“สุริยะ” กางผลงาน 99 วันเกษตรฯ ดันข้าวคาร์บอนต่ำ-ตลาดนำผลิต-คืนสิทธิ์ที่ดิน

ภาคการเกษตรไทยกำลังยืนอยู่บนแรงกดดันรอบด้าน ทั้งความผันผวนของภูมิอากาศจากปรากฏการณ์ซูเปอร์เอลนีโญ ราคาพืชผลที่ยังไม่สัมพันธ์กับต้นทุน การลักลอบนำเข้าสินค้าเกษตรผิดกฎหมาย และกติกาการค้าโลกที่เข้มงวดขึ้นทุกปี ตั้งแต่มาตรการ CBAM, EUDR ไปจนถึงระบบตรวจสอบย้อนกลับ

ภายใต้แรงบีบเหล่านี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ใช้เวทีแถลงผลงาน 99 วัน ภายใต้แนวคิด “เกษตรนวัตกรรม เพื่อความยั่งยืนเกษตรกรไทย” วางภาพการทำงานระยะต่อไป ไม่ใช่เพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่เป็นการปูฐานใหม่ให้เกษตรไทยแข่งขันได้ ลดต้นทุน เพิ่มมาตรฐาน สร้างตลาด และคืนความมั่นคงให้เกษตรกร

4 แรงกดดันเขย่าเกษตรไทย

นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า ภาคเกษตรไทยกำลังเผชิญความท้าทายสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ ปรากฏการณ์ซูเปอร์เอลนีโญ ที่ส่งผลให้บางพื้นที่แล้ง ขณะที่บางพื้นที่กลับเผชิญน้ำท่วมจนพืชผลเสียหาย รวมถึงความเสี่ยงจากโรคอุบัติใหม่

อีกด้านคือราคาพืชผลหลายชนิดตกต่ำ โดยเฉพาะข้าวที่ราคาขายลดลง แต่ต้นทุนการผลิตยังสูง ขณะที่ผลผลิตต่อไร่ของไทยต่ำกว่าค่าเฉลี่ยโลก นอกจากนี้ยังมีปัญหาการลักลอบนำเข้าสินค้าเกษตรผิดกฎหมายจากต่างประเทศที่ไม่ผ่านมาตรฐานความปลอดภัยทางอาหาร และการกีดกันทางการค้าในตลาดโลกที่เข้มงวดขึ้น

“โจทย์ทั้ง 4 ข้อนี้ ล้วนเป็นแรงกดดันที่ซ้ำเติมปัญหาเดิมของเกษตรกรไทยที่สะสมมานาน ดังนั้นตลอด 99 วันที่ผ่านมา เราจึงขับเคลื่อนการทำงานทั้งระบบ เพื่อวางรากฐานในระยะยาว” นายสุริยะกล่าว

ข้าวคาร์บอนต่ำ 1 แสนไร่ ลดต้นทุน 24%

ผลงานแรกที่กระทรวงเกษตรฯ ชูคือการยกระดับข้าวไทยด้วยนวัตกรรมและความยั่งยืน โดยนายสุริยะระบุว่า ข้าวและชาวนา 15 ล้านคน คือหัวใจหลักของภาคเกษตรไทย กระทรวงจึงเร่งให้กรมการข้าวส่งมอบพันธุ์ข้าวใหม่ กข113 และ กข119 ซึ่งให้ผลผลิตสูงและมีระยะเก็บเกี่ยวสั้น ให้ชาวนานำไปปลูก

พร้อมกันนี้ยังส่งเสริมการปลูกแบบเปียกสลับแห้ง เพื่อลดต้นทุน ลดการใช้น้ำ และลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ต่อยอดสู่ข้าวคาร์บอนต่ำที่ตอบโจทย์มาตรฐานโลก

ปัจจุบันกระทรวงเกษตรฯ นำร่องข้าวคาร์บอนต่ำแล้ว 25 จังหวัด พื้นที่รวม 100,000 ไร่ ผลลัพธ์พบว่าต้นทุนการผลิตลดลง 24% ผลผลิตเพิ่มขึ้น 10% และตั้งเป้าขยายพื้นที่เป็น 500,000 ไร่ ภายในปี 2570

“นี่ไม่ใช่เพียงความสำเร็จของโครงการข้าว แต่คือการพิสูจน์ว่านวัตกรรมสามารถเพิ่มทั้งรายได้ ลดการใช้น้ำ และสร้างความยั่งยืนให้เกษตรกรไทยไปพร้อมกัน” นายสุริยะกล่าว

