เจาะลึก ‘คุมาโมโตะ’ ศูนย์กลางเซมิคอนดักเตอร์ญี่ปุ่น เผชิญแผ่นดินไหว 7.1 แมกนิจูด
จากเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 7.1 แมกนิจูด ศูนย์กลางอยู่ที่จังหวัดคุมาโมโตะ บนเกาะคิวชูของญี่ปุ่น เมื่อช่วงเย็นวันที่ 28 ก.ค. 2026 ต่อมาไม่นานเกิดระเบิดที่ห้างสรรพสินค้าอิออน (Aeon) ในเมืองคาชิมะ จังหวัดคุมาโมโตะ โดยที่สาเหตุของการระเบิดยังไม่ชัดเจน แต่เจ้าหน้าที่ระดับสูงคาดว่า เกิดจากแก๊สรั่วไหล
วันนี้ (29 ก.ค.) นางซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่น กล่าวกับผู้สื่อข่าวที่ทำเนียบรัฐบาลว่า ณ เวลา 8:30 น. ตามเวลาท้องถิ่นญี่ปุ่น มีผู้เสียชีวิตที่ได้รับการยืนยันแล้ว 13 รายทั่วภูมิภาค
จังหวัดคุมาโมโตะ ถือเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ของญี่ปุ่น โดยเป็นที่ตั้งของบริษัท Japan Advanced Semiconductor Manufacturing (JASM) ซึ่งเป็นบริษัทลูกของบริษัทรับจ้างผลิตชิปเซมิคอนดักเตอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) ร่วมทุนกับบริษัทญี่ปุ่นคือ เด็นโซ่ (Denso) โซนี่ (Sony) และโตโยต้า มอเตอร์ (Toyota Motor)
“ประชาชาติธุรกิจ” เปิดประวัติจังหวัดคุมาโมโตะ ทำไมจึงเป็นศูนย์กลางเซมิคอนดักเตอร์ญี่ปุ่น และแผ่นดินไหวครั้งนี้กระทบต่อโรงงานอุตสาหกรรมอย่างไรบ้าง
เกาะซิลิคอน ศูนย์กลางโรงงานชิป
ย้อนกลับไป เมื่อราวทศวรรษที่ 1980 ยุคที่ญี่ปุ่นครองความเป็นมหาอำนาจด้านเซมิคอนดักเตอร์ของโลก เกาะคิวชู ที่ตั้งของจังหวัดคุมาโมโตะ เป็นศูนย์กลางหลักที่มีบริษัทไอทีและผู้ผลิตชิปเข้ามาก่อตั้งโรงงานจำนวนมาก ไม่ว่าจะเป็น มิตซูบิชิ อิเล็คทริค (Mitsubishi Electric) โตชิบา (Toshiba) หรือโซนี่
ในเวลานั้น ภูมิภาคคิวชู ผลิตชิปเซมิคอนดักเตอร์ป้อนให้ตลาดโลกคิดเป็นสัดส่วนสูงถึงราว 10% ทำให้สื่อและแวดวงอุตสาหกรรมเรียกเกาะนี้ว่า ‘เกาะซิลิคอน’ (Silicon Island)
แม้ในช่วงทศวรรษที่ 2000 การแข่งขันด้านชิปเซมิคอนดักเตอร์ญี่ปุ่นจะซบเซาลง แต่คิวชูก็ยังคงมีรากฐานทางอุตสาหกรรมต่อเนื่องมาโดยตลอด ทั้งโรงงานผลิตวัตถุดิบ ชิ้นส่วน อุปกรณ์ และบริษัทเกี่ยวข้อง จึงเป็นพื้นที่ที่มีความพร้อมในด้านระบบนิเวศที่เชื่อมโยงถึงกันอย่างเหนียวแน่นพื้นที่หนึ่ง
นอกจากนี้ ปัจจัยทางภูมิศาสตร์ยังเอื้ออำนวย โดยจังหวัดคุมาโมโตะตั้งอยู่บนแอ่งน้ำใต้ดินขนาดใหญ่ที่กรองผ่านชั้นดินภูเขาไฟอาโซะ ทำให้มีน้ำคุณภาพดีปริมาณมหาศาล เหมาะแก่กระบวนการผลิตชิปต้องใช้น้ำบริสุทธิ์จำนวนมาก อีกทั้งระบบพลังงานและโครงสร้างพื้นฐานด้านไฟฟ้าก็มีความเสถียร เอื้อต่อการเดินเครื่องจักรโรงงานตลอด 24 ชั่วโมง
