ปลดล็อก Soft Power ไทย

ปฏิเสธไม่ได้ว่าบทบาทคนรุ่นใหม่ในปัจจุบัน มีอิทธิพลต่อการกำหนดทิศทางทางการเมืองอย่างมาก บีบให้มนุษย์การเมืองรุ่นเก่า-ยุคหินต้องปรับตัว

ไม่นานนี้เราตื่นเต้นกับ 2 ซิงเกิลใหม่ของ “ลิซ่า แบล็กพิงก์” เราอินกับหนังเกาหลี Squid Game ของเกาหลีใต้ รัฐบาลไทยลงนามใน MOU กับทางการจีนสร้างอุตสาหกรรมซอฟต์พาวเวอร์ในวงการภาพยนตร์แต่ดูเหมือนเพิ่งเป็นจุดเริ่มต้น

“ประชาชาติธุรกิจ” ถือโอกาสสนทนากับ 2 ส.ส.ตัวแทนคนรุ่นใหม่ จาก 2 พรรคการเมืองถึงมุมมองการสร้าง “ซอฟต์พาวเวอร์” ทำอย่างไรไทยจะก้าวตามทันประเทศอื่น

“ก้าวไกล” เปิด Art Space ให้ทุกคนแสดงพลัง

โฆษกก้าวไกล ส.ส.นักดนตรี

“สุทธวรรณ สุบรรณ ณ อยุธยา” ส.ส.นครปฐม ควบตำแหน่งโฆษกพรรคก้าวไกล เส้นทางการเมืองของเธอไม่ธรรมดา เพราะสามารถเอาชนะอดีต ส.ส.นครปฐมอย่าง “ก่อเกียรติ สิริยะเสถียร” สังกัดชาติไทยพัฒนาได้สำเร็จ และมีชัยเหนือคู่แข่ง “พรศักดิ์ เปี่ยมคล้า” จากพรรคพลังประชารัฐ

เธออาจผูกพันกับ “ดนตรี” มากกว่า “การเมือง” เพราะเธอจบปริญญาตรีวิทยาลัยดุริยางคศิลป์ ม.มหิดล สาขาธุรกิจดนตรี เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง เรียนปริญญาเอกก็ที่วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ และเคยเป็นกรรมการบริหารสถาบันดนตรี

แต่ก็มีจุดเปลี่ยนที่ทำให้ “สุทธวรรณ” หันชีวิตมาเล่นการเมือง เพราะว่าสนใจการเมืองอยู่ตั้งแต่สมัยเรียนปริญญาตรี “ตอนเรียนปริญญาตรีปี 3 ขึ้นปี 4 มีการชุมนุมของ นปช.เราก็เข้าไปหาข้อมูลว่าเรียกร้องอะไร ติดตามตั้งแต่ช่วงนั้น”

จนปี 2557 มีรัฐประหารจึงตั้งคำถามว่าทำไมประเทศเราถอยหลังอีกแล้ว

เธอบอกว่า พรรคเพื่อไทยคือเราชื่นชอบ แต่เราไม่ได้อยากมาทำการเมือง แต่พอพรรคอนาคตใหม่เปิดโอกาสให้คนหลากหลายเข้ามา มีแนวทางชัดเจนว่าต่อต้านการสืบทอดอำนาจ นี่แหละคือพรรคที่เรารอมาตลอด

แม้ว่าในครอบครัวไม่มีใครเล่นการเมืองเลย แต่ก็ขอลองดูสักตั้ง “ตอนหาเสียงช่วงแรก ๆ คนไม่รู้จักพรรคอนาคตใหม่เลย และมีตระกูลการเมืองอยู่ตรงนั้นมาตลอดอยู่แล้ว แต่เราคิดว่าอาจเป็นโอกาสที่คนนครปฐมอยากเปลี่ยนแปลง ทุกคนไว้วางใจจึงได้รับการเลือกตั้ง”

เป้าหมายทางการเมืองสูงสุดของเธอ คือ ต้องการเห็นประเทศนี้เปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น มีรัฐสวัสดิการที่เกิดขึ้นจริง ๆ พอเราลงพื้นที่เห็นเลยว่าคนลำบากมาก ๆ ผู้ป่วย ผู้สูงอายุที่ได้รับเงินรายเดือนก็ไม่เพียงพอที่จะใช้ชีวิต

กระทรวงวัฒนธรรม คือ กับดัก

แต่เมื่อ “สุทธวรรณ” คลุกคลีอยู่กับวงการดนตรี ซึ่งเป็นซอฟต์พาวเวอร์อย่างหนึ่งที่ต่างประเทศส่งออกเป็นสินค้าทางวัฒนธรรมได้สำเร็จ ต่อไปนี้คือมุมมองการผลักดันซอฟต์พาวเวอร์ของเธอ