บริหารน้ำ 59 จังหวัด รับมือแล้ง-ท่วม

อีกภารกิจสำคัญคือการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ โดยกระทรวงเกษตรฯ วางแนวทางครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ ถึงปลายน้ำ เพื่อให้น้ำไปถึงเกษตรกรในช่วงเวลาที่จำเป็นที่สุด

นายสุริยะระบุว่า ได้มอบนโยบายให้กรมชลประทาน กรมพัฒนาที่ดิน และกรมฝนหลวงและการบินเกษตร บูรณาการทำงานร่วมกัน ทั้งการวางระบบชลประทาน ขุดบ่อน้ำชุมชนเชื่อมโยงแปลงนา และเปิดหน่วยปฏิบัติการฝนหลวง 12 หน่วย ครอบคลุมทุกภูมิภาค ช่วยบริหารจัดการน้ำในพื้นที่เกษตรกว่า 59 จังหวัด

ผลจากการดำเนินงานช่วยบรรเทาอุทกภัยและสร้างความมั่นคงให้พื้นที่เกษตรกว่า 2.5 ล้านไร่ เพิ่มพื้นที่ชลประทานได้อีกกว่า 220,000 ไร่ และมีเกษตรกรได้รับประโยชน์โดยตรงกว่า 124,000 ครัวเรือน

นอกจากนี้ กรมฝนหลวงฯ ยังใช้นวัตกรรมพ่นสารจากพื้นสู่ก้อนเมฆในพื้นที่ภูเขาที่เครื่องบินเข้าถึงยาก หรือวันที่สภาพอากาศไม่เอื้ออำนวย เพื่อเสริมภารกิจฝนหลวงจากภาคพื้นดินให้เชื่อมต่อกับการปฏิบัติการบนท้องฟ้า

กรณีอุทกภัยหาดใหญ่ตั้งแต่ปลายปีก่อน กระทรวงเกษตรฯ ได้ทำเรื่องของบกลางเพื่อบูรณะคลอง ร.1 ซึ่งยังอยู่ระหว่างกระบวนการรออนุมัติ โดยนายกรัฐมนตรีได้สั่งการให้เร่งอนุมัติงบกลาง และกำชับให้โครงการแล้วเสร็จภายใน 3 เดือน

ตลาดนำการผลิต ปราบลักลอบ-เปิดตลาดใหม่

ด้านตลาด กระทรวงเกษตรฯ เดินหน้าแนวคิด “ตลาดนำการผลิต” โดยนายสุริยะระบุว่า เกษตรกรไม่เพียงต้องผลิตได้ดี แต่ต้องได้รับราคาที่เป็นธรรมด้วย จึงต้องทั้งปกป้องตลาดในประเทศและเปิดประตูสู่ตลาดโลก

ในประเทศ กระทรวงตั้งศูนย์อำนวยการร่วมพิทักษ์ความมั่นคงทางเกษตรและอาหารพระพิรุณ หรือ ศพร. บูรณาการร่วมกับกรมศุลกากร ตำรวจ และฝ่ายปกครอง ตรวจเข้มด่านชายแดนและห้องเย็นทั่วประเทศ ดำเนินคดีสินค้าเกษตรผิดกฎหมายแล้ว 146 คดี ยึดของกลาง อาทิ เนื้อสัตว์แช่แข็งที่ลักลอบนำเข้ากว่า 26 ตัน มูลค่ารวมกว่า 11 ล้านบาท

ด้านตลาดส่งออก กระทรวงชูผลงานการควบคุมคุณภาพทุเรียนสด โดยครึ่งปี 2569 มีมูลค่าส่งออกแล้วกว่า 100,000 ล้านบาท และคาดว่าทั้งปีจะมีมูลค่าส่งออกมากกว่า 150,000 ล้านบาท

นายสุริยะระบุว่า กระทรวงยังดำเนินการเชิงรุกในการเปิดและขยายตลาดผลไม้สดไทยหลายประเทศ เช่น ส้มโอสดทั้งผลไปนิวซีแลนด์ อินทผลัมสดไปเวียดนาม มังคุดสดไปไต้หวัน ส้มโอพันธุ์ขาวน้ำผึ้งและทับทิมสยามไปญี่ปุ่น รวมถึงสละสดและอินทผลัมสดไปจีน

