‘คำสาปผู้พันแซนเดอร์ส’ ทำไมวงการแพทย์ไทยถึงกลัว KFC
นิวยอร์ก ไทม์ส ถึงกับต้องเขียนลงหน้า 1 ปรากฏการณ์ความเชื่อสุดแปลกในวงการแพทย์ไทย บุคลากรทางการแพทย์จำนวนมากหวาดกลัวอาถรรพ์ของ ‘KFC’ อย่างจริงจัง โดยเชื่อว่าการกินไก่ทอดแบรนด์ดังระหว่างเข้าเวรจะนำพา ‘มรสุมคนไข้’ ถาโถมจนงานล้นมือชนิดไม่ได้พักผ่อน แม้กระทั่งการศึกษาทางวิทยาศาสตร์ก็ยังสั่นคลอนความเชื่อนี้ไม่ได้ ลึกๆ แล้วอาจเป็นภาพสะท้อนความเครียดและภาระงานหนักที่ซ่อนอยู่เบื้องหลังระบบสาธารณสุขไทย
ในประเทศไทย ดินแดนที่ความเชื่อเรื่องโชคลางมีอยู่มากมายและหลากหลายรูปแบบ บรรดาแพทย์และพยาบาลได้ส่งต่อเรื่องเล่าและสิ่งที่ต้องห้ามรับประทานระหว่างปฏิบัติงานอย่างเด็ดขาด นั่นก็คือ ‘คำสาปของ KFC’
นิวยอร์ก ไทม์ส (New York Times) ระบุว่า นพ. ธนัท ตันตินาม แพทย์เฉพาะทางด้านศัลยศาสตร์ลำไส้ใหญ่และทวารหนัก เป็นบุคคลตัวอย่างหนึ่งของแพทย์ ที่แม้จะผ่านการฝึกฝนทางการแพทย์อย่างเข้มงวด ทั้งเรื่องระบบย่อยอาหารและมะเร็งลำไส้ แต่เขายึดถือข้อห้ามอย่างเคร่งครัดว่า “ห้ามกิน KFC ในขณะที่กำลังทำงานอย่างเด็ดขาด”
ตั้งแต่สมัยเป็นนักศึกษาแพทย์เมื่อราว 10 ปีที่แล้ว แฟรนไชส์ฟาสต์ฟู้ดอเมริกันแห่งนี้ได้กลายเป็นหัวข้อความเชื่อประหลาดๆ ในหมู่แพทย์ไทย โดยเชื่อกันว่าการกินไก่ KFC ในที่ทำงานจะทำให้เวรนั้น “เยินจนทนไม่ไหว”
“บางโรงบาล เขาเชื่อกันจริงจังมากครับ” นพ. ธนัตถ์ วัย 35 ปี กล่าว
“โดนเพื่อนร่วมงานโกรธได้เลยนะครับ ถ้าคุณเอา KFC เข้ามาทาน”
‘วิทยาศาสตร์ vs ความเชื่อ ?’ แม้กระทั่งในหมู่แพทย์
นพ.ธนัท เพิ่งตัดสินใจทดสอบทฤษฎีนี้ด้วยตัวเองอย่างจริงจัง โดยระหว่างปี 2566 ถึง 2567 เขาและเพื่อนร่วมงานหลายคนที่โรงพยาบาลพัทลุงทางภาคใต้ของไทย ซึ่งเป็นสถานที่ทำงานในขณะนั้น ได้ทำการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุม (RCT) จากกะการผ่าตัดจำนวน 345 กะ พวกเขาเปรียบเทียบตัวชี้วัดต่างๆ เช่น ปริมาณเคสผ่าตัด หรือปริมาณเลือดที่ประเมินว่าผู้ป่วยสูญเสียไป ในกลุ่มศัลยแพทย์ 3 กลุ่ม คือ กลุ่มที่กิน KFC, กลุ่มที่ได้รับอาหารจากแบรนด์ท้องถิ่นชื่อ ‘ไก่ย่างห้าดาว’, และกลุ่มที่ไม่กินอะไรเลย
การศึกษาดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์เมื่อต้นปีนี้ในวารสารการแพทย์ Annals of Surgery Open ซึ่งมีฐานอยู่ในฟิลาเดลเฟีย ผลการศึกษาพบว่า การกิน KFC ไม่ได้นำไปสู่ปริมาณงานที่เพิ่มขึ้นจริงในทางสถิติ อย่างไรก็ตาม การศึกษาก็ไม่ได้ให้คำตอบในหลายคำถาม เช่น คำสาป KFC มาจากไหน? และมันฝังรากลึกอยู่ในจิตใจของกลุ่มคนที่ได้รับการศึกษาทางวิทยาศาสตร์มากที่สุดในประเทศได้อย่างไร แม้กระทั่งในตัว นพ.ธนัท เอง
“ใช่ครับ ผมยังคงเชื่ออยู่ ประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์จาก 100 ละกัน” เขากล่าว
“ถ้ามีใครเอา KFC มาให้ผมที่ทำงาน ผมจะเก็บมันไว้กินหลังจากออกเวรแล้ว”