จริง ๆ ซอฟต์พาวเวอร์ไม่ได้แค่นวดไทย รำไทย มวยไทย แต่เป็นการส่งออกวัฒนธรรมอย่างเนียน ๆ ซึ่งแปลตรงตัวว่าเป็น “อำนาจอ่อน” ซึ่งเป็นการขับเคลื่อนสังคม หรือเปลี่ยนแปลงสังคม สิ่งที่ทำให้ประเทศไทยหยุดชะงัก เพราะรัฐไม่ได้ส่งเสริมซอฟต์พาวเวอร์อย่างแท้จริง

เรามีอุปสรรคอยู่ที่กระทรวงวัฒนธรรม ศูนย์เฝ้าระวังทางวัฒนธรรม หลายปีก่อนมีเพื่อนทำมิวสิกวิดีโอชื่อว่า “เที่ยวไทยมีเฮ” แล้วโดนกรมส่งเสริมวัฒนธรรมออกมาเบรกให้ตัดเนื้อหาออก ซึ่งเป็นเนื้อหาที่ทศกัณฐ์ขับโกคาร์ตไปหยอดขนมครก โดยบอกว่าเป็นการทำลายโขน

“ทั้งที่จริง ๆ แล้วการนำวัฒนธรรมมาปรับให้เข้ากับยุคสมัยปัจจุบัน ทำให้ต่างชาติสนใจเพิ่มขึ้นด้วย แต่คนไทยหลายคนยังมีลักษณะแช่แข็งวัฒนธรรม เก็บไว้บนหิ้งไม่ให้ปรับปรุงเข้ากับยุคสมัย สิ่งเหล่านี้อาจทำให้วัฒนธรรมตายไปได้เลย ถ้าโขน รามเกียรติ์ นำมาผลิตใหม่ ปรับให้เข้ากับสมัยใหม่เด็กจะสนใจมากขึ้น”

ก้าวไกลไม่ปิดกั้นความคิด

แต่การดูโขนต้องไปดูที่โรงละครแห่งชาติ เข้าถึงยาก เด็กอาจจะมองว่าน่าเบื่อก็ได้ หรือดนตรีไทย ต้องเล่นตามแบบแผน ทั้งที่ความจริงเราประยุกต์ได้ ทำระนาดไฟฟ้า ซอไฟฟ้าประยุกต์เข้ากับดนตรีสากล ไม่ได้เป็นการทำลายวัฒนธรรมขนาดนั้น เป็นการประยุกต์มากกว่า

ถ้าก้าวไกลเป็นรัฐบาลเชื่อว่าจะไม่ปิดกั้น ต้องเปิดพื้นที่ให้คนได้แสดงออก ด้วยการเปิด art space ให้ทุกคนออกมาแสดงพลัง ความคิดสร้างสรรค์ได้อย่างไม่มีขีดจำกัด

อย่างในประเทศเกาหลีใต้ มีการใช้ซอฟต์พาวเวอร์ชัดเจนผ่านหนังหรือละคร เปลี่ยนความคิดผู้คนที่เขาอยากจะขายลงไป อย่าง Squid Game ที่รัฐบาลไทย ห่วงว่าจะมีการลอกเลียนแบบเกิดขึ้น แต่ถ้ามองให้ลึกกว่านั้นเขาสอดแทรกวัฒนธรรม อาหาร ขนม ทำให้คนเข้าถึงได้

เธอมองว่าจุดที่ไทยยังขาดอยู่ในเรื่องซอฟต์พาวเวอร์ คือ รัฐไทยไม่เข้าใจซอฟต์พาวเวอร์ที่แท้จริง มองว่าเป็น propagandaอย่าง พล.อ.ประยุทธ์มีเพลงออกมาเยอะ ฟังแล้วรู้สึกถูกยัดเยียด ดูไม่เป็นศิลปะ

ถ้าตัดปัจจัยรัฐบาลออก อะไรที่ยังทำให้ไทยไปไม่ถึงฝั่ง “สุทธวรรณ” กล่าวว่า ภาคเอกชนสามารถทำได้ แต่ขาดการส่งเสริมจากรัฐ อย่างเกาหลีใต้เขามีกองทุน แต่ไทยยังไม่มีเท่าที่ควร ขณะซีรีส์ไทยยังติดกับวนเวียนแบบเดิม ๆ ละครตบจูบก็ยังไปไม่ถึงตรงนั้นเสียที

เอกชนต้องรวมตัวกันแล้วไปหารัฐ ให้รัฐเห็นความสำคัญของคุณค่าทางวัฒนธรรม ซึ่งสามารถสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้อยู่แล้ว แต่เรายังเอามาใช้ไม่ได้เท่าที่ควร