ส่วนกรณีมาเลเซียระงับนำเข้ากุ้งไทย 5 สายพันธุ์ชั่วคราว นายสุริยะระบุว่าได้เดินทางไปเจรจากับรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและความมั่นคงทางอาหารของมาเลเซียด้วยตนเอง โดยตั้งเป้าให้การส่งออกกุ้งไทยกลับสู่ภาวะปกติภายใน 30 วัน ขณะเดียวกันกระทรวงเตรียมแผนรับมือโรคใบด่างมันสำปะหลัง โดยจะผลิตและกระจายท่อนพันธุ์ต้านทานโรคให้ได้ประมาณ 5 ล้านลำในปี 2569

ลดขั้นตอนรัฐ ดันเกษตรแม่นยำ

อีกแกนสำคัญคือการลดความซ้ำซ้อนของภาครัฐ และเดินหน้าสู่เกษตรแม่นยำ เพื่อให้เกษตรกรใช้น้ำและปุ๋ยได้เหมาะสมกับสภาพดิน อากาศ และพื้นที่จริง

นายสุริยะระบุว่า กระทรวงเกษตรฯ สนับสนุนให้เกษตรกรเข้าถึงเทคโนโลยีดิจิทัล เสมือนมีผู้ช่วยส่วนตัวคอยแนะนำวิธีการที่ถูกต้องได้ตลอดเวลา พร้อมแก้ไขกฎระเบียบที่ล้าสมัยแล้ว 9 ฉบับ และปรับปรุงระบบอนุมัติ อนุญาต จากเดิมบางประเภทใช้เวลานานถึง 14 วัน เหลือเพียง 1 วัน

“หน้าที่ของกระทรวงฯ คือช่วยเกษตรกรให้ทำงานได้ง่ายขึ้น” นายสุริยะกล่าว

คืนสิทธิ์ที่ดิน-แก้หนี้เกษตรกร

ในมิติที่ดินทำกิน กระทรวงเกษตรฯ เดินหน้าผลักดันการแก้ไขกฎหมายปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม โดยเสนอให้เปลี่ยนเอกสารสิทธิ์ ส.ป.ก. เป็นโฉนดเพื่อเกษตรกรรม เพื่อให้เกษตรกรใช้ที่ดินประกอบธุรกิจเกี่ยวเนื่อง และใช้เป็นหลักทรัพย์ค้ำประกันได้

ด้านหนี้สินเกษตรกร กระทรวงบูรณาการร่วมกับ ธ.ก.ส. และกองทุนฟื้นฟูและพัฒนาเกษตรกร แก้ไขและพักหนี้ให้เกษตรกรแล้ว 8,858 ราย วงเงินรวม 940 ล้านบาท พร้อมลดมูลหนี้ค้างชำระของสมาชิกสหกรณ์เพื่อการเกษตรได้อีกกว่า 9,300 ล้านบาท

“ผมเชื่อมั่นเสมอว่า ความมั่นคงทางอาหารของโลก ต้องเริ่มต้นจากความมั่นคงในชีวิตของเกษตรกรไทย เพราะเมื่อเกษตรกรอยู่ได้ ประเทศไทยก็จะมั่นคง และประชาชนทุกคนก็จะมีความมั่นคงทางอาหารเช่นกัน” นายสุริยะกล่าว

ประมง-ไหม-โคนม เติมฐานรายได้เกษตรกร

นายวัชระพล ขาวขำ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า ตลอด 99 วันที่ผ่านมา ได้เดินหน้าฟื้นฟูทรัพยากรและยกระดับประมงไทย โดยปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำไปแล้วเกือบ 300 ล้านตัว และตั้งเป้าดำเนินการต่อเนื่องอีก 200 ล้านตัว เพื่อให้ชาวบ้านมีอาหารและเกษตรกรมีรายได้เพิ่มจากทรัพยากรที่ร่วมกันฟื้นฟู

ด้านหม่อนไหม ได้ผลักดันให้กรมหม่อนไหมจัดตั้งศูนย์เรียนรู้การปลูกหม่อนเลี้ยงไหม อุตสาหกรรมต้นแบบของเกษตรกร ปัจจุบันมีพื้นที่ปลูกหม่อนแล้ว 62,247 ไร่ และขยายองค์ความรู้สู่เกษตรกร 6,615 ราย เพื่อยกระดับการผลิตให้ตรงกับความต้องการของตลาด และสร้างคุณค่าให้ผ้าไหมไทยก้าวสู่ตลาดโลก มูลค่ารวมสูงถึง 811 ล้านบาท

