วรัท จันทยานนท์ Artstory By Autistic Thai เล่าศิลปะจากเด็กพิเศษ

ออทิสติกไม่ได้เป็นภาวะทางจิต เด็กพิเศษส่วนใหญ่จะเรียนรู้และมีพัฒนาการที่ช้ากว่าคนอื่น บางคนมีเรื่องกล้ามเนื้อ บางคนไวต่อเสียงหรือไวต่อแสงร่วมด้วย

“วรัท จันทยานนท์” ผู้ร่วมก่อตั้งและประธานเจ้าหน้าที่บริหาร แบรนด์ Artstory By Autistic Thai เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ถึงมุมมองของกลุ่มเด็กพิเศษ

ขณะที่คนทั่วไปจะมองเด็กออทิสติกอยู่ 2 มุม ถ้าคนที่เข้าใจก็อาจจะไปจำสลับกับดาวน์ซินโดรม ส่วนบางคนที่ไม่รู้เลยก็อาจมองว่าเป็นทางจิตหรือเป็นบ้าหรือเปล่า

ส่วนภาพจำเรื่องอัจฉริยะ เขาบอกว่า ไม่ได้เป็นแบบนั้นทุกคน ร้อยคนก็อาจมีคนเดียว แต่เราสามารถสร้างความจีเนียสหรือความโดดเด่นหรือทาเลนต์ให้พวกเขาได้

ดังนั้น ความเข้าใจที่ถูกต้องของเด็กพิเศษหรือออทิสติก ใน 100 คน คือ 100 แบบ การวินิจฉัยของหมอมักเรียกรวมว่า “ออทิสติก”

แต่ถ้าคุ้นเคยกับเด็ก ๆ แบบจริงจัง เราจะรู้ว่าเด็กกลุ่มนี้มีความหลากหลายมาก จะตีความแบบเหมารวมไม่ได้ แต่การเรียนรู้อาจจะช้ากว่าคนวัยเดียวกันในบางด้าน แต่ก็ไม่ได้ด้อยไปกว่าคนอื่นในด้านนั้น ๆ

ธุรกิจเพื่อสังคม

สำหรับ Artstory By Autistic Thai มีจุดเริ่มต้นมาจากน้อง ๆ ออทิสติกกลุ่มแรกเพียง 7 คน

วรัทกล่าวว่า พี่ชายตนเป็นออทิสติก ได้เห็นพี่ชายกับเพื่อน ๆ มาตั้งแต่เด็ก ตอนแรกเข้าใจว่าเป็นเพื่อนคนปกติ แต่พอโตมาก็รู้ว่าไม่เหมือนคนอื่น จึงอยากช่วยทั้งพี่ชายตัวเองและช่วยคนอื่นไปด้วย จึงตัดสินใจเข้ามาทำงานนี้

จุดเริ่มต้นของแบรนด์มาจากมูลนิธิออทิสติกไทย ซึ่งก่อตั้งมาเกือบ 30 ปีแล้ว ในมูลนิธิมีกิจกรรมหลากหลาย ทั้งศิลปะบำบัด ดนตรีไทย การหางานให้น้อง ๆ ตามสถานที่ต่าง ๆ รวมถึงการทำเบเกอรี่และบาริสต้า เพื่อให้น้อง ๆ ได้มาฝึกทักษะ บางคนก็สามารถไปทำงานที่บริษัทได้จริงผ่านการจับคู่งานให้ตรงกับสิ่งที่ชอบ

เมื่อทำกิจกรรมเหล่านี้มาเรื่อย ๆ ก็มองเห็นเรื่องศิลปะบำบัด ในห้องศิลปะของน้อง ๆ มีภาพวาดออกมาทุกวัน แต่ละคนมีแคแร็กเตอร์ของตัวเอง

“เราได้เห็นผลงานของพวกเขาแล้วมันมีคุณค่ามาก แต่ว่าไม่มีคนได้มาเห็นผลงานเขา ก็เลยคิดว่างั้นเราควรจะทำสิ่งเหล่านี้ออกมาให้คนอื่นได้เห็นด้วย ไม่ใช่แค่คนด้านในเห็นกันอย่างเดียวแล้วก็ Appreciate กันเอง”

ส่วนโลโก้ของแบรนด์ก็มีเรื่องราวเช่นกัน มาจากภาพที่น้องนุ้ย ศิลปินออทิสติกวาดหน้าเพื่อน ๆ ของเขาขึ้นมาโดยบังเอิญ วรัทไปเห็นภาพนี้เข้าจึงดึงมาทำเป็นโลโก้ของแบรนด์ ในโลโก้จึงมีหน้าคนหลายคนที่เป็นน้อง ๆ ศิลปินกลุ่มแรก

ปีนี้ Artstory By Autistic Thai ดำเนินการมาเป็นปีที่ 8 แล้ว ในรูปแบบธุรกิจเพื่อสังคม จากจุดเริ่มต้น 7 คน ตอนนี้มีศิลปินรวมทั้งหมด 100 คน โดยอยู่ประจำกับทางแบรนด์ประมาณ 40 คน ส่วนอีก 60-70 คนอยู่ในแต่ละภูมิภาคที่ขยายไปเรื่อย ๆ

