34 ปี ป่าสู่เมือง การเดินทางผ่านพิกัด “สืบ นาคะเสถียร”

ที่มา : ข้อมูลและภาพจาก มูลนิธิสืบนาคะเสถียร

สิ่งหนึ่งที่อยู่คู่กับงานรำลึกวาระการจากไปของ “สืบ นาคะเสถียร” 1 กันยายน 2533 มาโดยตลอด คือ การจัดนิทรรศการเพื่อสื่อสารงานอนุรักษ์ “จากป่าสู่เมือง” โดยวาระครบรอบ 34 ปีในครั้งนี้ คือ “A Journey Through Coordinates” หรือ “การเดินทางผ่านพิกัด” วันที่ 14-15 กันยายน 2567 ณ ห้องอเนกประสงค์ชั้น 1 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร

“นางสาวอรยุพา สังขะมาน” เลขาธิการมูลนิธิสืบนาคะเสถียร กล่าวกับ “ประชาชาติธธุรกิจ” ว่า คอนเซ็ปต์ของการจัดนิทรรศการรำลึกในปีที่ 34 คือ “A Journey Through Coordinates” หรือ “การเดินทางผ่านพิกัด” เพื่อนำผู้เข้าชมเดินทางผ่านพิกัดต่าง ๆ ที่เชื่อมโยงกับการทำงานของมูลนิธิสืบนาคะเสถียร โดยแบ่งนิทรรศการออกเป็น 3 ส่วน

ส่วนที่ 1 เกี่ยวกับรายงานสถานการณ์ป่าไม้ของประเทศไทยในปัจจุบัน นำเสนอผ่านรูปแบบอินโฟกราฟิก เพื่อให้ผู้เข้าชมได้เห็นภาพรวมของสถานการณ์ป่าไม้ในช่วงที่ผ่านมา และพื้นที่ป่าไม้ของไทยจากอดีตจนปัจจุบัน

ส่วนที่ 2 “The Journal” เป็นการเล่าเรื่องงานอนุรักษณ์ของมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ผ่านเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น เปรียบเสมือนไทม์ไลน์การอนุรักษ์ที่สำคัญของมูลนิธิ ตั้งแต่ก่อตั้งมา โดยหยิบยกสถานการณ์ต่าง ๆ ทั้งประเด็นการคัดค้าน หรือประเด็นที่เป็นข่าวต่อสาธารณชนมาเล่าเรื่องราวผ่านนิทรรศการ

ส่วนที่ 3 คือ “Coordinate” เป็นการเล่าเรื่องพิกัดบนแผนที่ผ่านงานเฝ้าระวังตามสถานการณ์ และยุทธศาสตร์ของมูลนิธิ อีก 4 ปีต่อจากนี้ โดยจะเป็นการเฝ้าระวังสถานการณ์ทรัพยากรธรรมชาติของประเทศไทย นโยบาย หรือกฎหมายที่มีผลกระทบต่อผืนป่า สัตว์ป่า และการฟื้นฟูสัตว์ป่าด้วย สำหรับส่วนการจัดแสดงจะมีการปักหมุดบนแผนที่ให้เห็นว่างานสถานการณ์ที่มูลนิธิเฝ้าระวังอยู่ที่ใดบ้าง

“มูลนิธิทำงานผ่านแผนที่มาตลอดตั้งแต่การก่อตั้ง ปีนี้เป็นปีที่ 34 แล้ว ซึ่งมีเรื่องราวมากมายที่อยากบอกเล่า ซึ่งไม่ใช่เพียงพื้นที่ป่าตะวันตกที่มูลนิธิทำงานเป็นหลักเท่านั้น แต่มีพื้นที่อื่นที่มูลนิธิเข้าไปเกี่ยวข้อง และทำงานร่วมกับเครือข่ายองค์กรอนุรักษ์อื่น ๆ ด้วย” อรยุพากล่าว

ที่ผ่านมา มูลนิธิสืบนาคะเสถียร จัดนิทรรศการมาหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องผืนป่า สัตว์ป่า ทรัพยากรธรรมชาติ เรื่องราวการทำงาน ภารกิจการอนุรักษ์ ที่ได้ดำเนินการในแต่ละช่วงเวลา ผ่านมุมมองของภาพ หรือเชิงศิลปะอื่น ๆ เป็นต้น

เช่น เมื่อการรำลึกวาระ 33 ปี มีการนำเรื่องราวครบรอบ 10 ปี การเดินเท้าคัดค้าน EHIA โครงการเขื่อนแม่วงก์ หรือการรำลึกวาระ 32 ปี มูลนิธิได้จัดทำนิทรรศการงานอนุรักษ์บนแผนที่ ให้ผู้คนได้เห็นว่า มูลนิธิใช้แผนที่อะไรบ้างในการทำงาน และมีแผนที่ตัวต้นแบบที่มีลายมือของสืบ นาคะเสถียร วาดไว้ถึงขอบเขตพื้นที่ทางป่าตะวันตก

ตลอดจนในวาระรำลึก 25 ปี มูลนิธิได้จัดทำนิทรรศการรวบรวมเสื้อยืดในวันรำลึกแต่ละปี ตั้งแต่มีการก่อตั้งมูลนิธิมาจัดแสดงว่า แต่ละปีมีเสื้อรูปแบบไหน มีความเป็นมาและแรงบันดาลใจของเสื้ออย่างไร เป็นต้น

