ปรากฏการณ์มนุษย์เดินชนในญี่ปุ่น ภัยคุกคามนักท่องเที่ยว ?
กระแส “มนุษย์เดินชน” หรือ บุทสึคาริ โอโตโกะ (Butsukari Otoko) ในประเทศญี่ปุ่น กลับมาเป็นประเด็นอีกครั้ง ซึ่งสำหรับผู้ที่อาศัยอยู่ในญี่ปุ่นมานาน เหตุการณ์ประเภทนี้มีชื่อเรียกอยู่แล้ว แต่คนอื่นๆ ที่เพิ่งได้ยินเรื่องนี้เป็นครั้งแรก ปรากฏการณ์ที่ตั้งใจชนโดยเฉพาะย่านคนพลุกพล่านช่างดูขัดแย้งกับชื่อเสียงด้านความปลอดภัยระดับโลกของญี่ปุ่น
“ประชาชาติธุรกิจ” รวบรวมและเรียบเรียงเหตุการณ์เพื่อทำความเข้าใจ ชวนหาสาเหตุที่อยู่เบื้องหลังและวิธีการรับมือ โดยเริ่มที่คลิปวิดีโอไวรัล เด็กหญิงถูกชนล้มที่ทางม้าลายในกรุงโตเกียว
ในคลิปวิดีโอเริ่มต้นด้วยภาพที่อบอุ่นหัวใจ เด็กหญิงตัวน้อยที่ดูมีความสุขที่ได้อยู่ในกรุงโตเกียว ยิ้มแย้มขณะทำท่าชูสองนิ้วให้กล้อง เพียงไม่กี่วินาทีต่อมา เธอก็ถูกผู้หญิงคนหนึ่งที่สวมหน้ากากอนามัยผลักล้มลงจากด้านหลัง ผู้ก่อเหตุไม่สะทกสะท้าน เดินออกไปจากเฟรมของคลิปที่แม่ของเด็กหญิงถ่ายไว้
ไม่ใช่การชนไหล่กันโดยบังเอิญในที่แออัด แต่เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เห็นได้ชัดที่สุดของเหตุการณ์ “มนุษย์เดินชน” ในญี่ปุ่นที่ตั้งใจชน ซึ่งผู้เชี่ยวชาญระบุว่าเป็นผลมาจากพลวัตทางเพศและความเครียดในชีวิตสมัยใหม่
คลิปวิดีโอเหตุการณ์ดังกล่าว ซึ่งถ่ายเมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา บริเวณทางข้ามที่พลุกพล่านในย่านชิบูย่า กรุงโตเกียว ได้รับยอดวิวมากกว่า 1 ล้านครั้งบนอินสตาแกรม ผู้แสดงความคิดเห็นส่วนใหญ่ประณามการกระทำของหญิงคนดังกล่าว ขณะที่บางคนตั้งคำถามว่าการถ่ายรูปกลางทางแยกที่แออัดนั้นเป็นเรื่องที่ฉลาดหรือไม่
ปรากฏการณ์นี้ เริ่มเป็นที่รู้จักในวงกว้างในญี่ปุ่นเมื่อปี 2018 เมื่อมีคลิปวิดีโอที่ไม่ชัดเจนนักปรากฏให้เห็นชายคนหนึ่งจงใจชนผู้หญิงหลายคนในสถานีชินจูกุ ซึ่งเป็นสถานีรถไฟที่พลุกพล่านที่สุดในโลก
และเมื่อเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา รองศาสตราจารย์วัย 59 ปีถูกจับกุมในจังหวัดฟุกุโอกะ ในข้อหาทำร้ายร่างกายผู้สัญจรไปมาหลายคน โดยใช้กระเป๋าฟาดพวกเขาขณะเดินผ่าน
ชายคนดังกล่าวต้องเผชิญกับโทษจำคุกสูงสุดถึงสองปี หรือปรับไม่เกิน 300,000 เยน (ราว 62,000 บาท) โดยการทำร้ายร่างกายจนเป็นเหตุให้ได้รับบาดเจ็บจะมีบทลงโทษที่รุนแรงยิ่งขึ้น
มีรายงานเหตุการณ์อื่นๆ เกิดขึ้นรอบๆ สถานีทามาจิในโตเกียว รวมถึงกรณีหญิงคนหนึ่งถูกชนอย่างแรงจนซี่โครงหัก ปัจจุบันผู้โดยสารต้องอยู่ในเลนที่มีเสากั้นเมื่อเข้าและออกจากสถานี
