คุม ‘BNPL’ ก่อนเกิดปัญหา

คอลัมน์ : บทบรรณาธิการ

กระทรวงการคลัง ภายใต้การกำกับดูแลของนายเอกนิติ นิติทัณฑ์ประภาศ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง ร่วมกับธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) อยู่ในช่วงรับฟังความคิดเห็นกรณีสินเชื่อ “ซื้อก่อน จ่ายทีหลัง” หรือ Buy Now, Pay Later (BNPL) ซึ่งเริ่มเปิดรับฟังตั้งแต่วันที่ 16 ตุลาคมที่ผ่านมา จนสิ้นสุดวันที่ 15 พฤศจิกายน 2569 โดยร่างหลักเกณฑ์กำกับสินเชื่อดังกล่าวขึ้นมา เพื่อป้องกันการก่อหนี้เกินตัว และสร้างความเป็นธรรมแก่ผู้บริโภค

BNPL ถือเป็นสินเชื่อรายย่อยแบบใหม่ที่ได้รับความนิยมอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กวัยรุ่น เพราะสมัครง่าย ใช้งานง่าย ผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ และแทบไม่ต้องมีหลักฐานค้ำประกันใด ๆ แถมการใช้จ่ายไม่มีกฎเกณฑ์ยุ่งยาก อยากได้อะไร หรือบริการใด ๆ สามารถใช้สินเชื่อนี้ได้ทันที ไม่ว่าจะเป็นตั๋วภาพยนตร์ หรืออาหาร รวมถึงเครื่องดื่ม ราคาไม่ถึง 100 บาท ก็สามารถจ่ายผ่านสินเชื่อนี้ได้

จากข้อมูลของ ธปท.พบว่าในช่วง 4 ปีที่ผ่านมา สถิติผู้ใช้บัญชีสินเชื่อ BNPL พุ่งจาก 620,000 บัญชีในปี 2564 เป็น 6.3 ล้านบัญชีในปี 2568 เพิ่มขึ้นราว 10 เท่าภายใน 4 ปี และแนวโน้มเพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ ส่วนใหญ่ใช้กับสินค้าอุปโภค-บริโภค จนกระทรวงการคลังและ ธปท.กังวลว่าจะเป็นการก่อหนี้โดยไม่จำเป็น เพราะแม้การใช้จ่ายแต่ละครั้งวงเงินไม่สูงมากนัก หากแต่ทำจนชินและไม่ระมัดระวังอาจเกิดปัญหาในอนาคต จึงเป็นที่มาของการร่างหลักเกณฑ์กำกับสินเชื่อ

ร่างหลักเกณฑ์เสนอให้ผู้ใช้บริการมีอายุ 20 ปีขึ้นไป กำหนดวงเงินสินเชื่อไม่เกิน 20,000 บาทต่อราย ระยะเวลาผ่อนชำระแต่ละรายการไม่เกิน 6 เดือน และกำหนดเพดานดอกเบี้ยรวมค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องไม่เกิน 15% ต่อปี คำนวณแบบอัตราที่แท้จริง (Effective Rate) โดยรวมค่าธรรมเนียมและส่วนเพิ่มของราคาสินค้าที่เกิดจากการเลือกผ่อนชำระตามเงื่อนไขของร่าง เพื่อให้ประชาชนเห็นต้นทุนสินเชื่ออย่างครบถ้วน

ทั้งกำหนดผู้ให้บริการต้องได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจสินเชื่อส่วนบุคคลประเภท BNPL โดยเฉพาะ และเงื่อนไขอื่น ๆ นอกจากนี้ยังเสนอให้ผู้ให้บริการประเมินความสามารถในการชำระหนี้ของลูกค้า เปิดเผยข้อมูลดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม และตารางภาระหนี้อย่างชัดเจน รวมถึงห้ามเบิกถอน โอน หรือเปลี่ยนวงเงินเป็นเงินสด เงินอิเล็กทรอนิกส์ หรือโอนไปยังบัญชีอื่น ต้องมีกลไกป้องกันไม่ให้ลูกหนี้ชำระคืนด้วยบัตรเครดิตหรือสินเชื่อประเภทอื่น ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม

การออกเกณฑ์ดังกล่าวถือว่าครอบคลุมทั้งผู้ให้สินเชื่อ และควบคุมผู้ใช้บริการไปพร้อม ๆ กัน โดยเฉพาะการดูแลเยาวชน หรือบุคคลบางส่วนที่อาจเผลอใช้สินเชื่อจนเกินกำลัง เพราะการใช้แต่ละครั้งจำนวนเงินอาจไม่สูงมากนัก จึงไม่ได้ระมัดระวังกระทั่งสร้างหนี้เกินตัว จักยิ่งซ้ำเติมภาวะหนี้ครัวเรือนของไทยที่สูงอยู่แล้วให้วิกฤตมากขึ้น จึงเหมาะสมยิ่งที่กระทรวงการคลัง และ ธปท.รีบออกมาตั้งกติกา เป็นการป้องกันก่อนที่จะเกิดปัญหาในอนาคต