วิกฤตอาหารร้ายแรงกว่าวิกฤตพลังงาน

BIOTHAI เผยนักเศรษฐศาสตร์เตือนวิกฤตอาหารร้ายแรงกว่าวิกฤตพลังงาน หลังพบเมษายน 65 ราคาอาหารพุ่ง 30% จากสงครามยูเครนและรัสเซีย กระทบผลผลิตสัดส่วนมากกว่า 10% ของโลก

วันที่ 17 พฤษภาคม 2565 ผู้สื่อข่าว ”ประชาชาติธุรกิจ” รายงานว่า เพจมูลนิธิชีววิถี (BIOTHAI) เปิดเผยรายงานการวิเคราะห์ราคาอาหาร โดย Megan Greene หัวหน้านักเศรษฐศาสตร์ที่ Kroll ที่บทความเรื่อง Food insecurity is a bigger problem than energy ในไฟแนนเชียลไทม์ เมื่อวานนี้ (16 พฤษภาคม 2565)

เตือนว่า ในขณะที่รัฐบาลต่าง ๆ ใช้เวลาและทรัพยากรเป็นจำนวนมากในการพยายามลดต้นทุนด้านพลังงานที่เพิ่มสูงขึ้นภายหลังการรุกรานยูเครนของรัสเซีย แต่สงครามได้หว่านเมล็ดพันธุ์แห่งวิกฤตที่ใหญ่กว่าซึ่งไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควร คือ ปัญหาการขาดแคลนอาหารทั่วโลกกำลังผลักดันราคาอาหารให้สูงขึ้นเป็นประวัติการณ์ โดยมีผลกระทบทางเศรษฐกิจและการเมืองสำหรับประเทศที่พัฒนาแล้ว และภัยคุกคามต่อความอดอยากและหนี้สินในประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่หลายประเทศ

การบุกรุกของรัสเซียทำให้เกิดความไม่มั่นคงด้านอาหาร เพราะยูเครนและรัสเซียมีสัดส่วนมากกว่า 10% ของอาหารที่ซื้อขายทั่วโลก พวกเขาผลิตข้าวสาลีส่งออกร้อยละ 30 ของโลก และร้อยละ 60 ของน้ำมันดอกทานตะวัน อย่างน้อย 26 ประเทศพึ่งพารัสเซียและ/หรือยูเครนสำหรับธัญพืชมากกว่าครึ่งหนึ่ง

ตามข้อมูลขององค์การอาหารและการเกษตรแห่งสหประชาชาติ สงครามจะทำให้พื้นที่การเกษตรของยูเครน 20-30% ไม่ได้รับการเพาะปลูกหรือไม่ได้รับการเก็บเกี่ยวในฤดูกาล 2022 ธัญพืชที่เก็บเกี่ยวแล้วติดปัญหาการขนส่ง เนื่องจากท่าเรือของยูเครนถูกรัสเซียขัดขวาง

ซึ่งเป็นจุดสนใจของการประชุมรัฐมนตรีต่างประเทศ G7 เมื่อเร็ว ๆ นี้ ในขณะที่เกษตรกรชาวรัสเซียยังคงสามารถผลิตสินค้าได้ แต่การส่งออกถูกคว่ำบาตรจากการคว่ำบาตร

รัสเซีย ซึ่งเป็นผู้ส่งออกปุ๋ยรายใหญ่ที่สุดของโลก ประกาศห้ามส่งออกในช่วงต้นเดือนมีนาคม การส่งออกจากเบลารุสซึ่งเป็นพันธมิตรกับรัสเซียถูกคว่ำบาตร จีนสั่งห้ามส่งออกปุ๋ยเมื่อฤดูร้อนปีที่แล้ว ขณะนี้เกิดปัญหาการขาดแคลนปุ๋ยทั่วโลก ราคาพุ่งสูงขึ้น ส่งผลกระทบต่อเกษตรกรทั่วโลก

