“กาแฟอราบิก้าเป็นพืชเศรษฐกิจใหม่ที่จะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการปรับโครงสร้างรายได้ของเกษตรกร” นายเสน่ห์ แสงคำ เกษตรจังหวัดเชียงใหม่ กล่าว และบอกว่า
เนื่องจากเชียงใหม่มีชัยภูมิที่เหมาะสมอย่างยิ่งสำหรับการผลิตกาแฟคุณภาพพิเศษ (Specialty Coffee) โดยเฉพาะในพื้นที่สูงเกิน 700 เมตรจากระดับน้ำทะเล ซึ่งเป็นพืชที่ต้องการร่มเงาจากไม้ผลเดิม ทำให้เกษตรกรสามารถปลูกควบคู่ไปกับไม้ผลที่มีอยู่ได้โดยไม่ต้องทำลายพื้นที่สีเขียวเดิม
แผนยุทธศาสตร์หลักของเชียงใหม่ตอนนี้ กำลังเร่งส่งเสริมการปลูกกาแฟทั้งอราบิก้าบนดอยสูง (แม่แจ่ม, ฝาง, อมก๋อย, ฮอด) และโรบัสต้าในพื้นที่ราบลุ่ม โดยเฉพาะอราบิก้าสายพันธุ์ “เชียงใหม่ 60” ที่ปลูกควบคู่ไปกับไม้ผลเดิมเพื่ออาศัยร่มเงา แม้จะมีความท้าทายเรื่องการคัดสายพันธุ์ดีที่มีจำกัด แต่ด้วยความต้องการในประเทศที่ยังขาดแคลนอีกกว่า 50,000-60,000 ตันต่อปี กาแฟจึงถูกวางให้เป็นพืชเศรษฐกิจตัวใหม่ของจังหวัดเชียงใหม่ ที่จะมาช่วยลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาไม้ผลเดิมเพียงไม่กี่ชนิด
สำหรับแผนยุทธศาสตร์การส่งเสริมการปลูกกาแฟและทุเรียนของจังหวัดเชียงใหม่ มุ่งเน้นการยกระดับสู่การเป็นเมืองเกษตรมูลค่าสูง โดยมีเป้าหมายหลักในการพัฒนาคุณภาพมาตรฐาน ยกระดับรายได้เกษตรกร และอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ภายใต้แนวทางพัฒนาจังหวัดเชียงใหม่ (พ.ศ. 2566 – 2570) และแผนพัฒนากาแฟแห่งชาติ โดยมีรายละเอียดสำคัญดังนี้
1.ยุทธศาสตร์การส่งเสริมการปลูกกาแฟ เชียงใหม่มีเป้าหมายยกระดับเป็น “เมืองแห่งกาแฟ” (Coffee Hub) โดยเน้นกระบวนการตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง 1.การผลิต (ต้นทาง) ส่งเสริมกาแฟอาราบิก้าคุณภาพสูงบนพื้นที่สูง ในเขตพื้นที่สูง อาทิ อ.แม่แจ่ม และดอยอินทนนท์ ปลูกควบคู่ไปกับการอนุรักษ์ป่าไม้ (กาแฟใต้ร่มไม้)
2.คุณภาพ (กลางทาง) พัฒนามาตรฐานการผลิตให้เป็นที่ยอมรับระดับสากล เช่น กาแฟเทพเสด็จ (GI) และส่งเสริมการแปรรูปที่ได้คุณภาพ
3.การตลาด (ปลายทาง) ยกระดับเป็นศูนย์กลางการซื้อขายและบาริสต้า โดยเชื่อมโยงกับแหล่งท่องเที่ยว คาเฟ่ และผู้ประกอบการรายใหญ่
โดยกรมส่งเสริมการเกษตรมีแนวทางการส่งเสริมการปลูกกาแฟให้สอดคล้องกับอุปสงค์อุปทานในพื้นที่มีเป้าหมายเพื่อการทดแทนการนำเข้า และเพื่อรองรับความต้องการการบริโภคกาแฟที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ในปี 2568 กรมวิชาการเกษตรได้สร้างความก้าวหน้าครั้งสำคัญ ด้วยการเปิดตัวกาแฟอราบิก้าสายพันธุ์ใหม่ ภายใต้ชื่อ “กวก.เชียงใหม่ 1” การพัฒนาสายพันธุ์นี้ถือเป็นจุดพลิกผัน (Turning Point) ของวิทยาการเพาะปลูกพืชบนพื้นที่สูงของไทย
2.ยุทธศาสตร์การส่งเสริมทุเรียนและไม้ผลเชียงใหม่มีเป้าหมายพัฒนาเป็นแหล่งผลิตผลไม้พรีเมี่ยม ทุเรียนเป็นพืชทางเลือกที่กำลังได้รับการส่งเสริมในพื้นที่ที่มีศักยภาพ โดยมีลักษณะยุทธศาสตร์คุณภาพสูง (Premium Grade) มุ่งเน้นการผลิตทุเรียนคุณภาพที่ตรงตามความต้องการของตลาด ทั้งตลาดในประเทศและส่งออกเชื่อมโยง GI
ในวันที่ตัวเลข 7,000 ล้านบาทกลายเป็นเส้นเลือดใหญ่ของคนเชียงใหม่ แต่ถ้าปีหน้าเอลนีโญรุนแรงกว่าเดิม แผนรับมือของรัฐและจังหวัดมีมากกว่าการ “รอฝน” หรือไม่ ขณะเดียวกันเกษตรกรจะกล้า “ผลัดใบ” ทิ้งวิธีปลูกแบบเดิม ๆ ปรับตัวสู่เกษตรมูลค่าสูง ซึ่งไม่ใช่ทางเลือก แต่เป็นทางรอด
เพราะหากปล่อยให้กลไกราคาดิ่งเหวสวนทางกับต้นทุนพลังงานที่แพงระยับ ท่ามกลางวิกฤตภัยแล้งที่กัดกินพื้นที่สวนครั้งนี้ อาจไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลขเศรษฐกิจ แต่มันหมายถึงลมหายใจและอนาคตของเกษตรกรทั้งจังหวัด