เปิดประวัติวันเด็กแห่งชาติ คำขวัญนายกรัฐมนตรีจากจอมพล ป. ถึงประยุทธ์
เปิดประวัติความเป็นมาของ “วันเด็กแห่งชาติ” และคำขวัญที่สะท้อนยุคสมัยของผู้นำ เดิมทีถูกกำหนดให้เป็นวันจันทร์แรกของเดือนตุลาคม ไม่ใช่วันเสาร์ที่สองของเดือนมกราคม
การให้ความสำคัญกับเด็กเริ่มต้นขึ้นเมื่อปี 2498 เมื่อมีปฏิญญาว่าด้วยสิทธิเด็กขององค์การสหประชาชาติขึ้น ทำให้ประเทศสมาชิกและประเทศต่าง ๆ กว่า 40 ประเทศทั่วโลกนำไปปฏิบัติตามและเกิดเป็นการฉลองวันเด็กขึ้นในประเทศ
เดิมทีวันเด็กแห่งชาติของประเทศต่าง ๆ ในปีนั้นได้ถูกกําหนดให้วันจันทร์สัปดาห์แรกของเดือนตุลาคม โดยรูปแบบของการเฉลิมฉลองจะให้ความสำคัญกับเยาวชนเป็นหลัก สถานที่ต่าง ๆ เปิดให้เข้าชมฟรีโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย มีกิจกรรมแข่งขัน และเสริมสร้างพัฒนาการให้กับเด็ก
“ประชาชาติธุรกิจ” เรียบเรียงคำขวัญและประวัติการจัดงานวันเด็กแห่งชาติ จากยุค จอมพล ป. ถึงยุค พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี คนปัจจุบัน
จันทร์แรกของตุลาคม ก่อนเป็น เสาร์ที่สองของมกราคม
วันเด็กแห่งชาติของประเทศไทย เริ่มต้นขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 3 ตุลาคม 2498 โดย นาย วี.เอ็ม. กุลกานี ผู้แทนองค์กรสัมพันธ์เพื่อสวัสดิภาพเด็กระหว่างประเทศประจําประเทศไทยได้เสนอเรื่องนี้ต่อกรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงมหาดไทย ขณะนั้นว่า ประเทศไทยควรจัดงานฉลองวันเด็กแห่งชาติขึ้น เพื่อส่งเสริมให้เห็นความสําคัญของเด็กดังที่นานาประเทศดําเนินการอยู่
กระทรวงมหาดไทยได้นําเสนอเรื่องนี้ต่อคณะรัฐบาลจอมพล ป. พิบูลสงคราม ในที่สุดวันที่ 27 กรกฎาคม 2498 ได้มีมติคณะรัฐมนตรีรับหลักการให้จัดงานวันเด็กแห่งชาติขึ้น โดยมอบหมายให้กระทรวงมหาดไทยและกระทรวงศึกษาธิการรับไปดําเนินการ
ประเทศไทยได้ถือเอาวันจันทร์แรกของเดือนตุลาคมเป็นวันเด็กแห่งชาติเรื่อยมาจนถึงปี 2506 จากนั้นคณะกรรมการจัดงานวันเด็กแห่งชาติมีความเห็นว่าควรเลื่อนกำหนดการจัดงานวันเด็ก เนื่องจากเดือนตุลาคมของไทยนั้นอยู่ในช่วงฤดูฝน ประกอบกับวันจันทร์เป็นวันที่ผู้ปกครองต้องไปทำงาน จึงเป็นอุปสรรคต่อการฉลองและทำกิจกรรมของเด็ก ๆ ค่อนข้างมาก
คณะรัฐมนตรีในรัฐบาลจอมพลถนอม กิตติขจร จึงมีมติเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2507 ประกาศเปลี่ยนแปลงวันจัดงานวันเด็กจากวันจันทร์แรกของเดือนตุลาคม มาเป็นวันเสาร์สัปดาห์ที่สองของเดือนมกราคม โดยเริ่มตั้งแต่ปี 2508 เป็นต้นมา ด้วยเหตุผลที่ว่า พ้นช่วงฤดูฝนแล้ว อีกทั้งยังเป็นวันหยุดราชการและยังมีบรรยากาศการเฉลิมฉลองที่สืบเนื่องมาจากช่วงปีใหม่อีกด้วย
คำขวัญวันเด็กสะท้อนยุคสมัยผู้นำ
คำขวัญวันเด็กมีขึ้นครั้งแรกในสมัย จอมพล ป. พิบูลสงคราม ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี เมื่อปี 2499 ความว่า “จงบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นและส่วนรวม” ซึ่งเป็นคำขวัญครั้งแรกและครั้งเดียวของ จอมพล ป.