อันที่จริงแล้วความเชื่อที่คล้ายๆ กันเช่นนี้มีอยู่อย่างล้นหลามในประเทศไทย เพราะประเทศไทยเป็นประเทศที่ศาสนาพุทธผสมผสานเข้ากับประเพณีทางจิตวิญญาณอื่นๆ อย่างหลากหลาย เช่น ไสยศาสตร์ พิธีกรรมฮินดู และโหราศาสตร์จีน จนน่าจะสร้างความรู้สึกผูกพันอย่างแรงกล้าต่อสิ่งเหนือธรรมชาติในชีวิตร่วมสมัยของผู้คนหลายคน
‘นี่ไม่ใช่แค่ KFC’ และวัฒนธรรมเฉพาะในโรงพยาบาล
ไม่มีโอกาสไหนที่เล็กหรือใหญ่เกินไปสำหรับการเติมเต็มด้วยโชคลาง มีทั้งพิธีกรรมทางไสยศาสตร์โผล่ขึ้นมาเป็นครั้งคราวในการเมือง หรือจะธรรมเนียมยอดนิยมอย่างการแต่งกายด้วยสีนำโชคประจำวันในแต่ละสัปดาห์
เมื่อปีที่แล้ว ตอนที่เกิดหลุมยุบและทำให้รถกระบะคันหนึ่งติดอยู่ใกล้โรงพยาบาลวชิรพยาบาลในกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นสถานที่ทำงานปัจจุบันของ นพ.ธนัท ผู้คนต่างก็รีบแห่ไปซื้อสลากกินแบ่งรัฐบาลที่ตรงกับหมายเลขทะเบียนของรถคันนั้นกันอย่างไว
“โรงพยาบาลแต่ละแห่งก็มีวัฒนธรรม ความเชื่อ เรื่องโชคลางของตัวเอง” นพ.ธนัทกล่าว
เขายังเคยได้ยินเกี่ยวกับเพื่อนร่วมงานที่หลีกเลี่ยงถั่ว พิซซ่า หรือกาแฟขณะทำงาน และรู้ว่ามีโรงพยาบาลอย่างน้อยหนึ่งแห่งที่ห้ามนำกล้วยเข้าไปกิน
แต่คงมีโชคลางทางการแพทย์เพียงไม่กี่อย่างเท่านั้นที่จะแพร่หลายและยาวนานได้เท่ากับ ‘คำสาป KFC’ ซึ่งเป็นข้อเท็จจริงที่ทำให้ KFC เองก็รู้สึกทึ่งเช่นกัน ประธานเจ้าหน้าที่ฝ่ายการตลาดของ KFC ประเทศไทยก็ได้ออกมาเปิดเผยแนวโน้มสถิติว่า ‘สาขาที่อยู่ใกล้กับโรงพยาบาลมียอดขายที่ลดลง’
เบื้อหลังความเชื่อ: ภาระอันหนักอึ้งของแพทย์โรงพยาบาลรัฐ
ผศ.ดร.ธีรนุช พูศักดิ์ศรีกิจ อาจารย์คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผู้ ศึกษาวิจัยอิทธิพลของความเชื่อที่มีต่อพฤติกรรมผู้บริโภคมองว่า ความเชื่อเรื่องอาถรรพ์นี้ ไม่ใช่การต่อต้านวิทยาศาสตร์ แต่เป็น “กลไกทางจิตใจ” ที่ช่วยให้บุคลากรทางการแพทย์รับมือกับความเครียดในการทำงานได้
“การทำงานในโรงพยาบาลเต็มไปด้วยเรื่องที่คาดเดาไม่ได้ การมีกฎเหล็กที่ยึดถือร่วมกันอย่าง ‘ห้ามกิน KFC ระหว่างเข้าเวร’ ช่วยให้เจ้าหน้าที่รู้สึกว่าตนเองยังพอควบคุมสถานการณ์ที่ควบคุมไม่ได้เหล่านี้ได้บ้าง แถมยังช่วยสร้างความรู้สึกเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันในทีมด้วย” ผศ.ดร.ธีรนุชกล่าว
นพ.ธนัท ก็เห็นพ้องไปในทิศทางเดียวกัน โดยชี้ว่าภายใต้เรื่องเล่าเหนือธรรมชาติ แท้จริงแล้วซ่อน “ความจริงอันน่าหดหู่” ของระบบสาธารณสุขไทยเอาไว้
จะเห็นได้ว่าคำสาปนี้แทบจะจำกัดอยู่แค่ใน “โรงพยาบาลรัฐ” เท่านั้น ซึ่งแพทย์ต้องแบกรับภาระงานหนักเกินกำลังแต่ได้รับค่าตอบแทนน้อยกว่าภาคเอกชน จนเกิดเสียงเรียกร้องให้ปรับปรุงสภาพแวดล้อมการทำงานมาอย่างยาวนาน
“ถ้าคุณทำงานในโรงพยาบาลเอกชน คุณคงอยากให้คนไข้มามากขึ้น”
นพ. ธนัตถ์ กล่าว พร้อมเสริมว่าค่าตอบแทนของแพทย์ในโรงพยาบาลเอกชนนั้นเพิ่มขึ้นตามปริมาณงานของคนไข้
ขอขอบคุณที่มา: New York Times