สำหรับกิจกรรมไฮไลต์ ประกอบด้วย วันที่ 14 กันยายน 2567 มีเวทีเสวนาหลัก 2 หัวข้อ คือ “ภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่วิจัยไทบ้าน” และเสวนา “EIA ตรายาง ทำลายทรัพยากรธรรมชาติ ?” ซึ่งเกี่ยวกับการวิพากษ์กระบวนการ EIA ว่าเป็นเหมือน “ตรายาง” หรือไม่

ซึ่งจะมีคนทำงาน นักอนุรักษ์ในหลาย ๆ พื้นที่มาร่วมพูดคุย ตลอดจนมีงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ซึ่งคนในพื้นที่มองว่าข้อเท็จจริงไม่สอดคล้องกับรายงาน EIA จึงมีการศึกษาคู่ขนานไปกับตัวรายงานดังกล่าวซึ่งเป็นการศึกษาโดยชุมชน

ทั้งสองเรื่องนี้มีจุดเริ่มต้นจากสถานการณ์ที่พบว่า การจัดทำรายงานและกระบวนการด้านสิ่งแวดล้อมของภาครัฐในโครงการพัฒนาต่าง ๆ นำมาซึ่งปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมกับชาวบ้านในพื้นที่ ซึ่งรายงานหลาย ๆ ฉบับมีความไม่ตรงไปตรงมา บิดเบือนข้อเท็จจริงในพื้นที่ หรือเมื่อสืบหาข้อเท็จจริง กลับพบชุดข้อมูลที่แตกต่างไปจากรายงานที่ออกมาอยู่บ่อยครั้ง

สำหรับกิจกรรมวันที่ 15 กันยายน 2567 เนื้อหาว่าด้วยเรื่องสถานการณ์สิ่งแวดล้อมที่น่ากังวล ประกอบด้วย ปัญหาการสูญพันธุ์ของสิ่งมีชีวิต โดยยกตัวอย่างเรื่องการสูญพันธุ์ของ “พญาแร้ง” มาใช้เป็นบทเรียน ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าในประเทศไทยไม่ควรมีสิ่งใดสูญพันธุ์ไปอีก

เพราะว่าสิ่งที่ต้องแลกมานั้นมหาศาล ถึงแม้ปัจจุบันจะมีโครงการฟื้นฟูจำนวนประชากรอยู่ แต่ขั้นตอนการทำงานนั้นไม่ง่าย อีกทั้งยังมีต้นทุนสูง ตลอดจนปัญหาอุปสรรคที่ต้องก้าวผ่าน

นอกจากหัวข้อหลักที่กล่าวไป ในงานยังมีเนื้อหาอื่น ๆ นำเสนอ อาทิ การจัดฉายภาพยนตร์ การแนะนำยุทธศาสตร์ใหม่ขององค์กร การแสดงดนตรี รวมถึงรายงานสถานการณ์ป่าไม้ไทยและสิ่งแวดล้อม และนิทรรศการว่าด้วยเรื่องราวการเดินทางผ่านพิกัด

“อยากให้เห็นว่าตั้งแต่ก่อตั้งมา มูลนิธิสืบนาคะเสถียรทำงานอะไรบ้าง อยู่ตรงพื้นที่ไหน และเกิดสถานการณ์หรือเหตุการณ์อะไรบ้างในพื้นที่ ซึ่งไม่เพียงแค่ป่าตะวันตกเท่านั้น แต่ผู้เข้าชมจะได้เห็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีอยู่ทั่วทั้งประเทศ ซึ่งมีกลุ่มคนที่ยังปกป้องรักษาผืนป่าและสัตว์ป่าอยู่ ไม่ใช่แค่มูลนิธิสืบนาคะเสถียร แต่เป็นในนามเครือข่ายคนทำงานด้วย”

“สืบ” สานเจตนารมณ์ อนุรักษ์ผืนป่า

เป็นประจำทุกปี มูลนิธิสืบนาคะเสถียร จะมีของที่ระลึกในวาระพิเศษ โดยปีนี้ครบรอบ 34 ปี “A Journey Through Coordinates” ชวนทุกคนร่วมเดินทางผ่านพิกัดการทำงานในรอบ 34 ปี ของมูลนิธิสืบนาคะเสถียร กับคอลเล็กชั่นของที่ระลึกทั้งหมด 4 แบบด้วยกัน ประกอบด้วย

34th ‘A Journey Through Coordinate’ Field Jacket เสื้อแจ็กเกตมีฮู้ดสามารถพับเก็บได้ พร้อมเชือกรอบเอวช่วยปรับตัวเสื้อให้กระชับขึ้นได้ขณะสวมใส่ เพิ่มลายปักพิเศษ 3 จุด

34th ‘A Journey Through Coordinate’ T-Shirt เสื้อยืดสกรีนลายพิกัดที่ตั้งรูปปั้นสืบนาคะเสถียร ณ เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้ง จุดเริ่มต้นงานอนุรักษ์ของมูลนิธิสืบนาคะเสถียรกับภารกิจสืบสานเจตนารมณ์อนุรักษ์ผืนป่าและสัตว์ป่าจากอดีตจนถึงปัจจุบัน

นอกจากนี้ ยังมี 34th ‘A Journey Through Coordinate’ Arm Patch และ 34th ‘A Journey Through Coordinate’ Keychain ด้วย โดยเปิดรับสั่งจองจนถึงวันที่ 15 กันยายน 2567