น้อง ๆ ในต่างจังหวัดจะส่งผลงานมาให้ บางทีก็มาหาเป็นครั้งคราว เพราะเรื่องการเดินทาง ทางทีมจึงต้องสื่อสารกันแบบออนไลน์ ผ่านช่องทางอย่างเฟซบุ๊กกลุ่มปิด ซึ่งมีโครงการที่ส่งอุปกรณ์ศิลปะไปให้เด็กพิเศษในแต่ละจังหวัด พร้อมสอนออนไลน์ให้ด้วย

สำหรับทีมงาน ตอนนี้มีคุณครูศิลปะ 6-8 คน หมุนเวียนดูแล จากตอนเริ่มต้นที่มีแค่คนเดียว ส่วนในมูลนิธิก็จะมีการดูแลด้านอื่นด้วย เช่น การเข้าสังคม การช่วยเหลือตัวเอง และการฝึกพัฒนาการต่าง ๆ โดยมีครูเฉพาะทางคอยดูแล เพราะเด็กพิเศษแต่ละคนมีพัฒนาการที่ต่างกัน บางคนซน บางคนอยู่นิ่ง ๆ ต้องประกบดูแลอย่างใกล้ชิด แต่ละปีจำนวนคนที่เข้ามาร่วมจะเพิ่มขึ้นประมาณปีละ 10 คน

การฝึกเด็กพิเศษ 1 คน ต้องใช้เวลาประมาณ 6 เดือนถึง 1 ปี ถ้าน้องมีความชอบอยู่แล้วก็จะง่าย แต่บางคนต้องใช้เวลาปรับจูนกันมากกว่านั้น

การจะรู้ว่าน้องคนไหนเหมาะกับอะไร ทางแบรนด์มีทีมประเมินเด็กพิเศษ ดูว่าเขาชอบด้านไหน เป็นบวกด้านไหนบ้าง ด้านไหนที่ยังต้องเสริม น้องที่สื่อสารไม่ได้ก็ต้องให้ทดลองหมุนเวียนงาน อย่างบางคนเคยทำร้านกาแฟอยู่ แต่ผ่านไป 2-3 ปีมาลองทำงานศิลปะก็ทำได้และขายได้ ก็แปลว่า 1 คนสามารถมีได้หลายอาชีพ

ส่วนน้องที่ไม่ถนัดงานที่ต้องโชว์ความสามารถ ก็จะให้ดูแลงานหลังบ้าน เช่น แพ็กของ ส่งของ ซึ่งเป็นงานที่เป็นรูทีนซ้ำ ๆ ตรงต่อเวลา นอกจากงานศิลปะมูลนิธิยังมีร้านกาแฟในเครืออีก 2 แบรนด์ คือ For All Coffee และเติมเต็มคอฟฟี่

จ้างงานตาม ม.33-35

ภาพที่เคยขายได้ราคาสูงที่สุดของ Artstory By Autistic Thai อยู่ที่ประมาณ 2 แสนบาท ซึ่งเป็นผลงานของศิลปินที่ปัจจุบันภาพหนึ่งมีมูลค่าถึง 2-3 ล้านบาทแล้ว

วรัทมองเรื่อง Value อาจจะไม่ได้อยู่ที่เรื่องของราคา แต่มองว่าจะทำยังไงให้รายได้สามารถกระจายไปให้กับศิลปินแต่ละคนได้อย่างสม่ำเสมอและครบถ้วน

ช่วงหลังมานี้ทางแบรนด์จึงไม่ได้เน้นขายงานอาร์ตราคาสูง แต่เน้นให้ทุกคนมีรายได้ต่อเนื่องจากการมีอาชีพเป็นศิลปิน

สินค้าของ Artstory By Autistic Thai เริ่มที่ 100 กว่าบาท ไปจนถึงหลักพันหลักหมื่นต้น ๆ สำหรับภาพวาด เพื่อให้ทุกคนเลือกซื้อกันได้ ลูกค้าส่วนใหญ่เป็นชาวต่างชาติและคนไทยที่ซื้อไปแต่งคาเฟ่ แต่งบ้าน แต่งโต๊ะทำงาน

ทุกวันนี้ทุกโปรเจ็กต์เกิดจากการที่น้อง ๆ มีเงินเดือนกันทุกคน มาจากการจ้างงานตามมาตรา 33-35 มีรายได้ประจำจากบริษัทที่มาจ้างงาน ส่วนค่าลิขสิทธิ์จากภาพที่จำหน่ายได้เขาจะได้เป็นเปอร์เซ็นต์จากยอดขายในแต่ละโปรเจ็กต์

นอกจากรายได้วรัทบอกว่า สิ่งที่น้อง ๆ ได้กลับมาไม่ได้เปลี่ยนแค่ฐานะทางบ้าน แต่มีเรื่องของคอมมิวนิตี้ ความภูมิใจในตัวเอง ความมั่นใจ และการพัฒนาในด้านต่าง ๆ ของตัวเขาเองด้วย

