“ทรัมป์” เก็บภาษีหนัง 100% สะเทือนไทยหวั่นสูญรายได้ 1,000 ล้านจากกองถ่ายสหรัฐ
คุณชายอดัม ประธานอนุซอฟต์พาวเวอร์ภาพยนตร์ ขอให้ติดตามรายละเอียด (Action Plan) ของการจัดเก็บภาษี พร้อมแนะรัฐบาลให้โน้มน้าวประโยชน์ของการถ่ายทำหนังในไทย ด้านต้นทุน-ฉาก-โลเกชั่นหลายอย่างดีกว่า-ถูกกว่าในสหรัฐ
กองถ่ายสหรัฐจะหายไป
ประธานาธิบดีทรัมป์ได้ประกาศที่จะเรียกเก็บภาษีภาพยนตร์ (Foreign Film Tariff) ที่มีการถ่ายทำ (Produced) นอกประเทศสหรัฐในอัตรา 100% โดยอ้างเหตุผลทางด้านความมั่นคงของอุตสาหกรรมภาพยนตร์สหรัฐที่ “กำลังจะตายอย่างรวดเร็ว”
ผลของการเรียกเก็บภาษีดังกล่าวได้สร้างความกังวลให้กับประเทศที่เป็นสถานที่ถ่ายทำภาพยนตร์อย่าง ไทย ในแง่ที่ว่า จำนวนกองถ่ายทำภาพยนตร์สหรัฐจะลดจำนวนลงหรือไม่มีเข้ามา ซึ่งจะส่งผลกระทบไปถึง “รายได้” ที่กองถ่ายเข้ามาจับจ่ายใช้สอยอาจจะ “หายไป” ปีละนับพันล้านบาท ถ้ามาตรการเก็บภาษีของทรัมป์เข้มงวดอย่างที่ไม่ยอมให้มีฉากการถ่ายทำหนังนอกสหรัฐเลย
ทำไมทรัมป์ต้องเก็บภาษี 100%
ม.ร.ว.เฉลิมชาตรี ยุคล (คุณชายอดัม) ประธานคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนและพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์ด้านภาพยนตร์ ให้ความเห็นกับ “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า จุดเริ่มต้นของการเก็บภาษีนำเข้าหนังนอกสหรัฐมาจากบุคลากรของอุตสาหกรรมภาพยนตร์ในสหรัฐตกงานเป็นจำนวนมาก หรือไม่สามารถรับค่าตอบแทนที่เพียงพอต่อการเลี้ยงชีพได้ ยกตัวอย่าง การถ่ายทำในออสเตรเลีย ซึ่งพูดภาษาเดียวกัน มีพื้นที่คล้ายกัน มีทักษะแรงงานที่ใกล้กัน แต่ค่าตัวถูกกว่าครึ่งต่อครึ่ง ค่าครองชีพถูกกว่า ทำให้การไปถ่ายทำที่ออสเตรเลียหรือไปจ้างคนออสเตรเลียเป็นผลดีกว่าการจ้างคนสหรัฐ
“เหมือนทำให้สหรัฐสูญเสียอธิปไตยในอุตสาหกรรมภาพยนตร์เลยก็ว่าได้ เพราะ ถ้าแข็งแรงเฉพาะนายทุน แต่คนทำงานไม่แข็งแรง ไม่ได้รับประโยชน์ อุตสาหกรรมก็จะไม่เดินหน้าในอนาคต และคนก็จะไม่อยากทำงานในสหรัฐอีก ซึ่งประชาชนและแรงงานจะไม่ได้ประโยชน์อย่างแท้จริง ดังนั้นวิธีคิดของทรัมป์จึงไม่ได้ผิดอะไร” ม.ร.ว เฉลิมชาตรีกล่าว
อย่างไรก็ตาม สหรัฐควรมีมาตรการที่ส่งเสริมควบคู่กันไปเพราะ การเก็บภาษีจากงานที่สร้างรายได้เข้าประเทศนั้น “ไม่ได้ทำให้เกิดประโยชน์” ภาษีเป็นเพียงกลไกหนึ่งที่กระตุ้นให้เกิดการทำงานบางอย่างเท่านั้น การเก็บภาษีภาพยนตร์ของสหรัฐเองไม่ได้ทำให้เกิดประโยชน์ หรือไม่ได้ทำให้อุตสาหกรรมเติบโต ดังนั้นต้องมีมาตรการส่งเสริมควบคู่ด้วย ซึ่งต้องรอดูว่า “คืออะไร”
แม้มาตรการภาษีจะทำให้มีคนมาจ้างงานสหรัฐเพิ่มขึ้น แต่สุดท้ายจ้างไม่ไหว รายได้ผู้ประกอบการไม่เติบโต บริษัทเจ๊ง ก็ไม่เกิดการจ้างงานอยู่ดี
อย่างไรก็ตาม ถ้ามาตรการเรียกเก็บภาษีนำเข้าออกมาในลักษณะที่ว่า แม้มีการถ่ายทำหนังนอกสหรัฐเพียงเล็กน้อยก็โดนภาษีเต็มอัตรา สิ่งนี้จะเป็นผลเสียต่อสหรัฐเองที่จะสูญเสียงานไปจำนวนมาก เช่น ภาพยนตร์แบบ “เจมส์ บอนด์” หรือสายลับที่ต้องไปถ่ายทั่วโลก การเซตอัพฉากไม่สามารถทำให้ตัวผลงานดีขึ้น และจะมีมุมมองที่จำกัดในการนำเสนอ
นอกจากนี้ยังจะกลายเป็นว่า การสร้างฉากหนังขึ้นมาในสหรัฐนั้นมีต้นทุนที่ “สูงกว่า” การบินไปถ่ายต่างประเทศด้วยซ้ำไม่ว่าจะเป็น ค่าจ้าง , ค่าแรง , ค่าวัสดุอุปกรณ์ ตลอดจนค่าครองชีพที่สูง และการสร้างฉากบางอย่างขึ้นมาก็อาจไม่สมเหตุสมผล
จับตามาตรการเรียกเก็บภาษี
ม.ร.ว.เฉลิมชาตรี กล่าวต่อไปว่า ไทยเป็นหนึ่งในประเทศสำคัญที่สหรัฐเข้ามาลงทุนในการถ่ายทำภาพยนตร์ ดังนั้นจุดสำคัญก็คือ ต้องมาดูในรายละเอียดก่อนว่า ที่จะเก็บภาษีนั้น รายละเอียดเป็นอย่างไร ตอนนี้ยังรีบไม่ได้
ถ้ารายละเอียดอย่างเป็นทางการออกมาว่า ถ่ายทำนอกสหรัฐแม้เพียงภาพชอตเดียวก็จะถูกเก็บภาษี 100% ไทยก็ต้องมามองถึงมาตรการรูปแบบต่าง ๆ ว่าจะตอบโต้หรือมีการเจรจาพูดคุยกับสหรัฐอย่างไร ซึ่งการพูดคุยคงเป็นไปในลักษณะที่ทำให้เห็นว่าสหรัฐได้ประโยชน์ในการมาถ่ายทำภาพยนตร์ที่ต่างประเทศอย่างไร ซึ่งภาพยนตร์สหรัฐเองเมื่อลดต้นทุนจากการถ่ายทำที่ต่างประเทศได้มากกว่า ก็จะสามารถเปลี่ยนเป็นรายได้เข้าประเทศได้เช่นกัน
ต้องเน้นย้ำว่าการสนับสนุนอุตสาหกรรมภาพยนตร์ในสหรัฐรวมถึงประเทศต่าง ๆ มีความสำคัญ “ต้องบาลานซ์กัน” เม็ดเงินที่สหรัฐได้จากทั่วโลกในการทำภาพยนตร์หนึ่งเรื่องนั้นสูงมาก แต่ขณะเดียวกัน การจ้างงานของอุตสาหกรรมนี้ในสหรัฐกลับต่ำลง
“เราก็เข้าใจปัญหาคือ ทำอย่างไรให้บาลานซ์กัน ทั้งสามารถลดต้นทุนได้ และได้พื้นที่การถ่ายทำที่แปลกใหม่ขึ้น เช่น การถ่ายทำในเมืองไทย ข้อดีคือมีสิ่งที่ไม่สามารถหาได้ในสหรัฐหรือในประเทศต่าง ๆ” ม.ร.ว เฉลิมชาตรีกล่าว
ดังนั้น ถ้ารายละเอียดอย่างเป็นทางการออกมาและไทยได้รับผลกระทบมากก็คงต้องโน้มน้าวว่า การมาถ่ายทำที่เมืองไทยนั้นมีสัดส่วนที่จะสนับสนุนภาพยนตร์สหรัฐอย่างรอบด้าน “มากกว่า” การบอกว่า ออกไปถ่ายทำนอกประเทศแม้เพียงเล็กน้อยก็ต้องโดนภาษี 100% ซึ่งไม่ได้ทำให้อุตสาหกรรมภาพยนตร์สหรัฐเติบโต และจะเป็นผลเสียด้วยซ้ำ
