เกษตรฯ เปิด Sandbox 4 จังหวัด สู้โรคใบด่างมันสำปะหลัง แจกพันธุ์ต้านทาน 1,500 ราย

กระทรวงเกษตรฯ เปิด Sandbox แก้โรคใบด่างมันสำปะหลัง นำร่อง 4 จังหวัด นครราชสีมา กาญจนบุรี กำแพงเพชร และศรีสะเกษ แจกท่อนพันธุ์ต้านทาน “อิทธิ 1-3” ให้เกษตรกร 1,500 ราย พร้อมตั้งระบบธนาคารท่อนพันธุ์ ส่งต่อเกษตรกรรุ่นถัดไปอีก 3,000 ราย วางเป้าผลผลิต 6-8 ตันต่อไร่ และพัฒนาแปลงนำร่องสู่เกษตรแม่นยำครบวงจร

นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในฐานะที่ปรึกษาคณะกรรมการแก้ไขปัญหาโรคใบด่างมันสำปะหลังและขับเคลื่อน SANDBOX อย่างครบวงจร เปิดเผยว่า กระทรวงเกษตรฯ จะเร่งขับเคลื่อนพื้นที่ Sandbox เพื่อควบคุมและป้องกันการแพร่ระบาดของโรคใบด่างมันสำปะหลังอย่างเป็นระบบ

โดยมีข้อสั่งการให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเริ่มดำเนินงานในพื้นที่ทันทีด้วยทรัพยากรที่มีอยู่ โดยไม่ต้องรอการอนุมัติงบกลาง พร้อมยกระดับแปลงนำร่องให้เป็นเกษตรแม่นยำครบวงจร

แนวทางประกอบด้วยการใช้ระบบน้ำหยด โซลาร์เซลล์เพื่อลดต้นทุน สารชีวภัณฑ์ ไบโอชาร์ และการปลูกพืชตระกูลถั่วแซม เพื่อสร้างรายได้เสริมให้เกษตรกร 5,000 บาทต่อไร่

ตั้งเป้าผลผลิตมันสำปะหลังในพื้นที่นำร่องไว้ที่ 6-8 ตันต่อไร่ พร้อมพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับ หรือ Traceability ผ่าน Agri-Map และแอปพลิเคชันดิจิทัล เพื่อเตรียมขยายผลไปสู่ Food Security Sandbox ในปี 2571 ร่วมกับกระทรวงอุตสาหกรรมและกระทรวงพาณิชย์

ด้านนายพงศ์ไท ไทโยธิน รองปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ในฐานะประธานการประชุม กล่าวว่า ที่ประชุมเห็นชอบกำหนดพื้นที่ Sandbox นำร่อง 4 จังหวัด ได้แก่ นครราชสีมา กาญจนบุรี กำแพงเพชร และศรีสะเกษ

พร้อมอนุมัติจัดสรรท่อนพันธุ์ต้านทานโรคใบด่างพันธุ์อิทธิ 1, 2 และ 3 ที่ปลอดภาระพันธะสัญญา รวมพื้นที่ 1,500 ไร่ จากกรมวิชาการเกษตร มูลนิธิสถาบันพัฒนามันสำปะหลังแห่งประเทศไทย และกรมส่งเสริมการเกษตร

ท่อนพันธุ์ดังกล่าวจะนำร่องแจกให้เกษตรกรที่มีระบบน้ำในแปลง รายละ 1 ไร่ รวม 1,500 ราย ใน 3 จังหวัดที่มีการระบาดหนัก ได้แก่ นครราชสีมา กาญจนบุรี และกำแพงเพชร จังหวัดละ 500 ราย

ส่วนจังหวัดศรีสะเกษ ซึ่งเป็นพื้นที่ระบาดต่ำและจัดเป็น Green Area จะได้รับท่อนพันธุ์นำร่องจากกรมวิชาการเกษตรในช่วงต้นฤดูฝน เพื่อใช้ขยายพันธุ์สะอาด

พร้อมคัดกรองแปลงด้วยชุดตรวจเชื้อไวรัสใบด่างมันสำปะหลังแบบ Strip Test เพื่อยืนยันความสะอาดและปลอดโรค ก่อนส่งท่อนพันธุ์ต่อไปยังพื้นที่ระบาดหนัก

ที่ประชุมยังกำหนดราคาอ้างอิงการผลิตท่อนพันธุ์ต้านทานที่ 5 บาทต่อลำ และค่าขนส่ง 0.50 บาทต่อลำ รวม 5.50 บาทต่อลำ

สำหรับท่อนพันธุ์นำร่องประมาณ 600,000 ลำ คิดเป็นงบประมาณรวมประมาณ 3.3 ล้านบาท โดยมอบหมายให้สมาคมแป้งมันสำปะหลังไทยนำเสนอคณะกรรมการสมาคมฯ เพื่อพิจารณาสนับสนุนงบประมาณ

อีกกลไกสำคัญคือการจัดตั้ง “ธนาคารท่อนพันธุ์” โดยใช้ท่อนพันธุ์ต้านทานที่มีอัตราขยายพันธุ์ 1:4 หรือท่อนพันธุ์จากพื้นที่ 1 ไร่ สามารถนำไปขยายปลูกได้ 4 ไร่

กำหนดให้เกษตรกรชุดแรก 1,500 ราย หลังเก็บเกี่ยวต้องส่งมอบท่อนพันธุ์ 50% คิดเป็นปริมาณที่สามารถใช้ปลูกได้ 2 ไร่ เพื่อส่งต่อให้เกษตรกรรายถัดไปอีก 3,000 ราย รายละ 1 ไร่ ซึ่งจะมีการจัดทำบัญชีจับคู่ไว้ล่วงหน้าในแต่ละชุมชน

พร้อมจัดทำสัญญาห้ามขุดมันก่อนกำหนด เพื่อป้องกันความเสียหายของท่อนพันธุ์และรักษาระบบการขยายพันธุ์ให้ต่อเนื่อง

ที่ประชุมยังมอบหมายให้กรมส่งเสริมการเกษตรรวบรวมข้อมูลแปลงพันธุ์ต้านทานเดิมที่มีอยู่ประมาณ 45,000 ไร่ และจัดทำระบบติดตามแปลงผ่าน Agri-Map หรือ Pinpoint

รวมถึงจัดทำคำของบพัฒนาจังหวัดปี 2571 เพื่อรองรับการขยายผลในระยะต่อไป

นอกจากนี้ ยังเห็นชอบแนวคิดแผนปฏิบัติการ 4C ได้แก่ Control การควบคุมพื้นที่ระบาด สำรวจรายแปลง และสกัดกั้นการขนย้าย, Community การจัดตั้งธนาคารท่อนพันธุ์ชุมชนและส่งเสริม Contract Farming ผ่านสหกรณ์

Clean การผลิตท่อนพันธุ์สะอาดด้วย Tissue Culture และ Mini-stem Cutting รวมถึงการกำหนด Zoning และ Cooperation การบูรณาการงบประมาณและความร่วมมือระหว่างภาครัฐ วิชาการ เอกชน และเกษตรกรหรือสหกรณ์

ทั้งนี้ จะนำแนวทางดังกล่าวไปถอดเป็นแผนปฏิบัติการระดับจังหวัด และติดตามความคืบหน้าอีกครั้งในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2569