้เขียนคนหนึ่งกล่าวว่าไม่เข้าใจว่าทำไมคนจำนวนมากถึงสนับสนุนรัสเซียและปูติน การบุกรุกจะมองได้ว่าเป็นความยุติธรรมหรือไม่ เราควรต่อต้านสงครามทุกรูปแบบ !
ส่วนอีกคนเขียนว่าปูตินยอมรับเอกราชของภูมิภาคของกลุ่มแบ่งแยกดินแดนในยูเครน เห็นได้ชัดว่าเป็นการแทรกแซงกิจการภายในของประเทศอื่น
โพสต์สุดท้ายเป็นข้อสรุปที่ชัดเจนว่าจีนไม่ต้องการให้คนจีนให้ความสนใจซึ่งเป็นกับระเบิดที่รัฐบาลจีนกำลังก้าวข้ามไป
ส่วนภายในยูเครน สถานเอกอัครราชทูตจีนส่งข้อความถึงพลเมืองจีนที่อาศัยในยูเครนที่กำลังตกอยู่ในสงครามครั้งใหญ่โดยแนะนำให้ติดธงชาติจีนบนรถและ “ช่วยเหลือกันและกัน” รวมทั้ง “แสดงพลังอันแข็งแกร่งของจีน”
เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมโหฬารในยุโรป ประธานาธิบดีสี จิ้นผิง มีทางเลือกสำคัญว่าประเทศจีนจะรับมืออย่างไร