คนไทยรุกใช้ทรัพย์สินทางปัญญา อนุสิทธิบัตร 94% เป็นผู้ยื่นไทย

กรมทรัพย์สินทางปัญญาเผย 10 เดือนแรกปี 2569 มีคำขอรับความคุ้มครอง IP 4 ประเภทรวม 67,535 คำขอ เพิ่มขึ้น 7.39% ขณะที่รับจดทะเบียนได้ 47,494 คำขอ โต 7.80% เครื่องหมายการค้ายังมีจำนวนมากสุดกว่า 5 หมื่นคำขอ ส่วนอนุสิทธิบัตรโต 16.75% และการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์พุ่ง 71.92% สะท้อนผู้ประกอบการและนักสร้างสรรค์ใช้ IP ต่อธุรกิจมากขึ้น

นางสาวจิตติมา ศรีถาพร อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา เปิดเผยว่า ช่วง 10 เดือนแรกของปี 2569 หรือเดือนมกราคม-ตุลาคม มีการยื่นคำขอรับความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในประเทศไทย ทั้งเครื่องหมายการค้า สิทธิบัตรการประดิษฐ์ อนุสิทธิบัตร และสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ รวม 67,535 คำขอ เพิ่มขึ้น 7.39% จากช่วงเดียวกันของปี 2568 ที่มี 62,888 คำขอ

ขณะที่กรมฯ รับจดทะเบียน IP ทั้ง 4 ประเภทได้รวม 47,494 คำขอ เพิ่มขึ้น 7.80% จาก 44,057 คำขอในช่วงเดียวกันของปีก่อน สำหรับเครื่องหมายการค้า มีการยื่นคำขอ 50,209 คำขอ เพิ่มขึ้น 7.35% จาก 46,772 คำขอ

กลุ่มสินค้าและบริการที่มีการยื่นขอสูงสุด ได้แก่ บริการค้าปลีก การขายและการตลาด 6,119 คำขอ ตามด้วยผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพ การรักษาโรคและสมุนไพรทางการแพทย์ 5,910 คำขอ ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดและความงาม 5,638 คำขอ เครื่องมือและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ 4,558 คำขอ และผลิตภัณฑ์จากพืช ธัญพืช เครื่องปรุงแต่งกลิ่นและรสอาหาร 3,873 คำขอ สัดส่วนผู้ยื่นคำขอเครื่องหมายการค้าเป็นคนไทย 57% และต่างชาติ 43%

ส่วนการรับจดทะเบียนเครื่องหมายการค้าช่วง 10 เดือนแรกอยู่ที่ 34,885 คำขอ เพิ่มขึ้น 2.37% ด้านสิทธิบัตรการประดิษฐ์ มีคำขอรวม 7,153 คำขอ เพิ่มขึ้น 3.23%

กลุ่มนวัตกรรมที่ยื่นขอมากสุด ได้แก่ ยาและผลิตภัณฑ์สุขภาพ 867 คำขอ นวัตกรรมด้านการสื่อสาร 671 คำขอ แอนติบอดี้และยาชีววัตถุ 328 คำขอ แบตเตอรี่และระบบจ่ายและกักเก็บพลังงานไฟฟ้า 295 คำขอ และอุตสาหกรรมแมคโครโมเลกุล 196 คำขอ

อย่างไรก็ตาม ผู้ยื่นคำขอสิทธิบัตรการประดิษฐ์เป็นคนไทยเพียง 13% ขณะที่ต่างชาติมีสัดส่วน 87% ผู้ยื่นคำขอสูงสุด 5 อันดับแรกเป็นบริษัทต่างชาติทั้งหมด นำโดยโตโยต้า 242 คำขอ ควอลคอมม์ 205 คำขอ นิปปอน สตีล 139 คำขอ เจเอฟอี สตีล 123 คำขอ และยูนิชาร์ม 82 คำขอ การรับจดทะเบียนสิทธิบัตรการประดิษฐ์อยู่ที่ 4,600 คำขอ เพิ่มขึ้น 12.03%

