บริษัทญี่ปุ่นเตือน ‘New Normal’ ห่วงโซ่อุปทาน บรรจุภัณฑ์แพง-ผลักภาระผู้บริโภค

บริษัทญี่ปุ่น ซึ่งได้รับผลกระทบขาดแคลนน้ำมันดิบและแนฟทาสำหรับอุตสาหกรรมปิโตรเคมี จากการปิดช่องแคบฮอร์มุซก่อนหน้านี้ ต่างปรับตัวด้วยการขึ้นราคาสินค้า ลดขนาดบรรจุภัณฑ์ และหันไปพึ่งพาแหล่งวัตถุดิบทางเลือกที่มีต้นทุนสูงกว่า ผู้เชี่ยวชาญชี้ ห่วงโซ่อุปทานกำลังเปลี่ยนผ่านไปเน้นความมั่นคงมากกว่าประสิทธิภาพ

นิกเคอิ เอเชีย (Nikkei Asia) รายงานว่า บริษัทและนักวิเคราะห์เตือนว่า การหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทานในญี่ปุ่น ซึ่งเป็นผลกระทบจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ไม่น่าจะคลี่คลายลงอย่างรวดเร็ว และอาจไม่กลับไปสู่สภาวะปกติก่อนเกิดความขัดแย้ง โดยชี้ให้เห็นผ่านราคาสินค้าที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่องและบรรจุภัณฑ์ที่ลดขนาดลง

ญี่ปุ่น ประเทศเศรษฐกิจใหญ่เป็นอันดับ 4 ของโลก ได้รับผลกระทบอย่างหนักจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซ โดยขาดแคลนน้ำมันดิบและแนฟทา ซึ่งเป็นวัตถุดิบสำคัญในอุตสาหกรรมปิโตรเคมี และญี่ปุ่นพึ่งพาตะวันออกกลางในการจัดหา

การขาดแคลนวัตถุดิบ ทำให้บริษัทต่าง ๆ ตอบสนองด้วยมาตรการประหยัดต้นทุน เช่น การผลิตบรรจุภัณฑ์สีขาวดำและการลดขนาดผลิตภัณฑ์แต่ราคาคงเดิม (shrinkflation) ซึ่งเป็นการผลักภาระต้นทุนไปยังผู้บริโภค

แม้ว่าข้อตกลงสันติภาพระหว่างสหรัฐและอิหร่านจะระบุว่า การเดินเรือพาณิชย์ในช่องแคบฮอร์มุซจะกลับมาดำเนินการได้ภายใน 30 วัน แต่ด้วยภารกิจที่ซับซ้อนทำให้ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่า กระบวนการทั้งหมด ตั้งแต่การกวาดล้างทุ่นระเบิด ปัญหาเรือค้างสะสม ไปจนถึงการซ่อมแซมโครงสร้างพื้นฐานและการฟื้นฟูการผลิต จะต้องใช้เวลานานกว่านั้นมาก

“แม้แต่ในฉากทัศน์ที่ดีที่สุด เราก็คาดว่าจะต้องใช้เวลาประมาณ 3 เดือน กว่าที่ช่องแคบฮอร์มุซจะกลับสู่ภาวะปกติ และหลังจากนั้นอีก 2-3 เดือน กว่าที่การผลิตน้ำมันและผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียมจะกลับสู่ภาวะปกติ” ยูกิ โทกาโนะ นักเศรษฐศาสตร์จาก Japan Research Institute (JRI) กล่าว

ด้านบริษัทเดินเรือก็ยังระมัดระวังแนวโน้มเช่นกัน โดยโฆษกของ Mitsui O.S.K. Lines (MOL) บริษัทเรือบรรทุกน้ำมันรายใหญ่ที่สุดในโลกในแง่ของจำนวนเรือ กล่าวว่า เรามุ่งมั่นจะกลับมาเดินเรืออีกครั้ง ก็ต่อเมื่อได้รับการยืนยันด้านความปลอดภัยอย่างเต็มที่แล้วเท่านั้น

ขณะเดียวกัน บริษัทเคมีภัณฑ์ก็ประเมินแนวทางการจัดหาวัตถุดิบใหม่ โดยโฆษกของบริษัทเคมีภัณฑ์ Mitsui Chemicals กล่าวว่า บริษัทตระหนักดีว่า ยังคงมีความกังวลบางอย่างเกี่ยวกับความสามารถในการรักษาระดับการจัดหาได้วัตถุดิบจากตะวันอกกลางให้อยู่ในระดับเดิมได้หรือไม่ แม้ว่าสถานการณ์ด้านอุปทานอาจดีขึ้น แต่บริษัทจำเป็นต้องพิจารณากระจายแหล่งจัดซื้อออกไปนอกเหนือจากภูมิภาคนี้

