สารพิษแม่น้ำกกทำลายวิถีชีวิต อาชีพประมงพื้นบ้านล่มสลาย
ชาวประมงพื้นบ้านท่าตอนสะท้อนวิกฤตแม่น้ำกก สัตว์น้ำลดฮวบ อาชีพประมงล่มสลาย รายได้เหลือศูนย์ บางครอบครัวเผชิญความเครียดจากภาระค่าใช้จ่าย ต้องหันทำเกษตร-รับจ้าง ขณะที่ผลผลิตถูกพ่อค้ากดราคารับซื้อเหมารวม
ตลอด 2 ปีที่ผ่านมา วิกฤตสารปนเปื้อนในลุ่มน้ำกก-สาย-รวก-โขง ส่งผลกระทบต่อเนื่องเป็นวงกว้าง ทั้งภาคเกษตรและประมงในจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ โดยที่ยังไม่มีมาตรการแก้ไขปัญหาและเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นรูปธรรม
ปลาสูญพันธุ์ ประมงพื้นบ้านล่มสลาย
นายก๊อบ โกฏคำ ชาวบ้านในตำบลท่าตอน อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ผู้ได้รับผลกระทบโดยตรงจากการประกอบอาชีพประมงพื้นบ้าน กล่าวกับ “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า ความเปลี่ยนแปลงของสายน้ำในพื้นที่รอยต่อลุ่มน้ำกก ในพื้นที่ตำบลท่าตอน ปัจจุบันพบว่า “ปลาหาย” จนแทบไม่เห็นตัว ขณะที่ลูกปลาและสัตว์น้ำเล็กๆ ลดลงอย่างหนัก แม้ชาวบ้านจะไม่ได้อพยพย้ายถิ่น แต่ต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น หันไปเปลี่ยนอาชีพ และเผชิญปัญหาถูกกดราคาผลผลิตแบบเหมารวม
ทั้งนี้ สถานการณ์สัตว์น้ำในพื้นที่เปลี่ยนไปจากอดีตอย่างชัดเจน จากเดิมที่เคยยืนดูเพียงไม่นานไม่เกิน 3 นาทีก็เห็นปลากระโดด ปัจจุบันจำนวนปลากลับลดลงอย่างมาก จนบางครั้งยืนมองเป็นชั่วโมงหรือทั้งวันก็แทบไม่พบตัว ขณะที่ลูกปลาตามลำน้ำสาขาหรือลำห้วย รวมถึงสัตว์น้ำขนาดเล็กที่เคยพบเห็นก็หายไปเช่นกัน ปลาที่ยังพอพบได้ในปัจจุบันเหลือเพียงราว 3–4 ชนิด และมักเป็นปลากินเนื้อ
”เมื่อก่อนยืนดูแป๊บเดียว ไม่เกิน 3 นาทีก็มีปลากระโดดแล้ว แต่เดี๋ยวนี้ยืนมองเป็นชั่วโมงหรือบางวันก็ไม่เจอสักตัว ลูกปลาตามลำห้วยลำน้ำสาขาที่เคยมี ตอนนี้คือไม่มีเลย ปลาก็คงเริ่มสูญพันธุ์ไปจากผลกระทบของสารพิษในแม่น้ำ อาชีพประมงก็ถือว่าล่มสลายไปแล้ว ลงจับปลาเหมือนเดิมไม่ได้ รายได้เป็นศูนย์ ถึงจะจับปลามาได้ ก็ขายไม่ได้ ไม่มีคนซื้อ บางครั้งถ้าหาปลาได้ ก็เอามากินเอง แต่ไม่ได้กินบ่อยเหมือนเดิม จำเป็นต้องกินในบางครั้ง เพราะรายได้หดหายไปเยอะมาก” นายก๊อบ กล่าว
หันทำเกษตร ถูกกดราคารับซื้อ
นายก๊อบ กล่าวต่อว่า การลดลงอย่างหนักของสัตว์น้ำส่งผลกระทบโดยตรงต่อชาวประมงพื้นบ้านในกลุ่มที่มีอยู่ราว 10 กว่าคน ทั้งในด้านแหล่งอาหารประจำวันและรายได้ จากที่เคยพึ่งพาแม่น้ำและลำน้ำเพื่อแบ่งเบาค่าใช้จ่ายด้านอาหารในครัวเรือน ปัจจุบันต้องขยับไปหาปลาในลำน้ำสาขาหรือแหล่งน้ำอื่นแทน และหันไปประกอบอาชีพอื่น ทั้งการทำสวน ทำเกษตร และรับจ้างก่อสร้าง ขณะเดียวกันบรรยากาศการท่องเที่ยวทางน้ำก็ซบเซาลง ทำให้บางครอบครัวต้องเผชิญความเครียด เกิดความขัดแย้งภายในครอบครัว เพราะรายได้ไม่เพียงพอและต้นทุนชีวิตที่สูงขึ้น ส่งผลต่อสภาวะจิตใจอย่างหนัก
แม้ชาวบ้านจะไม่ได้ย้ายถิ่นฐานออกไปจากพื้นที่ แต่การสูญเสียทรัพยากรที่เคยพึ่งพิงในแม่น้ำกก ทำให้ต้องปรับวิถีการทำมาหากินกันอย่างมาก ในภาคการเกษตรของพื้นที่ท่าตอนและแม่อาย ชาวบ้านบางส่วนขยับจุดเพาะปลูกให้ห่างจากแนวแม่น้ำกก ใช้น้ำบาดาลตื้นแทน และหันมาปลูกพืชผักหรือพืชเกษตรหลากหลายชนิด เช่น ข้าวโพดหวาน กระเทียม พริก กระเจี๊ยบเขียว ถั่วแระ และผักต่าง ๆ แต่กลับเผชิญปัญหาพ่อค้าหรือผู้รับซื้อกดราคาแบบเหมารวม เพียงเพราะเป็นผลผลิตจากพื้นที่อำเภอแม่อายหรือท่าตอน
นายก๊อบ กล่าวด้วยว่า ชาวบ้านต้องการให้ภาครัฐเข้ามาดูแลเรื่องการทำมาหากินและการทำเกษตรให้ชัดเจนยิ่งขึ้น รวมถึงสร้างความชัดเจนเรื่องคุณภาพผลผลิต เพื่อลดการเหมารวมและช่วยให้คนในพื้นที่ยังทำกินต่อไปได้อย่างมั่นคง