ถ้าหากรัฐพยายามทำความเข้าใจ เปิดกว้างให้มีสิทธิเสรีภาพในการคิดค้นศิลปะขึ้นมาน่าจะดีขึ้น

“เพื่อไทย” สร้างคนให้เป็น Creative Person

จากติ่งเกาหลี สู่นักการเมือง

“จิราพร สินธุไพร” ส.ส.ร้อยเอ็ด หรือ “น้ำ” พ่วงตำแหน่งกรรมการบริหารพรรคเพื่อไทย ผู้ที่ติดตามการเมืองไม่มีใครไม่รู้จัก โดยเฉพาะหมู่วัยรุ่นในโซเชียลมีเดีย เพราะถูกจับไปเป็นคู่จิ้นกับ “ธีรรัตน์ สำเร็จวาณิชย์” ส.ส.กทม.โฆษกพรรคเพื่อไทย มีแฟนคลับตามขอถ่ายรูป-ลายเซ็นไม่ต่างกับดารา ยิ่งกว่าเน็ตไอดอล

“จิราพร” เป็น ส.ส.สมัยแรก เดินตามรอยการเมืองของผู้เป็นพ่อ “นิสิต สินธุไพร” อดีตกรรมการบริหารพรรคพลังประชาชน และเป็นแกนนำ นปช.ในฐานะ “ผู้จุดประกาย” ที่ทำให้อยากเป็นนักการเมือง

“ตอนที่เราเป็นเด็ก เรามองว่าการเมืองห่างไกลตัว เรามองนักการเมืองเป็นแง่ลบ แต่พอคุณพ่อตัดสินใจเข้าสู่การเมือง ทำให้เราเห็นเป็นตัวอย่างว่า จริง ๆ แล้วนักการเมืองก็คือคนธรรมดาคนหนึ่งที่เป็นคนทั่วไปถ้าตั้งใจทำดีต่อประเทศชาติได้เราก็เลยเริ่มรู้สึกว่าอยากเป็นนักการเมืองเจริญรอยตามคุณพ่อ”

ส่วนเป้าหมายทางการเมือง คือ อยากเห็นประเทศเป็นประชาธิปไตยอย่างแท้จริง ซึ่งเข้าใจว่ามันต้องใช้เวลาและความอดทนเป็นอย่างมาก แต่ขอเป็นฟันเฟืองเล็ก ๆ ตัวหนึ่งในการช่วยขับเคลื่อนไปสู่เป้าหมายนั้น

ภาพที่พรรคเพื่อไทยพยายามปลุกปั้นให้เธอเข็นภาพนโยบายซอฟต์พาวเวอร์ออกสู่สายตาโหวตเตอร์ในงานบิ๊กอีเวนต์รีแบรนดิ้งของพรรคเมื่อ 28 ตุลาคม 2564 ส่วนหนึ่งเพราะเธอเป็น “ติ่งเกาหลี” ตัวแม่ของ TVXQ ตอนเรียนปริญญาโทที่อังกฤษ เธอทำทีซิสเรื่องซอฟต์พาวเวอร์

ต่อไปนี้คือซอฟต์พาวเวอร์-เศรษฐกิจสร้างสรรค์-นวัตกรรมในความคิดของ จิราพร “ซอฟต์พาวเวอร์เป็นการใช้ความอ่อนโยน ความละเมียดละไม ความสุนทรีย์เข้าไปค่อย ๆ แทรกซึมเปลี่ยนมุมมอง พฤติกรรม ความคิดของคน โดยไม่ต้องใช้อำนาจทางทหารและอำนาจทางเศรษฐกิจเข้าไปขู่เข็ญหรือบังคับ”

คนส่วนใหญ่จะนึกถึงอุตสาหกรรมบันเทิง ดนตรี ภาพยนตร์ต่าง ๆ แต่ความเป็นจริงแล้วซอฟต์พาวเวอร์มีความหลากหลายมากกว่านั้น เช่น อาจจะเป็นอาหาร สถานที่ท่องเที่ยว วิถีชีวิต วัฒนธรรมของประเทศสอดแทรกอยู่

ซึ่งเราสามารถนำสิ่งเหล่านี้ของไทยไปนำเสนอในตลาดโลกได้

รัฐบาลต้องปรับวิสัยทัศน์

“จิราพร” เห็นว่าบทบาทรัฐสำคัญมากในการสนับสนุนและส่งเสริมการสร้างซอฟต์พาวเวอร์ให้มีพลังเพื่อนำไปสู่การขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจประเทศ แต่เรายังไม่เห็นอย่างเป็นรูปธรรมในแง่ของการแก้ไขกฎหมายที่ไม่จำเป็นและเป็นอุปสรรค ในแง่ของงบประมาณ

