บทเรียน ‘ความคล่องตัว’ จากอิหร่าน

คอลัมน์ : SD TALK
ผู้เขียน : พิชญ์พจี สายเชื้อ

วันนี้จะมา “ชวนคุย” เรื่องอิหร่านค่ะ ช่วงที่สงครามอิหร่าน-สหรัฐปะทุ หลายคนอาจคิดว่า “เกมนี้รู้ผลตั้งแต่ยังไม่เริ่ม” เพราะสหรัฐเหนือกว่าแทบทุกด้าน แต่สิ่งที่เกิดขึ้นกลับทำให้หลายคนต้องหันมามองใหม่ อิหร่านถูกโจมตีหนักหลายระลอก แต่ยัง “ยืนอยู่” และ “ตอบโต้ได้” อย่างต่อเนื่อง

ลองคิดดูนะคะ ทำไมประเทศที่เล็กกว่า งบฯน้อยกว่า และถูกโจมตีหนักกว่า ถึงไม่ล้มง่าย ๆ ? คำตอบที่น่าสนใจคือ อิหร่าน “ไม่ได้สู้ด้วยขนาด” แต่สู้ “ด้วยความคล่องตัว (Agility)” ซึ่ง Agility แบบอิหร่านคือระบบที่ไม่ต้องสมบูรณ์แบบ แต่ต้อง “อยู่รอด”

อิหร่านใช้แนวคิดที่เรียกว่า Mosaic Defense คือระบบป้องกันประเทศแบบกระจายศูนย์ที่ไม่ผูกทุกอย่างไว้กับผู้นำหรือศูนย์บัญชาการกลาง ดังนั้น Agility แบบอิหร่าน : คือผู้นำไม่อยู่ แต่ระบบยังเดินได้

ดิฉันขออนุญาตอ้างอิงจากข้อมูลของสำนักข่าวต่างประเทศที่ระบุว่าในวันแรกของสงคราม อิหร่านสูญเสียผู้นำสูงสุด อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี, แม่ทัพ IRGC, ผู้บัญชาการทหารสูงสุด และรัฐมนตรีกลาโหม หรือเรียกง่าย ๆ ว่า “ผู้นำสำคัญหายไปเกือบทั้งแผง” จากการถูกโจมตี แต่กองทัพอิหร่านไม่ล่ม การรบไม่หยุด การตอบโต้เกิดขึ้นพร้อมกันหลายพื้นที่ เพราะอิหร่านใช้แนวคิดที่เรียกว่า Mosaic Defense-ระบบป้องกันประเทศแบบ “กระจายศูนย์” ที่ออกแบบมาให้หน่วยย่อยตัดสินใจเองได้แม้ถูกตัดขาดจากศูนย์กลาง

ซึ่งนี่คือระบบที่ “ตัดหัวแล้วตัวไม่ตาย” โดยมี 3 หลักคิดที่องค์กรสามารถเรียนรู้และนำไปปรับใช้ได้คือ

– ทีมเล็ก ตัดสินใจเร็ว ไม่ต้องรอคำสั่งจากบนลงล่าง

– หลายหน่วยทำงานคู่ขนาน ไม่ต้องรออีกทีมเสร็จก่อน

– ระบบไม่พังพร้อมกัน เพราะไม่มีจุดศูนย์กลางที่ถูกโจมตีแล้วทุกอย่างหยุด

และนี่คือ Agility แบบ “เอาตัวรอดจริง” อย่างแท้ทรู ถ้าอิงตัวอย่างจากโลกธุรกิจ ลองนึกถึงบริษัทอย่าง Haier ที่เป็นบริษัทเครื่องใช้ไฟฟ้าจากจีนที่ถูกยกเป็น “ต้นแบบองค์กรคล่องตัวระดับโลก” เพราะตัดสินใจรื้อโครงสร้างองค์กรแบบเดิม แล้วสร้างระบบที่เรียกว่า Rendanheyi Model ซึ่งถูกพูดถึงอย่างกว้างขวางใน Harvard Business Review

โดย Haier แตกองค์กรใหญ่ให้คล่องเหมือนสตาร์ตอัพ องค์กรที่เคยใหญ่ หนัก ช้า แต่ตัดสินใจ “ผ่าตัวเอง” ให้คล่องเหมือนสตาร์ตอัพ

สิ่งที่ Haier ทำคือ การแตกองค์กรใหญ่เป็นทีมเล็ก ๆ นับร้อยทีม แต่ละทีมมี P&L ของตัวเอง ตัดสินใจเองแทบทุกเรื่อง และขยับเร็วแบบไม่ต้องรอผู้บริหารเซ็นเป็นชั้น ๆ ถ้าวิเคราะห์ดูจะเห็นว่าสิ่งที่ Haier ทำคล้ายอิหร่านในมิติที่ว่า ทีมเล็กขยับเร็วไม่ต้องรอศูนย์กลาง ระบบไม่ล่มเมื่อขาดผู้นำใหญ่ไป ผลคือ Haier โตเร็วกว่าองค์กรใหญ่ทั่วไปหลายเท่า ทั้งที่มีพนักงานเป็นหมื่น-เพราะเขาเลือกความ “คล่อง” มากกว่าความ “ใหญ่”

ซึ่งผลลัพธ์ของ Haier ก็พิสูจน์ความสำเร็จได้ โดยได้รับการจัดอันดับเป็นหนึ่งในองค์กรที่ “คล่องตัวที่สุดในโลก” โดย IMD Haier มีพนักงานหลายหมื่นคน แต่เคลื่อนตัวเร็วกว่าองค์กรใหญ่ทั่วไปหลายเท่า !

ก่อนจบขอชวนคิดสำหรับองค์กรต่าง ๆ นะคะ สงครามอิหร่าน-สหรัฐสอนเราว่า อิหร่านรอดเพราะระบบที่ “ไม่พังง่าย” Haierโตเพราะทีมที่ “ตัดสินใจได้เอง” ดังนั้น องค์กรที่ช้า = องค์กรที่เสี่ยง องค์กรที่คล่อง = องค์กรที่รอด ค่ะ