“เราต้องรอเวลาอีกสักระยะ เพื่อดูว่ามีเปอร์เซนต์หรือรายละเอียดในการเก็บภาษีอย่างไร ในเบื้องต้นคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนและพัฒนาซอฟต์พาวเวอร์ด้านภาพยนตร์ ยังไม่ได้มีการพูดคุยกับส่วนที่เกี่ยวข้อง เพราะสหรัฐยังไม่มี Action Plan ดังนั้น การพูดคุยกับภาคส่วนอื่น ๆ จึงอาจจะยังไม่นำไปสู่การแก้ไขปัญหาร่วมกันที่ดี”
ทั้งนี้ การเก็บภาษีในลักษณะนี้มีอยู่แล้วในหลายประเทศต่างมีมาตรการ เช่น การขึ้นภาษีภาพยนตร์ กำหนดโควตาเข้าฉาย จำกัดการถ่ายทำ ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ “จีน” ที่ตอบโต้ด้วยการลดจำนวนนำเข้าหนังจากสหรัฐ แต่นั่นอาจไม่ใช่ทางเลือกที่ถูกต้องนักสำหรับประเทศไทย เพราะอาจเป็นการผลักภาระไปสู่โรงภาพยนตร์และผู้ชมหรือไม่
สหรัฐไม่ใช่ตลาดหลักของหนังไทย
ม.ร.ว.เฉลิมชาตรี กล่าวอีกด้วยว่า ในหนึ่งปี สหรัฐเข้ามาลงทุนและถ่ายทำภาพยนตร์ในประเทศไทย มูลค่าเป็นหลักพันล้านบาท ถ้าเทียบกันถือเป็นเม็ดเงินที่สูงกว่าการลงทุนภาพยนตร์กันเองในประเทศไทยเสียอีก
“สหรัฐเป็นประเทศหลักในการลงทุนสู่ประเทศไทยด้านภาพยนตร์ ถึงแม้จำนวนโปรเจ็กต์จะไม่มาก แต่เม็ดเงินต่อโปรเจ็กต์มาก เป็นหนึ่งในประเทศที่ลงทุนอุตสาหกรรมด้านนี้ในไทยเยอะ อยู่ในกลุ่มเดียวกับ อินเดีย รัสเซีย จีน เกาหลีใต้ ฝรั่งเศส เยอรมนี” ม.ร.ว เฉลิมชาตรีกล่าว
ที่ผ่านมาประเทศไทยมีการคืนภาษี (Rebate) ให้สหรัฐราว 30% เมื่อมาลงทุนด้านภาพยนตร์ในไทยในจำนวนเงินหนึ่ง สำหรับก่อนหน้านี้ ประเทศไทยก็โดนภาษีตามอัตราที่ทรัมป์ประกาศ แต่ในอุตสาหกรรมภาพยนตร์ของไทย ที่เข้าไปฉายในสหรัฐมีเพียง 1-2 เรื่องต่อปี “ไม่ได้เยอะ” ตลาดหลักภาพยนตร์ของประเทศไทยอยู่ที่เอเชีย ยุโรป และ อเมริกาใต้ ไม่ใช่ตลาดสหรัฐ ดังนั้นจึงไม่ส่งผลกระทบในแง่หนังไทยที่จะเข้าไปฉายในสหรัฐ
กองถ่ายสหรัฐขนเงินมาไทยปีละ 1,000 ล้าน
มีรายงานข่าวจาก กองกิจการภาพยนตร์และวีดิทัศน์ต่างประเทศ กรมการท่องเที่ยว เข้ามาว่า ในปีงบประมาณ 2568 ณ วันที่ 15 เมษายน มีจำนวนกองถ่ายทำภาพยนตร์เข้ามาในประเทศ 316 เรื่อง รายได้ 3,613.20 ล้านบาท ปี 2567 จำนวน 475 เรื่อง รายได้ 5,904.58 ล้านบาท และ ปี 2566 จำนวน 442 เรื่อง รายได้ 7,582.51 ล้านบาท
เฉพาะเดือนเมษายน 2568 มีจำนวน 45 เรื่อง รายได้ 597.96 ล้านบาท ส่วนกองถ่ายภาพยนตร์สหรัฐที่เข้ามาถ่ายทำในประเทศไทยปี 2567 มีจำนวน 40 เรื่อง รายได้ 1,026 ล้านบาท ในปี 2568 นี้ปรากฏ มีกองถ่ายสหรัฐยื่นขออนุญาตเข้ามาถ่ายทำภาพยนตร์ในไทยแล้วจำนวน 17 เรื่อง ประมาณการรายได้ 900 ล้านบาท