ในช่วงมากกว่า 100 วันที่ห่วงโซ่อุปทานหยุดชะงักลง บริษัทในญี่ปุ่นหันไปใช้แหล่งน้ำมันดิบและแนฟทาทางเลือกจากสหรัฐ แอลจีเรีย และเปรู โดยขณะนี้การนำเข้าเริ่มมีสัญญาณฟื้นตัวขึ้นแล้ว หลังจากที่ก่อนหน้านี้ขาดแคลนแหล่งน้ำมันจากตะวันออกกลาง

อย่างไรก็ตาม ทางเลือกเหล่านี้มาพร้อมกับราคาที่สูงขึ้น โดยในบางครั้งแนฟทามีราคาสูงกว่าในตะวันออกกลางถึงสองเท่า ทำให้ไม่เพียงแค่สินค้าขั้นกลางอย่างฟิล์มบรรจุภัณฑ์มีราคาเพิ่มขึ้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อสินค้าอุปโภคบริโภคอื่น ๆ ในห่วงโซ่อุปทานด้วย

บริษัท ไทชิ ฟู้ด ซึ่งจำหน่ายผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง ได้ลดขนาดบรรจุภัณฑ์ถั่วงอกลงและเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์เต้าหู้เป็นสีขาวดำ เพื่อประหยัดหมึกพิมพ์ที่ต้องใช้ตัวทำละลายจากแนฟทา และกล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงเหล่านี้จะคงอยู่ต่อไป

มาซาฮิโระ ทานากะ หัวหน้าฝ่ายประชาสัมพันธ์และการส่งเสริมการขาย ของไทชิ ฟู้ด กล่าวว่า น่าจะใช้เวลาประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี กว่าทุกอย่างจะกลับสู่ภาวะปกติ นอกจากนี้ เมื่อเร็ว ๆ นี้ทางซัพพลายเออร์ยังแจ้งให้ทราบว่า ราคาบรรจุภัณฑ์ปรับเพิ่มขึ้นประมาณ 20%

“หากบริษัทต่าง ๆ ยังซื้อแนฟทาจากนอกฮอร์มุซต่างไป ไม่ว่าจะจากสหรัฐหรือแอลจีเรีย จะทำให้ค่าขนส่งทางทะเลสูงขึ้นเมื่อเทียบกับการจัดหาจากตะวันออกกลาง ดังนั้น วิธีการจัดการและการส่งต่อต้นทุนที่เพิ่มขึ้น จะยังคงเป็นประเด็นที่ต้องพิจารณาต่อไป” นามิ คุวานะ นักวิจัยอาวุโสจากสถาบันวิจัยมารุเบนิ กล่าว

“นอกจากนี้ มาตรการต่าง ๆ เช่น การเพิ่มปริมาณสำรองแนฟทา การกระจายวัตถุดิบสำหรับการผลิตเอทิลีนที่ผลิตจากแนฟทา … น่าจะได้รับการพิจารณาอย่างจริงจังมากขึ้นกว่าเดิม” คุวานะกล่าว พร้อมเสริมว่า ในท้ายที่สุดแล้ว ตัวเลือกทั้งหมดเหล่านี้ล้วนหมายถึงต้นทุนที่สูงขึ้น

นักเศรษฐศาสตร์กล่าวว่า ต้นทุนดังกล่าวมีแนวโน้มที่จะถูกส่งต่อไปยังผู้บริโภคมากขึ้นเรื่อย ๆ โดยไซสุเกะ ซาไก นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสจากสถาบันวิจัยมิซุโฮะ กล่าวว่า เมื่อเปรียบเทียบกับราคาสินค้าโภคภัณฑ์ที่พุ่งสูงขึ้นหลังจากที่รัสเซียรุกรานยูเครนในปี 2022 ขณะนี้บริษัทญี่ปุ่นดูเต็มใจที่จะขึ้นราคามากขึ้น

ข้อมูลจากบริษัทวิจัยข้อมูลเครดิตทางธุรกิจ เทโคกุ ดาตาแบงก์ (TDB) แสดงให้เห็นว่า ในเดือน มิ.ย. มีสินค้าอาหารและเครื่องดื่มมากกว่า 1,000 รายการที่ราคาเพิ่มขึ้น และมากกว่า 2,000 รายการ ในเดือน ก.ค. และ ส.ค.

“ที่ผ่านมา ห่วงโซ่อุปทานถูกสร้างขึ้นโดยเน้นไปที่ประสิทธิภาพทางเศรษฐกิจเป็นสำคัญ แต่หากในอนาคตจะต้องมีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างใหม่ โดยมองจากมุมมองด้านความมั่นคงทางเศรษฐกิจเป็นหลัก ก็จะหลีกเลี่ยงไม่ได้เลยที่จะนำไปสู่ต้นทุนที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง” โทกาโนะจาก JRI กล่าว

“สภาวะที่เรากำลังมุ่งไปคือ ‘ความปกติใหม่’ (New Normal) มากกว่าสิ่งที่เรียกว่า ภาวะปกติก่อนความขัดแย้ง” โทกาโนะกล่าวทิ้งท้าย