ไม่ใช่แค่ผู้ชายเท่านั้นที่ชนคน แม้ว่าโดยทั่วไปแล้วผู้ชายจะเป็นผู้ลงมือมากกว่าก็ตาม ภาพจากสื่อสังคมออนไลน์แสดงให้เห็นผู้คนทั้งชายและหญิงจงใจเดินเข้าไปในที่สาธารณะที่มีคนพลุกพล่านเพื่อเตรียมใช้ไหล่กระแทกเหยื่อที่ไม่ทันตั้งตัว
ในคลิปวิดีโอที่ถูกแชร์อย่างกว้างขวาง คลิปหนึ่งแสดงให้เห็นผู้หญิงคนหนึ่งใช้กระเป๋าตีคนเดินผ่านไปมา จากนั้นหยุดเพื่อหยิบของบางอย่างจากพื้นก่อนจะกลับมาต่อว่าเหยื่อ
เนื่องจากอาชญากรรมประเภทนี้ค่อนข้างใหม่ จึงไม่มีการเก็บสถิติอย่างเป็นทางการ ในหลายกรณี ผู้กระทำความผิดใช้ประโยชน์จากสภาพแวดล้อมเพื่อกลมกลืนไปกับฝูงชน เหยื่อบางรายไม่รู้ตัวว่าถูกจงใจทำร้าย
ในเดือนพฤศจิกายน 2024 บริษัท MediaSeek จำกัด ได้สำรวจผู้ใช้แอปพลิเคชัน Iconit บนสมาร์ตโฟนจำนวน 21,758 คน โดยสอบถามเฉพาะเกี่ยวกับประสบการณ์การถูกชนโดยเจตนา ผลปรากฏว่า 14% ของผู้ตอบแบบสอบถามระบุว่าถูกชนโดยเจตนา ขณะที่ 6% ระบุว่าเห็นเหตุการณ์ดังกล่าว
สำหรับประเภทของ “มนุษย์เดินชน” ในปี 2024 แซนดี้ คอนเทนต์ครีเอเตอร์ในญี่ปุ่น โพสต์คลิปวิดีโอลงในอินสตาแกรม เล่าถึงประสบการณ์การถูกชนในที่สาธารณะ และระบุ Butsukari Otoko ที่พบบ่อย 4 ประเภท 1) นักแกะรอย พวกนี้จะเลือกเป้าหมายอย่างระมัดระวังและเข้าใกล้ก่อนลงมือโจมตี ซึ่งแซนดี้ในญี่ปุ่นอธิบายว่า “มักจะเป็นพวกวิตถารที่ชอบทำแบบนี้” 2) นักรบแห่งความยุติธรรม พวกนี้รู้สึกว่าตัวเอง “ชอบธรรม” เมื่อชนคุณเพราะคุณ “ขวางทาง” หรือกำลังดูโทรศัพท์อยู่ 3) ก้าวร้าว พวกนี้แค่โกรธและหงุดหงิด พวกเขาใช้ร่ม กระเป๋า หรือแม้แต่ขาเพื่อระบายอารมณ์ และ 4) หัวดื้อ พวกเขาจะเดินสวนทางกับคนอื่น ไม่ยอมหลบหรือหลีกทาง และชนใครก็ตามที่ขวางทาง
ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่าปรากฏการณ์นี้ส่วนหนึ่งเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองเรื่องเพศ
คิริว มาซายูกิ ศาสตราจารย์ด้านสังคมวิทยาจากมหาวิทยาลัยโตโย ผู้เชี่ยวชาญด้านจิตวิทยาอาชญากรรม กล่าวกับ toyokeizai.net เมื่อปีที่แล้วว่า การชนเป็น “ภาพสะท้อนของสังคมสมัยใหม่” “ความคิดแบบเก่าๆ เช่น ความเชื่อที่ว่าผู้ชายเหนือกว่าผู้หญิ ยังคงฝังรากลึกอยู่ แต่ในโลกปัจจุบันที่ตลาดงานยากลำบากและผู้คนไม่มั่นใจในอนาคต ความคิดดั้งเดิมเกี่ยวกับความเป็นชายจึงหายไป”
เขากล่าวว่า การชนผู้หญิงเป็นวิธีการระบายความคับข้องใจที่มีความเสี่ยงต่ำ “พวกเขามั่นใจว่าจะไม่ถูกตำรวจจับ” ซึ่งการชนกันอย่างรุนแรงอาจถูกมองข้ามไปว่าเป็นอุบัติเหตุได้ง่าย
การบูมของการท่องเที่ยวในญี่ปุ่นเพิ่มมิติใหม่ให้ปัญหานี้ เนื่องจากนักท่องเที่ยวจำนวนมากที่หวังจะถ่ายภาพลงอินสตาแกรมที่สมบูรณ์แบบ นิยมพากันไปที่สถานที่พลุกพล่านในโตเกียว เกียวโต และโอซาก้า เพื่อหยุดและถ่ายวิดีโอ แต่ปัญหานี้ไม่ได้เกิดจากภาวะท่องเที่ยวล้นเมืองเป็นหลัก แม้ว่าการหลั่งไหลเข้ามาของนักท่องเที่ยวจำนวนมากอาจทำให้สถานการณ์เลวร้ายลงได้