บทความวิจัย “มโนทัศน์การพัฒนาเยาวชนของนายกรัฐมนตรีผ่านคําขวัญวันเด็ก” ที่ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการไทยวิจัยและการจัดการ (ThaiJO) วิเคราะห์ถึงคำขวัญวันเด็กแห่งชาติของนายกรัฐมนตรีแต่ละสมัย ว่า เป็นคติที่นายกรัฐมนตรีมีบทบาทในการกำหนดขึ้นมา เพื่อเป็นเป้าหมายที่รัฐบาลมุ่งให้เยาวชนมีการพัฒนาไปในทิศทางต่าง ๆ และเป็นภาพสะท้อนความคิดของนายกรัฐมนตรีที่มีต่อเด็กหรือเยาวชนในตอนนั้น ๆ
นอกจากนี้คำขวัญวันเด็กยังสะท้อนให้เห็นด้วยว่า เยาวชนที่ดีในสายตาของผู้ปกครองควรมีลักษณะสําคัญอย่างไร หรือควรต้องปฏิบัติอย่างไรเพื่อให้เป็นประโยชน์ต่อรัฐในช่วงเวลาต่าง ๆ
คำขวัญวันเด็กที่ผ่านมาล้วนสะท้อนถึงภาพที่นายกรัฐมนตรีมองต่อการพัฒนาเยาวชนใน 2 ด้านด้วยกัน ได้แก่ “ระดับตนเอง” และ “ระดับประเทศชาติ” กล่าวคือ การมีระเบียบวินัย ขยันหมั่นเพียร ประหยัด ประพฤติดี มีคุณธรรม ห่างไกลยาเสพติด และการมีความคิดสร้างสรรค์ ที่ได้ยินอยู่บ่อยครั้งในคำขวัญล้วนสื่อถึงการพัฒนาเยาวชนในระดับตนเอง
ส่วนมิติที่ให้เยาวชนร่วมกันพัฒนาประเทศชาตินั้น มักถูกสื่ออกมาผ่านคำว่า การทําประโยชน์ต่อผู้อื่น ส่วนรวม การรับผิดชอบต่อสังคม และจิตสาธารณะ เป็นต้น
คำขวัญวันเด็กตั้งแต่ปี 2499 มีดังนี้
จอมพล ป. พิบูลสงคราม
2499 – จงบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อผู้อื่นและส่วนรวม
จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
2502 – ขอให้เด็กสมัยปฏิวัติของข้าพเจ้า จงเป็นเด็กที่รักความก้าวหน้า
2503 – ขอให้เด็กสมัยปฏิวัติของข้าพเจ้า จงเป็นเด็กที่รักความสะอาด
2504 – ขอให้เด็กสมัยปฏิวัติของข้าพเจ้า จงเป็นเด็กที่อยู่ในระเบียบวินัย
2505 – ขอให้เด็กสมัยปฏิวัติของข้าพเจ้า จงเป็นเด็กที่ประหยัด
2506 – ขอให้เด็กสมัยปฏิวัติของข้าพเจ้า จงเป็นเด็กที่มีความขยันหมั่นเพียรมากที่สุด
จอมพลถนอม กิตติขจร
2508 – เด็กจะเจริญต้องรักเรียนเพียรทำดี
2509 – เด็กที่ดีต้องมีสัมมาคารวะ มานะ บากบั่น สมานสามัคคี
2510 – อนาคตของชาติจะสุกใส หากเด็กไทยแข็งแรง เรียนดี มีความประพฤติเรียบร้อย
2511 – ความเจริญและความมั่นคงของชาติไทยในอนาคต ขึ้นอยู่กับเด็กที่มีวินัย มีความเฉลียวฉลาด รักชาติยิ่ง
2512 – รู้เรียน รู้เล่น รู้สามัคคี เป็นความดีที่เด็กพึงจำ
2513 – เด็กประพฤติดีและศึกษาดี ทำให้มีอนาคตแจ่มใส
2514 – ยามเด็กจงหมั่นเรียนเพียรกระทำดี เติบใหญ่จะได้มีความสุขความเจริญ
2515 – เยาวชนฝึกตนดี มีความสามารถ
2516 – เด็กดีเป็นศรีแก่ชาติ เด็กฉลาดชาติเจริญ
สัญญา ธรรมศักดิ์
2517 – สามัคคีคือพลัง
2518 – เด็กดีคือทายาทของชาติไทย ต้องร่วมใจร่วมพลังสร้างความสามัคคี
คึกฤทธิ์ ปราโมช
2519 – เด็กที่ต้องการเห็นอนาคตของชาติรุ่งเรือง จะต้องทำตัวให้ดีมีวินัยเสียแต่บัดนี้
ธานินทร์ กรัยวิเชียร
2520 – รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ เป็นคุณสมบัติของเยาวชนไทย
เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์
2521 – เด็กดีเป็นศรีแก่ชาติ เด็กฉลาดชาติมั่นคง
2522 – เด็กไทยคือหัวใจของชาติ
2523 – อดทน ขยัน ประหยัด เป็นคุณสมบัติของเด็กไทย
เปรม ติณสูลานนท์
2524 – เด็กไทยมีวินัย ใจสัตย์ซื่อ รู้ประหยัด เคร่งครัดคุณธรรม
2525 – ขยันศึกษา ใฝ่หาความรู้ เชิดชูชาติ ศาสน์ กษัตริย์ เป็นคุณสมบัติของเด็กไทย
2526 – รู้หน้าที่ ขยัน ซื่อสัตย์ ประหยัด มีวินัย คุณธรรม
2527 – รักวัฒนธรรมไทย
2528 – สามัคคี นิยมไทย มีวินัย ใฝ่คุณธรรม
2529 – นิยมไทย มีวินัย ใช้ประหยัด ใจสัตย์ซื่อ ถือคุณธรรม
2530 –
2531 –
ชาติชาย ชุณหะวัณ
2532 – รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ใจสัตย์ซื่อ ถือคุณธรรม
2533 –
2534 – รู้หน้าที่ มีวินัย ใฝ่คุณธรรม นำชาติพัฒนา
อานันท์ ปันยารชุน
2535 – สามัคคี มีวินัย ใฝ่ศึกษา จรรยางาม
ชวน หลีกภัย
2536 – ยึดมั่นประชาธิปไตย ร่วมใจพัฒนา รักษาสิ่งแวดล้อม
2537 –
2538 – สืบสานวัฒนธรรมไทย ร่วมใจพัฒนา รักษาสิ่งแวดล้อม
บรรหาร ศิลปอาชา
2539 – มุ่งหาความรู้ เชิดชูความเป็นไทย หลีกไกลยาเสพติด
ชวลิต ยงใจยุทธ
2540 – รู้คุณค่าวัฒนธรรมไทย ตั้งใจใฝ่ศึกษา ไม่พึ่งพายาเสพติด
ชวน หลีกภัย
2541 – ขยัน ประหยัด ซื่อสัตย์ มีวินัย
2542 –
2543 – มีวินัย ใฝ่เรียนรู้ คู่คุณธรรม นำประชาธิปไตย
2544 –
ทักษิณ ชินวัตร
2545 – เรียนให้สนุก เล่นให้มีความรู้ สู่อนาคตที่สดใส
2546 – เรียนรู้ตลอดชีวิต คิดอย่างสร้างสรรค์ ก้าวทันเทคโนโลยี
2547 – รักชาติ รักพ่อแม่ รักเรียน รักสิ่งดีๆ อนาคตดีแน่นอน
2548 – เด็กรุ่นใหม่ ต้องขยันอ่าน ขยันเรียน กล้าคิด กล้าพูด
2549 – อยากฉลาด ต้องขยันอ่าน ขยันคิด
สุรยุทธ์ จุลานนท์
2550 – มีคุณธรรมนำใจ ใช้ชีวิตพอเพียง หลีกเลี่ยงอบายมุข
2551 – สามัคคี มีวินัย ใฝ่เรียนรู้ เชิดชูคุณธรรม
อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ
2552 – ฉลาดคิด จิตบริสุทธิ์ จุดประกายฝัน ผูกพันรักสามัคคี
2553 – คิดสร้างสรรค์ ขยันใฝ่รู้ เชิดชูคุณธรรม
2554 – รอบคอบ รู้คิด มีจิตสาธารณะ
ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร
2555 – สามัคคี มีความรู้ คู่ปัญญา คงรักษาความเป็นไทย ใส่ใจเทคโนโลยี
2556 – รักษาวินัย ใฝ่เรียนรู้ เพิ่มพูนปัญญา นำพาไทยสู่อาเซียน
2557 – กตัญญู รู้หน้าที่ เป็นเด็กดี มีวินัย สร้างไทย ให้มั่นคง
ประยุทธ์ จันทร์โอชา
2558 – ความรู้ คู่คุณธรรม นำสู่อนาคต
2559 – เด็กดี หมั่นเพียร เรียนรู้ สู่อนาคต
2560 – เด็กไทย ใส่ใจศึกษา พาชาติมั่นคง
2561 – รู้คิด รู้เท่าทัน สร้างสรรค์เทคโนโลยี
2562 – เด็ก เยาวชน จิตอาสา ร่วมพัฒนาชาติ
2563 – เด็กไทยยุคใหม่ รู้รักสามัคคี รู้หน้าที่พลเมืองไทย
2564 – เด็กไทยวิถีใหม่ รวมไทยสร้างชาติ ด้วยภักดีมีคุณธรรม
2565 – รู้คิด รอบคอบ รับผิดชอบต่อสังคม
2566 – รู้หน้าที่ มีวินัย ใฝ่ความดี