ขณะเดียวกัน ได้เร่งมอบเอกสารสิทธิเพื่อการเกษตร โดยส่งมอบโฉนดเพื่อการเกษตรแล้ว 137,401 แปลง และตั้งเป้าภายในปี 2570 ส่งมอบให้ครบ 200,000 แปลง

ด้านโคนม คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบให้องค์การส่งเสริมกิจการโคนมแห่งประเทศไทย หรือ อ.ส.ค. กู้ยืมเงินจากกองทุนสงเคราะห์เกษตรกร วงเงิน 600 ล้านบาท เพื่อใช้เป็นเงินหมุนเวียนรับซื้อน้ำนมดิบจากเกษตรกร ช่วยสร้างความมั่นใจให้สหกรณ์ 44 แห่ง และเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมกว่า 5,100 รายทั่วประเทศ

ลงพื้นที่จริง ดันข้อมูล-มาตรฐาน-เทคโนโลยี

นางสาวปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กล่าวว่า แนวทางการทำงานตลอด 99 วันที่ผ่านมาเน้น “ลงพื้นที่จริง รับฟังปัญหาจริง และติดตามผลจริง” ไม่รอรายงานจากส่วนกลางเพียงอย่างเดียว

ผลการดำเนินงาน 5 ด้านตามนโยบาย ได้แก่ การพัฒนาปัจจัยการผลิตเพื่อลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต สามารถลดต้นทุนได้ประมาณ 30% มีเกษตรกรกว่า 22,720 ราย ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมมาใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินจริง

ด้านมาตรฐานสินค้าเกษตร มีพื้นที่เกษตรกรรมได้รับการรับรอง GAP แล้ว 2.56 ล้านไร่ และเกษตรกรได้รับการรับรองกว่า 308,000 ราย ส่วนด้านที่ดินและความมั่นคง ได้ใช้นวัตกรรม “แผนที่ดินรายแปลง” หรือ Map4All ของสถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง ซึ่งได้รับรางวัล United Nations Public Service Awards 2026 จากองค์การสหประชาชาติ และขยายผลช่วยประชาชนบนพื้นที่สูงกว่า 39,553 ครัวเรือน

นอกจากนี้ ยังจัดสรรสิทธิในที่ดินของนิคมสหกรณ์ให้เกษตรกรเข้าทำประโยชน์แล้วมากกว่า 900 ราย รวมพื้นที่กว่า 7,143 ไร่ และเร่งแก้ปัญหาหนี้สินสมาชิกสหกรณ์กว่า 58,000 ราย ลดหนี้ได้รวม 9,325 ล้านบาท

ในด้านเทคโนโลยี กรมส่งเสริมการเกษตรขับเคลื่อน Farmbook Application ซึ่งปัจจุบันมีเกษตรกรขึ้นทะเบียนและปรับปรุงข้อมูลผ่านระบบแล้วกว่า 3.2 ล้านครัวเรือน ช่วยให้เกษตรกรเข้าถึงบริการภาครัฐได้สะดวกรวดเร็ว และทำให้ภาครัฐมีฐานข้อมูลที่ถูกต้องสำหรับการบริหารจัดการภาคเกษตร

99 วันแรกของโจทย์ระยะยาว

ภาพรวมผลงาน 99 วันของกระทรวงเกษตรฯ จึงไม่ใช่เพียงการสรุปโครงการที่ดำเนินไปแล้ว แต่เป็นการวางทิศทางรับโจทย์ระยะยาวของภาคเกษตรไทย ตั้งแต่การปรับตัวต่อภูมิอากาศ การยกระดับข้าวและผลไม้สู่มาตรฐานโลก การป้องกันสินค้าผิดกฎหมาย การเปิดตลาดใหม่ ไปจนถึงการคืนสิทธิ์ที่ดินและลดภาระหนี้

โจทย์ถัดไปคือการทำให้มาตรการเหล่านี้ต่อเนื่องพอจะเปลี่ยนโครงสร้างรายได้ของเกษตรกรได้จริง เพราะในวันที่กติกาโลกเข้มขึ้น ภูมิอากาศผันผวนขึ้น และต้นทุนยังเป็นแรงกดดันใหญ่ ความยั่งยืนของเกษตรไทยจะวัดกันที่ผลลัพธ์ในพื้นที่ ไม่ใช่เพียงตัวเลขบนเวทีแถลงข่าว