โลกป่วน ‘ยิ่งเชื่อมต่อ-ยิ่งเปราะบาง’

บทบรรณาธิการ

โลกยุคใหม่กำลังเผชิญกับความย้อนแย้งครั้งใหญ่ ยิ่งเทคโนโลยีทำให้ทุกอย่างเชื่อมต่อถึงกันมากเท่าใด โลกกลับยิ่งมีความเปราะบางมากขึ้นเท่านั้น เพราะเมื่อระบบถูกโจมตีหรือหยุดทำงาน ผลกระทบก็สามารถลุกลามเป็นลูกโซ่ไปถึงเศรษฐกิจ สังคม และชีวิตประจำวันของผู้คนได้อย่างที่ไม่คาดคิด

กรณีแฮกเกอร์โจมตีระบบควบคุมตู้แช่สินค้าในซูเปอร์มาร์เก็ตหลายประเทศในยุโรป จนทำให้ระบบทำความเย็นขัดข้องและอาหารได้รับความเสียหาย เป็นตัวอย่างที่สะท้อนให้เห็นถึงอิทธิฤทธิ์ของสงครามไซเบอร์อย่างชัดเจน เพราะการโจมตีครั้งนี้ไม่ต้องใช้ขีปนาวุธ ไม่ต้องส่งกองกำลังทหาร และไม่ต้องทำลายโครงสร้างพื้นฐานด้วยระเบิด แต่สามารถสร้างความเสียหายต่อระบบอาหารและความเป็นอยู่ของประชาชนได้โดยตรง

นี่คือสงครามรูปแบบใหม่ที่ไม่ได้มุ่งทำลายชีวิตด้วยอาวุธโดยตรง แต่สามารถสร้างผลกระทบต่อชีวิตผู้คน ตั้งแต่ระบบไฟฟ้า ประปา การสื่อสาร การเงิน การขนส่ง ไปจนถึงระบบห่วงโซ่อุปทานอาหาร ซึ่งล้วนเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่หล่อเลี้ยงชีวิตประจำวันของประชาชน และที่สำคัญการโจมตีทางไซเบอร์ไม่จำกัดในพื้นที่สงคราม ประเทศที่ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับความขัดแย้งก็อาจตกเป็นเป้าหมายได้เพราะโลกดิจิทัลไม่มีพรมแดน

ขณะที่หลายประเทศเริ่มยกระดับการเตือนภัยและเตรียมความพร้อมให้ประชาชนสามารถดำรงชีวิตได้ในสถานการณ์ฉุกเฉินทั้งที่เกิดจากภัยพิบัติธรรมชาติ หรือการโจมตีไซเบอร์ ที่ทำให้ระบบสื่อสารและโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทุกอย่างหยุดทำงาน การเตรียมพร้อมรับมือจึงไม่ได้หมายถึงเพียงการอพยพหรือกักตุนอาหาร แต่หมายถึงความสามารถในการดำรงชีวิต เมื่อโลกที่เคยเชื่อมต่อกันตลอดเวลาถูกตัดขาดลง

สำหรับประเทศไทยนี่ไม่ใช่เรื่องไกลตัว และไม่ควรมองว่าเป็นเพียงปัญหาความมั่นคงทางเทคโนโลยี ที่ปล่อยให้เป็นหน้าที่ของหน่วยงานด้านไซเบอร์เท่านั้น เพราะเศรษฐกิจไทยพึ่งพาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลมากขึ้นทุกวัน ตั้งแต่ธนาคาร โรงพยาบาล ระบบขนส่ง โรงงานอุตสาหกรรม ไปจนถึงระบบค้าปลีกและการกระจายสินค้า

และโจทย์สำคัญคือประเทศไทยมีระบบป้องกันและแผนสำรองมากพอหรือไม่ เพราะหากวันหนึ่งระบบไฟฟ้าถูกโจมตี ระบบธนาคารหยุดทำงาน การสื่อสารขัดข้อง หรือห่วงโซ่อุปทานอาหารไม่สามารถดำเนินต่อไปได้ตามปกติ การเตรียมพร้อมรับมืออนาคตที่ผันผวนจึงต้องเปลี่ยนจากการตั้งรับไปสู่การสร้างภูมิคุ้มกัน ทั้งระดับประเทศ ภาคธุรกิจ ชุมชน และประชาชน ต้องมีระบบเตือนภัย แผนสำรอง การกระจายความเสี่ยง รวมถึงความสามารถในการดำรงชีวิตเมื่อเกิดเหตุไม่คาดฝัน

โลกที่เชื่อมต่อกันมากที่สุด อาจกลายเป็นโลกที่เปราะบางที่สุด หากเราไม่สามารถปกป้องระบบที่เชื่อมโยงชีวิตของผู้คนเอาไว้ได้