แผ่นดินไหวตุรกี-ซีเรีย : สังคมไม่พอใจตึกใหม่ที่อ้างรับมือแผ่นดินไหวได้กลับถล่ม

ท่ามกลางความโศกเศร้าเสียใจ ภาพอาคารที่เพิ่งสร้างใหม่ที่ถล่มพังลงมาหลังเหตุแผ่นดินไหวล่าสุดในตุรกีทำให้เกิดกระแสความไม่พอใจด้วย บีบีซีไปสืบสวนเกี่ยวกับอาคารที่เพิ่งสร้างเสร็จ 3 อาคารเพื่อดูว่ามันบอกอะไรเราเกี่ยวกับกฎเกณฑ์ด้านความปลอดภัยในการสร้างอาคารในตุรกีบ้าง

การใช้เทคนิคสมัยใหม่ควรจะทำให้ตึกอาคารที่เพิ่งสร้างสามารถทนทานต่อความรุนแรงของแผ่นดินไหวขนาด 7.8 และ 7.5 ที่เพิ่งเกิดขึ้นได้ และข้อบังคับการก่อสร้างอาคาร หรือ “building regulations” ที่กำหนดขึ้นหลังจากเกิดหายนะในครั้งที่ผ่านมา ก็ควรจะบังคับให้อาคารที่ถูกก่อสร้างใหม่สามารถรับมือกับเหตุแผ่นดินไหวได้

มาดูกรณีของอาคารแห่งแรกในเมืองมาลัตยาของตุรกี ครึ่งล่างของตัวอาคารกำลังพังทลายลง ทำให้ส่วนบนของอาคารเอนไปทางหนึ่งเหนือซากปรักหักพังด้านล่าง

อาคารแห่งนี้เป็นอาคารที่เพิ่งสร้างใหม่ มีคนเผยแพร่ภาพโฆษณาของอาคารนี้ที่บอกว่า “สร้างตามข้อบังคับในการรับมือกับแผ่นดินไหวฉบับล่าสุด” โฆษณาดังกล่าวยังบอกอีกว่าวัสดุและฝึมือของทีมก่อสร้างได้คุณภาพ “ระดับชั้นหนึ่ง”

ด้วยความที่เพิ่งสร้างใหม่ อาคารเหล่านี้ควรจะทำตามมาตรฐานที่เพิ่งอัปเดตใหม่ในปี 2018 ซึ่งกำหนดให้อาคารในพื้นที่ที่เสี่ยงเกิดแผ่นดินไหวใช้คอนกรีตคุณภาพสูงที่เสริมด้วยโครงเหล็ก ต้องจัดวางเสาและคานเพื่อรับแรงแผ่นดินไหวอย่างมีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ดี บีบีซีไม่สามารถยืนยันได้ว่าอาคารนี้สร้างตามมาตรฐานที่โฆษณาไว้

• “มันเหมือนฉากวันสิ้นโลก ผมจะช่วยชีวิตลูกชายได้ยังไง”
• “พวกคุณมาช้าเกินไป…ทำไมไม่มาให้เร็วกว่านี้”
• ภาพดาวเทียม ก่อน-หลัง แผ่นดินไหวตุรกี

ในกรณีของอาคารที่ 2 เป็นอาคาร 16 ชั้นในเมืองอิสเคนเดอรุน ที่พังถล่มลงมาเกือบทั้งหมด บีบีซีไปพบภาพโฆษณาของอาคารนี้ซึ่งเผยแพร่โดยบริษัทก่อสร้างที่บอกว่าสร้างเสร็จในปี 2019

นี่หมายความว่าอาคารดังกล่าวควรสร้างตามข้อบังคับอาคารฉบับล่าสุด บีบีซีพยายามติดต่อบริษัทก่อสร้างนี้แต่ยังไม่ได้รับการตอบรับ

ในกรณีที่ 3 อาคาร 9 ชั้นในเมืองอันทาเคียถล่มลงเกือบทั้งหมด ในวิดีโอจากงานเปิดตัวอาคารเมื่อปี 2019 นายเซอร์เว็ต แอตลาส เจ้าของบริษัทก่อสร้าง Ser-Al Construction บอกว่า ชุดอาคารชื่อ Guclu Bahce มีความพิเศษทั้งในเรื่องของทำเลและคุณภาพของวัสดุในการก่อสร้าง

เมื่อบีบีซีติดต่อไป นายแอตลาสตอบว่าในบรรดาอาคารหลายร้อยแห่งที่เขาสร้างในจังหวัดฮาทัย (อันทาเคียเป็นเมืองหลวงของจังหวัดนี้) โชคร้ายที่มีอาคารสองแห่งที่ถล่มพังลงมา

เขาบอกว่าแผ่นดินไหวครั้งนี้เกิดขึ้นในระดับกว้างจนแทบไม่มีอาคารไหนในเมืองที่รอดมาได้ “ด้วยความเจ็บปวด เราได้ประจักษ์ว่าองค์กรสื่อบางแห่งพยายามเปลี่ยนความเข้าใจของสังคมแล้วหาแพะรับบาปในรูปแบบการรายงานข่าว”