ราคาอาหารพุ่งขึ้นเกือบ 30% เมื่อเทียบเป็นรายปีในเดือนเมษายน ตามดัชนีราคาอาหารของ FAO ส่งผลสำคัญต่อประเทศรายได้น้อย เพราะการซื้ออาหารคิดเป็นอย่างน้อยครึ่งหนึ่งของค่าใช้จ่ายครัวเรือนทั้งหมด จากข้อมูลของธนาคารโลก ผู้คน 10 ล้านคนถูกผลักให้เข้าสู่ความยากจนขั้นรุนแรงทั่วโลกสำหรับราคาอาหารที่เพิ่มขึ้นทุก ๆ เปอร์เซ็นต์

ในประเทศเศรษฐกิจเกิดใหม่หลายประเทศ ความไม่มั่นคงด้านอาหารเป็นสาเหตุของความไม่สงบทางสังคมและความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์อยู่แล้ว ราคาอาหารและพลังงานที่พุ่งสูงขึ้นได้จุดชนวนให้เกิดการประท้วงในศรีลังกา ตูนิเซีย และเปรู

ในประเทศร่ำรวยก็เจอผลกระทบเช่นกัน เช่น ชาวอังกฤษเกือบ 10 ล้านคนลดการบริโภคอาหารในเดือนเมษายน และฝรั่งเศสวางแผนที่จะออกคูปองอาหารให้กับครัวเรือนที่ยากจนที่สุด อัตราเงินเฟ้อที่นำโดยราคาอาหารและพลังงานเป็นปัญหาการหาเสียงทางการเมืองของสหรัฐที่อาจนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงของที่นั่งในรัฐสภา

นักเศรษฐศาสตร์ Alan Blinder และ Jeremy Rudd ชี้ว่าการปกป้องการส่งออกเร่งอัตราเงินเฟ้อของอาหาร ข้อจำกัดการส่งออกน้ำมันดอกทานตะวันของรัสเซียกระตุ้นให้อินโดนีเซียห้ามส่งออกน้ำมันปาล์มในเดือนเมษายน และเมื่อสัปดาห์ที่แล้วอินเดียออกคำสั่งห้ามส่งออกข้าวสาลี

ความพยายามระดับโลกในการให้ความช่วยเหลือด้านอาหารหลายครั้งมีเงื่อนไขกลายเป็นปัญหาเสียเอง เช่น สหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นผู้ส่งออกด้านอาหารรายใหญ่ที่สุดของโลก กำหนดให้ความช่วยเหลืออาหารต้องอยู่ในรูปแบบของอาหารที่ปลูกในอเมริกา แทนที่จะช่วยเหลือเป็นเงินสด และอย่างน้อยครึ่งหนึ่งจะต้องส่งโดยใช้เรือบรรทุกของอเมริกาเอง ผลที่ตามมาก็คือ ร่างกฎหมายช่วยเหลือด้านอาหารที่ได้รับอนุมัติเมื่อเร็วๆ นี้สำหรับประเทศในแอฟริกา สหรัฐจะใช้จ่าย 388 ล้านดอลลาร์เพื่อขนส่ง 282 ล้านดอลลาร์ในผลิตภัณฑ์อาหาร !

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญท่านนี้ยังชี้ด้วยว่า แม้แผนการในการแก้ปัญหาเพื่อชดเชยการสูญเสียการส่งออกพลังงานจากรัสเซีย และอุปสงค์ที่ลดลง ยังเป็นด้วยดี ซึ่งจะส่งผลให้ราคาพลังงานลดลงในที่สุด แต่วิกฤตอาหารจะยาวนานกว่านั้น และส่งผลกระทบต่อผู้คนอีกหลายล้านคน สงครามอาจจะยุติได้ในระยะเวลาไม่นาน แต่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจะดำเนินต่อไป

• ราคาอาหารโลกจ่อพุ่ง อินเดียสั่งงดส่งออกข้าวสาลี มีผลทันที