“องคาพยพของรัฐบาลต้องปรับวิสัยทัศน์ที่เน้นการพิทักษ์รักษาศิลปวัฒนธรรมแบบดั้งเดิม เปลี่ยนเป็นการสนับสนุนให้ผู้ประกอบการภาคเอกชนสามารถที่จะนำวิถีชีวิต ศิลปวัฒนธรรมดั้งเดิมของไทยไปใส่ความสร้างสรรค์เพิ่มได้อย่างเสรี ไม่ใช่ทำหน้าที่คอยเซ็นเซอร์ ตรวจสอบเพียงอย่างเดียว”

“จิราพร” ยกตัวอย่างอุตสาหกรรมบันเทิงของประเทศเกาหลีใต้ ที่ประสบความสำเร็จทั้งภาพยนตร์และซีรีส์แล้ว เขาก็เดินเครื่องสนับสนุนอุตสาหกรรมเพลงต่อ รัฐบาลเขามีงบประมาณสนับสนุนค่ายเพลงกว่าปีละหมื่นล้านบาท และช่วยอำนวยความสะดวกในการผลักดันไปต่างประเทศ

สิงคโปร์และฟิลิปปินส์ไม่ได้ให้งบประมาณสนับสนุนเพียงอย่างเดียว แต่ยังส่งเสริมคนมีความสามารถได้มีโอกาสในวงการภาพยนตร์

“และที่สำคัญที่สุด คือ รัฐบาลต้องไม่สร้างบรรยากาศที่ปิดกั้นความคิดประชาชนที่จะสามารถแสดงออกทางความคิดได้อย่างเสรี จะเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างซอฟต์พาวเวอร์ให้มีพลัง ซึ่งต้องอาศัยความคิดสร้างสรรค์ในการช่วยสร้าง”

เพื่อไทยสร้างคน-ทุ่มเงิน

หากพรรคเพื่อไทยเป็นรัฐบาลจะผลักดันซอฟต์พาวเวอร์ด้วยวิธีไหน“จิราพร” หยิบแคมเปญ Concept “Global Thai” สมัยรัฐบาลไทยรักไทย ที่มีนโยบาย “ครัวไทยสู่ครัวโลก” มาขยายความว่าเป็น soft power อย่างหนึ่ง

หลังแคมเปญนี้ออกมามีร้านอาหารเพิ่มขึ้นเป็น 15,000 ร้านทั่วโลก นักท่องเที่ยวต่างชาติมาเที่ยวไทยเพิ่มขึ้นประมาณ 200% แคมเปญนี้กลายเป็นต้นแบบให้ประเทศเกาหลีใต้ไปทำตาม

ยังเป็นรัฐบาลแรกที่เล็งเห็นถึงความสำคัญในการพัฒนาทุนมนุษย์ ลงทุนตั้งองค์กรมหาชนเพื่อจัดการเรียนรู้นอกระบบโดยเฉพาะ เช่น ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ TCDC อุทยานการเรียนรู้ TK Park สร้างคนผ่านการอ่าน

“ถ้าเพื่อไทยมีโอกาสเป็นรัฐบาล นโยบายเดิมที่เราได้เคยวางเอาไว้จะได้รับการต่อยอดพัฒนาเพิ่มเติมอย่างเป็นระบบและพัฒนาที่แก่นของการสร้างซอฟต์พาวเวอร์จริง ๆ ใช้ส่งเสริมการเปลี่ยนภาพลักษณ์ประเทศ วางรากฐานให้เศรษฐกิจไทยสามารถอยู่รอดได้ในอนาคต”

จิราพรปิดท้ายว่า soft power ไม่ใช่อยู่ ๆ จะเกิดขึ้นได้ ต้องผ่านการลงทุนมหาศาลในการวางรากฐานเพื่อพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ อย่างเกาหลีใต้ก็เตรียมโครงสร้างพื้นฐานเหล่านี้ไว้ล่วงหน้าหลายปี หัวใจสำคัญคือการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์

เรากำลังพูดถึงการปฏิรูปการเรียนรู้ทั้งในระบบและการเรียนรู้นอกระบบควบคู่กันไป ต้องสร้างระบบนิเวศประเทศที่เอื้ออำนวยให้คนได้เรียนรู้

มีองค์ความรู้ใหม่ ๆ จนเกิดความคิดสร้างสรรค์ สร้างคนให้เป็น creative person มาสร้างมูลค่าให้กับสินค้าและบริการใหม่ ๆ อีกเป็นจำนวนมาก รัฐบาลต้องสร้างพื้นที่ให้นำความคิดสร้างสรรค์นั้นมาทำได้จริง