แม้จะมีประวัติศาสตร์ด้านเซมิคอนดักเตอร์มาอย่างยาวนาน แต่การมาถึงของ TSMC ได้เปลี่ยนแปลงขนาดอุตสาหกรรมของคุมาโมโตะไปอย่างสิ้นเชิง
ในปี 2021 TSMC ก่อตั้ง JASM โดยมีบริษัทผู้ผลิตเซนเซอร์รับภาพและอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์ โซนี่ เซมิคอนดักเตอร์ โซลูชัน (SSS) และผู้ผลิตชิ้นส่วนรถยนต์อย่างเด็นโซ่ ร่วมถือหุ้น ก่อนจะเริ่มสร้างโรงงานในปี 2022 และเริ่มเดินเครื่องผลิตในปี 2024 อ้างอิงจากรายงานประจำปี 2025 ของ TSMC
แม้ JASM จะไม่ได้ผลิตชิปที่มีขนาดเล็กที่สุดหรือล้ำสมัยที่สุด แต่เทคโนโลยีการผลิตหลายแบบ รวมถึงชิปขนาด 12, 16, 22, 28 และ 40 นาโนเมตร ที่โรงงานผลิตได้ ถูกนำมาใช้อย่างแพร่หลายในอุตสาหกรรมรถยนต์ อุปกรณ์สำหรับโรงงาน อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์สำหรับผู้บริโภค รวมถึงผลิตภัณฑ์อื่น ๆ ที่ต้องการชิ้นส่วนที่น่าเชื่อถือต่อการใช้งานระยะยาว
ขณะนี้ JASM กำลังก่อตั้งโรงงานแห่งที่สองในพื้นที่ติดกัน โดยมีบริษัทผู้ผลิตรถยนต์ โตโยต้า มอเตอร์ ร่วมทุนเพิ่มอีกหนึ่งราย TSMC ระบุว่า ด้วยเงินลงทุนมากกว่า 2 หมื่นล้านดอลลาร์สหรัฐ (ราว 6.7 แสนล้านบาท) โรงงานทั้งสองแห่งของ JASM จะมีกำลังการผลิตแผ่นเวเฟอร์ขนาด 12 นิ้วมากกว่า 100,000 แผ่นต่อเดือน
เดือน ก.พ. 2026 ซีซี เว่ย ซีอีโอของ TSMC กล่าวว่า โรงงานแห่งที่สองจะผลิตชิปขนาด 3 นาโนเมตร เพื่อตอบสนองความต้องการที่เกิดจากเอไอ เป็นการปรับเปลี่ยนจากแผนเดิมที่จะผลิตเพียงชิปขนาด 6 และ 7 นาโนเมตร โดยตั้งเป้าเริ่มดำเนินงานในปี 2028
นายทาคาชิ คิมูระ ผู้ว่าราชการจังหวัดคุมาโมโตะ กล่าวว่า โรงงานของ TSMC จุดประกายความเฟื่องฟูของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ ดึงดูดบริษัทที่เกี่ยวข้องประมาณ 70 แห่ง และสร้างงานมากกว่า 6,000 ตำแหน่ง
ความเสียหายจากเหตุแผ่นดินไหว
JASM ระบุว่า การดำเนินงานที่โรงงานในเมืองคุมาโมโตะกำลังทยอยกลับมาดำเนินการอีกครั้ง หลังจากตรวจสอบความปลอดภัยเสร็จสิ้นแล้ว ส่วนการก่อสร้างโรงงานแห่งที่สองนั้นถูกระงับบางส่วนเนื่องจากมีความเสี่ยงที่จะเกิดอาฟเตอร์ช็อก
บริษัท นิปปอน เปเปอร์ อินดัสทรีส์ (Nippon Paper Industries) ผู้ผลิตกระดาษและผลิตภัณฑ์จากเยื่อกระดาษ หยุดดำเนินงานในโรงงานยาซึชิโระเนื่องจากปล่องไฟพังถล่มลงมา ทำให้การดำเนินงานหยุดชะงัก โดยมีผู้บาดเจ็บ 2 คนในสภาพหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน ส่วนอีก 9 คนยังไม่ทราบชะตากรรม โฆษกของบริษัทกล่าวว่า กำลังประเมินสถานการณ์และไม่สามารถให้รายละเอียดเพิ่มเติมได้