กลับมาที่คลิปวิดีโอเด็กหญิง ซึ่งมาจากไต้หวัน สถานทูตจีนในกรุงโตเกียวเตือนพลเมืองชาวจีนให้รักษาระยะห่างจากผู้อื่นในสถานที่แออัดและหลีกเลี่ยงการใช้สมาร์ตโฟนขณะเดิน
อย่างไรก็ตาม ไม่มีสิ่งใดบ่งชี้ว่าผู้ก่อเหตุรู้สัญชาติของเด็กหญิง ในคลิปวิดีโอจะเห็นเธอใช้ศอกกระแทกชายคนหนึ่งและเฉียดเด็กอีกคนหนึ่งก่อนที่จะผลักเด็กหญิงคนดังกล่าวลงกับพื้น
แม่ของเด็กหญิงกล่าวว่าเธอถ่ายคลิปเหตุการณ์ที่ “น่ากลัว” โดยไม่ได้ตั้งใจ “มันทำให้ฉันรู้ว่าสถานการณ์แบบนี้เกิดขึ้นค่อนข้างบ่อยในญี่ปุ่น” เธอบอกกับเดอะการ์เดียน เธอกล่าวว่าเธอถูกวิพากษ์วิจารณ์และดูถูกทางออนไลน์สำหรับการถ่ายรูปของลูกสาวของเธอซึ่งไม่ได้รับบาดเจ็บขณะข้ามทางม้าลาย
“ฉันยอมรับว่าฉันอาจจะประมาทเลินเล่อเกี่ยวกับความหนาแน่นของผู้คน แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าฉันเพิกเฉยต่อกฎจราจร” เธอกล่าว พร้อมเสริมว่าเธอได้ทำตามคำแนะนำภาษาจีนที่มีอยู่บนเว็บไซต์ Go Tokyo ซึ่งบริหารงานโดยสำนักส่งเสริมการท่องเที่ยวโตเกียว (Tokyo Convention and Visitors Bureau) โดยเว็บไซต์ดังกล่าวบอกให้นักท่องเที่ยวทราบว่า “สามารถยืนถ่ายรูปที่ทางแยกได้ด้วยซ้ำ”
สำหรับวิธีป้องกันที่ได้ผลที่สุดดูเหมือนจะเป็นการต่อต้านอย่างมั่นใจและแสดงออกอย่างเปิดเผย ซึ่งหญิงสาวคนหนึ่งที่ทำงานในร้านค้าปลีกกล่าวว่า ถ้าใครมาชนเรา เราจะตะโกนดังๆ ไล่ตามพวกเขา และถ่ายคลิปไปโพสต์ลงโซเชียลมีเดียจนกว่าพวกเขาจะสำนึกผิด
ในชินจูกุ พนักงานร้านขายยาชายคนหนึ่งเล่าถึงเหตุการณ์หลายครั้งที่กลุ่มคนร้ายเลือกเป้าหมายผิดคน
“ผมเคยเห็นพวกเขาไปไล่ชนผู้หญิงต่างชาติและถูกล็อกตัวไว้ได้สนิท ตอนแรกอาจดูเหมือนว่าชาวต่างชาติทำเกินกว่าเหตุ แต่ผมก็เข้าไปห้ามและพูดว่า ‘นั่นไง! นั่นไอ้คนที่ชนคนอื่น!’ และครั้งหนึ่ง หญิงสาวชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คนหนึ่งเริ่มตะโกนหลังจากถูกคนร้ายชน และเพื่อนๆ ของเธอก็ช่วยล้อมเขาไว้เร็วมากจนต้องเผ่นหนีแบบไม่คิดชีวิต”
สำนักข่าว News Post Seven รายงานจากการสัมภาษณ์หลายครั้งพบว่า พื้นที่ที่มีผู้คนพลุกพล่าน เช่น ชิบูย่าและรปปงงิ อาจมีกรณีของบุทสึคาริ โอโตโกะลดลง ในย่านวัยรุ่นเหล่านี้ ซึ่งขึ้นชื่อเรื่องการดึงดูดผู้คนที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวและมีท่าทีท้าทาย
ผู้หญิงที่ให้สัมภาษณ์กล่าวว่า พวกเธอจะเผชิญหน้ากับคนที่ชนโดยตรง ไม่ว่าจะเป็นการตะโกนตอบโต้ บันทึกภาพ ไล่ตาม หรือแม้กระทั่งลากไปป้อมตำรวจที่ใกล้ที่สุด
อ้างอิง :