ขณะที่อนุสิทธิบัตรมีคำขอ 4,746 คำขอ เพิ่มขึ้น 16.75% ซึ่งเป็นอัตราการเติบโตสูงสุดในกลุ่มคำขอ IP ทั้ง 4 ประเภท

กลุ่มนวัตกรรมที่ยื่นคำขอมากสุดคืออาหารและเครื่องดื่ม 723 คำขอ ยาสมุนไพร 284 คำขอ ระบบสื่อสารและอุปกรณ์ส่งสัญญาณและการจัดการสารสนเทศ 228 คำขอ อุปกรณ์ทางการแพทย์ 188 คำขอ และสารเคมีเกษตรและเคมีภัณฑ์ควบคุมศัตรูพืช 90 คำขอ ผู้ยื่นคำขออนุสิทธิบัตรเป็นคนไทยสูงถึง 94% และต่างชาติ 6%

หน่วยงานที่ยื่นคำขอมากสุด 5 อันดับแรกเป็นหน่วยงานไทยทั้งหมด นำโดยมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี 130 คำขอ สวทช. 123 คำขอ มหาวิทยาลัยบูรพา 115 คำขอ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 103 คำขอ และมหาวิทยาลัยขอนแก่น 92 คำขอ ส่วนการรับจดทะเบียนอนุสิทธิบัตรอยู่ที่ 2,193 คำขอ เพิ่มขึ้น 31.55%

สำหรับสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ มีคำขอ 5,427 คำขอ เพิ่มขึ้น 5.95% แบบผลิตภัณฑ์ที่ยื่นขอมากที่สุด ได้แก่ ลวดลายผ้า 733 คำขอ รถยนต์และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง 512 คำขอ เครื่องประดับ 483 คำขอ บรรจุภัณฑ์ 462 คำขอ และสุขภัณฑ์ 270 คำขอ

สัดส่วนผู้ยื่นคำขอเป็นคนไทย 61% และต่างชาติ 39% ขณะที่ผู้ยื่นคำขอสูงสุด 5 อันดับแรกเป็นสถาบันการศึกษาไทยทั้งหมด การรับจดทะเบียนสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์อยู่ที่ 5,816 คำขอ เพิ่มขึ้นถึง 38.28%

นางสาวจิตติมากล่าวว่า สำหรับลิขสิทธิ์ แม้ได้รับความคุ้มครองทันทีเมื่อมีการสร้างสรรค์โดยไม่ต้องจดทะเบียน แต่ผู้สร้างสรรค์สามารถแจ้งข้อมูลไว้กับกรมฯ เพื่อใช้เป็นหลักฐานอ้างอิงเบื้องต้นและช่วยให้ผู้สนใจสามารถติดต่อขอใช้ประโยชน์จากผลงานได้สะดวกขึ้น ช่วง 10 เดือนแรกปี 2569 มีการแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ 19,812 ผลงาน เพิ่มขึ้น 71.92% จาก 11,524 ผลงานในช่วงเดียวกันของปีก่อน

ประเภทผลงานที่แจ้งมากที่สุดคือวรรณกรรม รวมถึงงานนิพนธ์และโปรแกรมคอมพิวเตอร์ 7,961 ผลงาน รองลงมาคือศิลปกรรม 4,874 ผลงาน ดนตรีกรรม 3,832 ผลงาน สิ่งบันทึกเสียง 1,581 ผลงาน และโสตทัศนวัสดุ 1,241 ผลงาน ผู้แจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์เป็นคนไทยสูงถึง 99% และต่างชาติ 1%

นางสาวจิตติมากล่าวว่า กรมฯ จะเดินหน้าพัฒนาระบบคุ้มครองและบริการด้านทรัพย์สินทางปัญญาให้รวดเร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยนำเทคโนโลยีดิจิทัลและ AI มาประยุกต์ใช้ เพื่อสนับสนุนผู้สร้างสรรค์ นักประดิษฐ์ และผู้ประกอบการในการนำ IP ไปต่อยอดเชิงพาณิชย์และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจ