วิจัยต่างชาติชี้บ้านโนนวัด นครราชสีมา พื้นที่เลี้ยงไก่แห่งแรกของโลก
สถาบันวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา หรือ PNAS ตีพิมพ์งานวิจัยชี้ ประเทศไทยคือพื้นที่ที่เลี้ยงไก่แห่งแรกของโลก ที่บ้านโนนวัด นครราชสีมา
วันที่ 9 มิถุนายน 2565 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า สถาบันวิทยาศาสตร์แห่งชาติสหรัฐอเมริกา (PNAS) ตีพิมพ์งานวิจัยเรื่อง “The biocultural origins and dispersal of domestic chickens” (ต้นกำเนิดและการแพร่กระจายของไก่ในประเทศ) ซึ่งงานวิจัยสรุปได้ว่าพื้นที่แรกของโลกที่เลี้ยงไก่คือบ้านโนนวัด
โดยงานวิจัยดังกล่าวชี้ให้เห็นว่า ไก่ถือเป็นสัตว์เศรษฐกิจที่มีความสำคัญมากที่สุดในโลก และเพื่อที่จะได้ทราบว่าต้นกำเนิดที่ทำให้ไก่มีความเชื่อมโยงกับสังคมมนุษย์ จึงทำการประเมินวิเคราะห์พื้นที่เลี้ยงไก่กว่า 600 แห่ง ใน 89 ประเทศ
โดยประเมินจากสัณฐานวิทยา กระดูกเชิงกราน เชิงบริบท รูปสัญลักษณ์ และบทความ ซึ่งพบว่ากระดูกไก่ที่ชี้ชัดชิ้นแรกพบได้ที่หินใหม่บ้านโนนวัดในภาคกลางของประเทศไทยที่มีอายุระหว่าง 1650 ถึง 1250 ปีก่อนคริสต์ศักราช และไม่ได้มีการกำเนิดไก่ในอนุทวีปอินเดียแต่อย่างใด
อีกทั้งไก่ไม่ได้มาถึงจีนกลาง เอเชียใต้ หรือเมโสโปเตเมียจนถึงปลายสหัสวรรษที่สองก่อนคริสต์ศักราช และในเอธิโอเปียและยุโรปเมดิเตอร์เรเนียนประมาณ 800 ปีก่อนคริสต์ศักราช
การแพร่กระจายของการปลูกข้าว และลูกเดือย ทำให้พบการปรากฏตัวครั้งแรกของไก่ภายในขอบเขตของสายพันธุ์นกป่าแดง ผลลัพธ์ของงานวิจัยชี้ให้เห็นว่า แนวปฏิบัติทางการเกษตรที่เน้นการผลิตและการเก็บรักษาได้นำนกป่าแดงพันธุ์ไม้เข้ามา ดังนั้นการมาถึงของการทำนา อาจช่วยอำนวยความสะดวกในการเริ่มกระบวนการเลี้ยงไก่ และกลายเป็นส่วนหนึ่งของชุมชนมนุษย์
แม้ว่าไก่จะแพร่หลายไปทั่วโลก และมีความสำคัญทางวัฒนธรรม แต่จังหวะเวลาและสถานการณ์ในการเลี้ยงไก่ รวมทั้งการแพร่กระจายที่ตามมายังคงคลุมเครือ เป็นที่ถกเถียงกันอยู่
ไก่มาจากนกป่าแดง
โดยในส่วนของรูปแบบการกระจายตัวของไก่ในช่วงเวลาหลังการเลี้ยง ได้มีศึกษาหลายฉบับ และมีเพียง 2 ฉบับ ที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์การเลี้ยงไก่ในช่วงแรก ๆ ที่ใช้อ้างอิง แต่ยังไม่มีใครตั้งคำถาม
ประการแรกคือ การเลี้ยงไก่อาจจะเริ่มต้นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และภาคใต้ของอินเดีย และสองคือไก่ในภาคเหนือของประเทศจีน เป็นกลุ่มที่แพร่กระจายไปยังยุโรปตามเส้นทางภาคเหนือ ทั้งสองข้อสังเกตนี้ มักจะอ้างถึงการศึกษาที่ครอบคลุมสรุปได้ แต่ไม่มีการประเมินต้นฉบับอย่างถี่ถ้วน
การศึกษาถึงต้นกำเนิดและการแพร่กระจายของไก่มักไม่ง่าย เนื่องจากขาดซากโบราณสถาน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการขุดค้น และฟื้นฟู อคติการรับรู้ และการวัดอายุของสัตว์
ตัวอย่างเช่น มันเป็นไปไม่ได้ที่จะขุดโครงกระดูกไก่อย่างเป็นระบบ โดยไม่มีการคัดกรองที่ละเอียด เมื่อพบซากนกแล้วและทำการระบุตัวตนอย่างมั่นใจ อาจเป็นปัญหาได้หากไม่มีแหล่งอ้างอิง เนื่องจากโครงกระดูกไก่นั้นแยกแยะได้ยากจากสายพันธุ์อื่นที่เกี่ยวข้องกัน
การศึกษาทางพันธุกรรมได้แสดงให้เห็นว่าจากนกป่า 4 สายพันธุ์ที่ยังหลงเหลืออยู่ ไก่ได้มาจากนกป่าสีแดงเป็นหลัก
การศึกษาล่าสุดได้วิเคราะห์จีโนม 863 ตัวจากตัวอย่างของนกในปัจจุบัน รวมทั้งนกป่าแดงทั้ง 5 ชนิด และระบุชนิดย่อย ผลลัพธ์นี้ชี้ให้เห็นว่ากระบวนการเลี้ยงไก่เริ่มต้นจากการกระจายของสายพันธุ์ย่อยนี้ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