อย่างไรก็ดี ผู้เชี่ยวชาญอย่างศาสตราจารย์เดวิด อเล็กซานเดอร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนและการจัดการในสถานการณ์ฉุกเฉินจากยูนิเวอร์ซิตี้ คอลเลจ ลอนดอน บอกว่าอาคารที่ก่อสร้างดีจริง ๆ ควรจะสามารถทนทานแผ่นดินไหวความรุนแรงระดับนี้ได้

ไม่ทำตามกฎเกณฑ์

หลังจากเกิดเหตุแผ่นดินไหวในครั้งก่อน ๆ อาทิ เมื่อปี 1999 ที่เมืองอิซมิตที่ทำให้มีผู้เสียชีวิต 17,000 ราย มีการกำหนดข้อบังคับในการก่อสร้างอาคารให้รัดกุมขึ้น อย่างเช่นข้อบังคับล่าสุดจากเมื่อปี 2018

อย่างไรก็ดี ไม่มีการบังคับใช้กฎเกณฑ์นี้อย่างมีประสิทธิภาพ ศ.อเล็กซานเดอร์ บอกว่า มีการปรับอาคารที่สร้างนานแล้วให้ได้มาตรฐานน้อยมาก ส่วนกรณีของอาคารที่สร้างใหม่ก็มีการทำตามกฎเกณฑ์นี้น้อยเช่นกัน

ในประเทศที่บริษัททำตามข้อบังคับในการก่อสร้างอาคาร เช่น ญี่ปุ่น คนหลายล้านที่อาศัยในตึกสูงระฟ้าแม้จะเป็นบริเวณที่เสี่ยงเกิดแผ่นดินไหวกลับปลอดภัยเวลาเกิดภัยพิบัติ

มาตรการต่าง ๆ ขึ้นอยู่กับจุดประสงค์ของการใช้อาคาร และระดับความเสี่ยงของบริเวณนั้น ๆ อาจมีตั้งแต่การเสริมความแข็งแกร่งของตัวอาคาร ไปจนถึงตั้งอาคารอยู่บนฐานรับแรงสั่นสะเทือนหรือ “shock absorber” เพื่อแยกตัวอาคารออกจากการสั่นไหวของพื้นดินไปเลย

ทำไมบังคับให้ทำตามกฎไม่ได้

ในบางช่วง รัฐบาลตุรกีออก “นิรโทษกรรมด้านการก่อสร้าง” หรือ “construction amnesties” โดยผลคือมีการยกเว้นให้อาคารที่สร้างโดยไม่มีประกาศนียบัตรด้านความปลอดภัย ไม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียม มีการออกนิรโทษกรรมในลักษณะนี้มาตั้งแต่ทศวรรษ 60 จนมาถึงครั้งล่าสุดในปี 2018

นี่ทำให้เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์มานานแล้ว โดยข้อมูลจากสหภาพหอการค้าวิศวกรและสถาปนิกตุรกี (Union of Chambers of Turkish Engineers and Architects’ Chamber of City Planners) ชี้ว่า มีอาคารถึง 75,000 แห่งที่ได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวทางตอนใต้ของตุรกี ที่ได้รับนิรโทษกรรมด้านการก่อสร้าง

ไม่กี่วันก่อนเกิดเหตุแผ่นดินไหว สื่อตุรกีรายงานว่ามีร่างนิรโทษกรรมอีกฉบับที่รอการอนุมติจากรัฐสภาอยู่ซึ่งจะนิรโทษกรรมอาคารที่เพิ่งก่อสร้างไม่นานนี้เพิ่มเติม

เซลัล เซนกอล นักธรณีวิทยา บอกว่าการกระทำเช่นนี้ในพื้นที่เสี่ยงเกิดแผ่นดินไหวถือเป็น “อาชญากรรม”

หลังเกิดแผ่นดินไหวในเมืองอิซเมียร์ในปี 2020 บีบีซีแผนกภาษาตุรกีรายงานว่ามีอาคารถึง 672,000 แห่งได้รับประโยชน์จากการนิรโทษกรรมลักษณะนี้

รายงานเดียวกันระบุโดยอ้างกระทรวงสิ่งแวดล้อมและความเป็นเมืองตุรกี (Environment and Urbanisation Ministry) ว่า ในปี 2018 อาคารมากกว่า 50% ในตุรกี หรือเกือบ 13 ล้านอาคาร ถูกสร้างขึ้นมาโดยละเมิดข้อบังคับ

เมื่อบีบีซีไปสอบถามไป กระทรวงสิ่งแวดล้อมและความเป็นเมืองระบุว่า “ไม่มีอาคารที่สร้างโดยรัฐบาลชุดเราถล่มลงมี ตอนนี้กำลังมีการศึกษาวิเคราะห์ความเสียหายต่อเนื่องอย่างเร่งด่วน”

ข่าว บีบีซี ไทย ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ประชาชาติธุรกิจ เป็นความร่วมมือของสององค์กรข่าว