“เขาจะรู้ตัวว่าตอนนี้เขามีอาชีพเป็นศิลปินออทิสติกแล้ว เป็นเด็กที่มีอาชีพ ทำงานเป็นศิลปิน เขาก็จะรู้หน้าที่ของตัวเองเยอะขึ้น”

เพราะแต่ก่อนทางบ้านมักมองว่าเขาเป็นเด็ก แม้อายุ 30-40 ปีแล้วก็ตาม แต่การได้ดูแลในแบบที่เขาโตแล้ว มีหน้าที่ มีงานทำแล้ว ทำให้พฤติกรรมของกลุ่มน้อง ๆ เปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้นมาก เจาะลึกเป็นรายบุคคล บางคนที่ไม่เคยพูดเลยหรือพูดน้อยมากก็กลับมาพูดได้ดี พูดได้เยอะขึ้น เพราะการออกไปทำกิจกรรม พบปะคนทั่วไป และได้ทำเวิร์กช็อป สร้างความสัมพันธ์ที่ดี ทำให้ได้เจอคนใหม่ ๆ ในสังคม

โปรเจ็กต์ใหญ่ปี’69

วรัทบอกว่า ที่ผ่านมาความร่วมมือกับหลายองค์กรในไทยนั้น มีทั้งการออกบูทวาดภาพพอร์เทรต ทำเวิร์กช็อป DIY กว่า 10 รูปแบบให้บริษัทต่าง ๆ งานดีไซน์ร่วมกับแบรนด์ต่าง ๆ เช่น โปรเจ็กต์กับการบินไทย ที่ทำลวดลายบนกล่องขนม

ซึ่งปีนี้จะมี 2 โปรเจ็กต์ใหญ่ที่เชื่อมโยงความร่วมมือกับเซ็นทรัลกรุ๊ป คืองาน Woman Cancer และมินิมาราธอน ซึ่ง Woman Cancer เป็นโครงการระดมทุนเพื่อจัดซื้ออุปกรณ์ทางการแพทย์ให้กับสถาบันมะเร็งแห่งชาติ ปีนี้เป็นปีที่ 21 ธีมของงานปีนี้ใช้คอนเซ็ปต์ดอกไม้เป็นตัวแทนผู้หญิงที่ยังคงสวยงามในทุกสถานการณ์ ไม่ว่าจะป่วยหรือไม่ป่วยก็ตาม

ส่วนมินิมาราธอน จะจัดวันที่ 26 กันยายนนี้ ในชื่อ Colorful Mind รายได้จะสมทบทุนให้โครงการ Woman Cancer ธีมงานนำแคแร็กเตอร์จาก Art Story Gang ซึ่งมาจากน้อง ๆ 7 คนแรกที่ชอบวาดตัวละคร มาถือสินค้าที่พวกเขาชอบจากแบรนด์ต่าง ๆ ในเครือเซ็นทรัล อาทิ ขนม ลูกกวาด รองเท้า ค่าสมัครวิ่งเริ่มต้น 650 บาท มีเหรียญและถ้วยที่เป็นฝีมือน้อง ๆ วาดด้วย

ทั้ง 2 โปรเจ็กต์มีศิลปินหลักร่วมออกแบบ 5 คน อายุตั้งแต่ 10 ปีต้น ๆ จนถึง 20 ปี วรัทมองว่า ความหลากหลายของอายุมาอยู่ในคอนเซ็ปต์เดียวกันได้ ถือเป็นความน่าสนใจในเรื่องการออกแบบ

ส่วนแคแร็กเตอร์ Artstory Gang ที่นำมาใช้เป็นมาสคอตงานมินิมาราธอน เป็นตัวละครที่สร้างขึ้นโดยน้อง ๆ กลุ่มผู้ก่อตั้งแบรนด์ 7 คนแรกที่ชอบวาดตัวละครกันมาตั้งแต่ต้น

นอกจากนี้ Artstory By Autistic Thai ยังมีนิทรรศการที่ริเวอร์ ซิตี้ แบงค็อก เริ่มวันที่ 4 กันยายน 2569 รวมผลงาน 200 กว่าชิ้นจาก 39 ศิลปิน ธีมงานเป็นแบบโฮมมี่ The Best Version of Me ให้น้อง ๆ วาดภาพพื้นที่ที่ตัวเองรู้สึกปลอดภัย จัดแสดงในบรรยากาศที่เป็นความเป็นบ้าน ผลงานถูกดีไซน์เป็นของตกแต่งในราคาที่ทุกคนเข้าถึงได้

โอกาสที่ได้ร่วมงานกับแบรนด์ต่าง ๆ นับเป็นโอกาสที่ดีมาก ที่คนตัวใหญ่ได้สนับสนุน ทำให้แบรนด์เล็กสามารถโตได้เร็วขึ้น มีคนรู้จักมากขึ้น

เพราะการอยู่ร่วมกันในสังคมต้องช่วยเหลือเกื้อกูล ทุกคนเหมือนเป็นพี่น้องที่คอยซัพพอร์ตกันและกัน