งานวิจัยได้เสริมโดยการตรวจสอบสัญลักษณ์ การเขียน และบันทึกทางภาษาศาสตร์เกี่ยวกับไก่ นอกจากนี้ ยังตีความบันทึก ภายในบริบทของลักษณะทางนิเวศวิทยา และการกระจายของสายพันธุ์ย่อยของไก่ป่าทั้งหมด
โครงกระดูกไก่นั้นหาได้ยากในกลุ่มโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์จากแผ่นดินใหญ่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ข้อยกเว้นประการหนึ่งคือบริเวณคูน้ำยุคหินใหม่ของบ้านโนนวัด (1650 ถึง 1250 ปีก่อนคริสต์ศักราช) ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย
ปัจจัยในการให้น้ำหนักแก่การประเมินเบื้องต้น ประการแรก มีสัดส่วนของกระดูกเด็ก และเยาวชนสูงมากในชุดประกอบ อย่างที่สอง โครงกระดูกนกเหล่านี้ถูกนำไปเก็บไว้เป็นซากศพข้าง ๆ สุกร สุนัข
การแพร่กระจายของไก่ในภูมิภาคเอเชีย
เอเชียตะวันออกและเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือ: มีการอ้างถึงไก่ที่ปรากฏในลุ่มแม่น้ำเหลืองเมื่อ 11,000 ถึง 8,000 ปีที่แล้ว แต่ไม่ได้รับการสนับสนุนเนื่องจากสภาพแวดล้อมในภูมิภาค รวมทั้งภูมิอากาศไม่เอื้อต่อการเลี้ยงไก่ นอกจากนี้ยังได้ทำการวิเคราะห์ทางโบราณคดี เพื่อยืนยันว่าซากเหล่านี้ไม่ได้เป็นของไก่
เอเชียกลาง: หลักฐานของไก่ที่เก่าแก่ที่สุดในเทือกเขาอัลไต 500 ถึง 300 ปีก่อนคริสตศักราช ซากไก่ถูกพบในอุซเบกิสถาน ป้อมที่สร้างขึ้นโดยกองทัพอเล็กซานเดอร์ในศตวรรษที่สิ้นสุดก่อนคริสต์ศักราช
เกาะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และแปซิฟิก: ไก่ที่มีอายุเก่าแก่ที่สุดที่ยังหลงเหลือจากแหล่งโบราณคดีในหมู่เกาะโซโลมอน วานูอาตู และตองกาในโอเชียเนียได้รับการระบุว่าอยู่ในช่วง พันปีก่อนคริสต์ศักราช แสดงให้เห็นว่ามีชุมชนมนุษย์อยู่บนเกาะของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาก่อน
เอเชียตะวันตกเฉียงใต้: บันทึกโบราณคดีสัตว์ในตะวันตกเฉียงใต้เป็นเรื่องยากที่จะอธิบาย แม้ว่าการตั้งถิ่นฐานในยุคสำริดอ้างว่า มีซากไก่ที่แยกต่างหากการวัดอายุของคาร์บอนกัมมันตรังสี นอกจากนี้ยังมีปัญหากับภาษา และการบันทึกภาพในพื้นที่นี้ การประเมินหลักฐานบอกเป็นนัยว่าไก่ ปรากฏตัวครั้งแรกหลังอารยธรรมฮารัปปา แต่การแปลจากอักษร และภาพเหล่านี้อาจไม่ถูกต้อง เมื่อแปลออกมาพบว่านกอัคคาเดียนชื่อ สุ-ละมุ อธิบายว่าเป็นสีคล้ำ ซึ่งตรงกับฟรังโกลินสีดำแทน (Francolinus francolinus) ขนนกสีเข้มอาจหมายถึงนกป่าสีเทา ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่พบได้ทั่วไปในอนุทวีปอินเดียโดยทั่วไปและในภูมิภาคสินธุโดยเฉพาะ
บทสรุป
การประเมินหลักฐานทางโบราณคดี ภาพสัญลักษณ์ และบทความงานวิจัย บ่งชี้ในตอนแรกว่าต้นกำเนิด และการแพร่กระจายของไก่ทั้งในประเทศ และต่างประเทศนั้น เป็นปรากฏการณ์ที่ค่อนข้างช้าเมื่อเทียบกับสัตว์เลี้ยงในฟาร์มจำนวนมาก
วิธีการอนุรักษนิยมของงานวิจัยชี้ให้เห็นว่าไก่ถูกรวมเข้าในสังคมมนุษย์ในฐานะนกในประเทศเมื่อ 1500 ปีก่อนคริสต์ศักราชในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
จากนั้นพวกมันก็แพร่กระจายอย่างรวดเร็วไปทางใต้สู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ของเกาะ และทางตะวันตกผ่านเอเชียใต้ และเมโสโปเตเมียไปยังยุโรป และแอฟริกา จำเป็นต้องมีการตรวจสอบทางโบราณคดีเพิ่มเติมเพื่อทดสอบลำดับเหตุการณ์นี้ และการขุดค้นครั้งใหม่อาจเผยให้เห็นไม่เพียงแค่ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับนกป่าแดงในช่วงก่อนหน้านี้เท่านั้น แต่ยังรวมถึงการย้ายถิ่นของไก่ทั่วโลกก่อนหน้านี้ด้วย