ห้างสรรพสินค้าอิออน ปิดให้บริการจำนวน 17 สาขาจากทั้งหมด 40 สาขาในจังหวัดคุมาโมโตะ โดยในสาขาที่เกิดเหตุระเบิด ขณะนี้เจ้าหน้าที่กู้ภัยกำลังทำงานตลอด 24 ชั่วโมง เพื่อค้นหาและช่วยเหลือผู้สูญหายหรือติดอยู่ภายใน โดยพบผู้เสียชีวิต 3 ราย ทั้งนี้ ลูกค้าและพนักงานอพยพออกไปก่อนเกิดเหตุระเบิด
โซนี่ เซมิคอนดักเตอร์ ยังคงหยุดดำเนินงาน โดยรายงานว่า พนักงานที่โรงงานในเมืองคิคุโยถูกอพยพออกไปแล้ว ขณะนี้บริษัทกำลังตรวจสอบอาคารและอุปกรณ์ เพื่อค้นหาความเสียหายอย่างต่อเนื่อง
โตเกียว อิเล็กตรอน (Tokyo Electron) ผู้ผลิตอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์ กล่าวว่า ยังไม่พบความเสียหายร้ายแรงต่ออาคารหรืออุปกรณ์ใด ๆ ในขณะนี้ อย่างไรก็ตาม ได้หยุดการดำเนินงานที่โรงงานสองแห่ง เพื่อตรวจสอบความปลอดภัย
เรเนซัสอิเล็กทรอนิกส์ (Renesas Electronics) บริษัทผู้ผลิตเซมิคอนดักเตอร์และชิปเซ็ต (Chipset) ระบุว่า ระงับการดำเนินงานที่โรงงานคาวาจิริในเมืองคุมาโมโตะและโรงงานนิชิกิในเมืองนิชิกิแล้ว โดยเริ่มตรวจสอบสิ่งอำนวยความสะดวกในห้องปลอดฝุ่น เพื่อประเมินความเสียหายต่ออาคารและอุปกรณ์
โตโยต้า มอเตอร์ เริ่มกลับมาดำเนินการอีกครั้งในเช้าวันนี้ แต่ไม่กี่ชั่วโมงต่อมา ได้ประกาศระงับการดำเนินงานที่โรงงานมิยาตะ คันดะ และโคคุระ ในจังหวัดฟุกุโอกะ ตั้งแต่กะที่สองของวันนี้ จนถึงกะที่สองของวันที่ 31 ก.ค. โดยคำนึงถึงความปลอดภัย โลจิสติกส์ และสถานะของซัพพลายเออร์
ฮอนด้า มอเตอร์ ขยายระยะเวลาการหยุดดำเนินงานที่โรงงานผลิตรถจักรยานยนต์คุมาโมโตะไปจนถึงวันที่ 31 ก.ค. โดยอ้างอิงถึงอาฟเตอร์ช็อกที่อาจเกิดขึ้น และการประเมินความเสียหายที่เกิดขึ้นกับซัพพลายเออร์
ยามาโตะ โฮลดิ้งส์ (Yamato Holdings) กลุ่มบริษัทขนส่งและโลจิสติกส์ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศญี่ปุ่น งดรับพัสดุที่ส่งไปยังหรือมาจากจังหวัดคุมาโมโตะทั้งหมด รวมถึงพื้นที่ทางตะวันตกเฉียงเหนือบางส่วนของจังหวัดมิยาซากิ
สถานีโทรทัศน์ NHK รายงานว่า ถนนบางสายได้รับความเสียหายอย่างหนัก แต่บริการรถไฟเริ่มกลับมาให้บริการแล้ว
ทั้งนี้ ภูมิภาคคุมาโมโตะเคยเผชิญแผ่นดินไหวครั้งใหญ่เมื่อปี 2016 มาแล้วครั้งหนึ่ง ทำให้โรงงานอุตสาหกรรมและเซมิคอนดักเตอร์ต่าง ๆ ยกระดับโครงสร้างทางวิศวกรรมให้รองรับแผ่นดินไหวรุนแรงได้ดีขึ้น
อ้างอิง : Bloomberg, Nikkei Asia, The Economist, Money Control