กลไก WTO กำลังวิกฤต “ระเบียบค้าโลก” เผชิญอันตราย

องค์การการค้าโลก (ดับเบิลยูทีโอ) กำลังเผชิญกับวิกฤต โดยเฉพาะกลไกการระงับข้อพิพาทของสมาชิก หลังจากสมาชิกคณะผู้ตัดสินคดีได้หมดวาระลงไปเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมา

“เดอะ ไทมส์” รายงานว่า “องค์กรอุทธรณ์” (Appellate Body) ซึ่งเปรียบเสมือนศาลสุดท้ายในการตัดสินข้อพิพาทของประเทศสมาชิกของดับเบิลยูทีโอ ไม่สามารถดำเนินการต่อไปได้โดยตามกฎของดับเบิลยูทีโอ องค์กรอุทธรณ์ต้องมีสมาชิกคณะผู้ตัดสินอย่างน้อย 3 คน จากทั้งหมด 7 คน แต่มีสมาชิก 2 คนครบวาระเมื่อ 11 ธันวาคมที่ผ่านมา ทำให้ปัจจุบันเหลือคณะผู้วินิจฉัยเพียง 1 คนเท่านั้น เนื่องจากทางสหรัฐคัดค้านกระบวนการสรรหา จึงทำให้ทางดับเบิลยูทีโอไม่สามารถหาผู้วินิจฉัยเพิ่มตามข้อกำหนดขั้นต่ำ 3 คนได้

ทั้งนี้การคัดค้านกระบวนการสรรหาสมาชิกองค์กรอุทธรณ์ของสหรัฐ ได้เกิดขึ้นครั้งแรกสมัยอดีตประธานาธิบดี “บารัก โอบามา” ซึ่งมีสาเหตุจากความไม่พอใจของสหรัฐต่อกระบวนการระงับข้อพิพาทของดับเบิลยูทีโอ

ขณะที่ “โดนัลด์ ทรัมป์” ประธานาธิบดีสหรัฐคนปัจจุบัน มีแนวทางที่ชัดเจนในการปฏิเสธระบบพหุภาคี ซึ่งสร้างความกังวลต่อระเบียบการค้าของโลก โดยหนึ่งในเหตุผลการคัดค้านของสหรัฐต่อระบบการทำงานของ “ดับเบิลยูทีโอ” ในครั้งนี้ บีบีซีระบุว่า มาจากคำตัดสินข้อพิพาทในประเด็น “การทุ่มตลาด” ซึ่งสหรัฐมีวิธีการคำนวณเป็นของตนเองว่าสินค้านำเข้าจากประเทศใดเข้าข่ายการทุ่มตลาด ที่เรียกว่า “zeroing”

ขณะที่องค์กรอุทธรณ์ตัดสินว่า วิธีการคำนวณของสหรัฐขัดกับเจตนารมณ์ว่าด้วยการต่อต้านการทุ่มตลาดของดับเบิลยูทีโอ ซึ่งสร้างความไม่พอใจให้กับสหรัฐความไม่พอใจดังกล่าวทำให้สหรัฐยื่นข้อเสนอให้เกิดการ “ปฏิรูป” กฎเกณฑ์ของดับเบิลยูทีโอ

โดย “คีท ร็อกเวล” เจ้าหน้าที่อาวุโสของดับเบิลยูทีโอ กล่าวว่า “สมาชิกหลายประเทศเสนอแนวทางการปฏิรูปเพื่อแก้ไขปัญหาที่ดับเบิลยูทีโอกำลังเผชิญ แต่การปฏิรูปของแต่ละประเทศกลับมีวาระของตนเองรวมอยู่ด้วย ซึ่งยากที่จะหาจุดร่วมระหว่างกันได้”

รายงานระบุว่า สหรัฐ สหภาพยุโรป (อียู) รวมถึงประเทศพัฒนาแล้วอื่น ๆ มีเสนอวาระคล้ายกัน กล่าวคือ “ดับเบิลยูทีโอ” ควรจะปฏิรูปกฎเกณฑ์ในประเด็นต่าง ๆ เช่น การอุดหนุนอุตสาหกรรมภายในประเทศ, การสนับสนุนรัฐวิสาหกิจ, กระบวนการของกลไกระงับข้อพิพาท รวมถึงการกำหนดนิยาม “ประเทศพัฒนาแล้ว” กับ “กำลังพัฒนา” ใหม่

อย่างไรก็ตาม ข้อเสนอเหล่านี้ย่อมขัดผลประโยชน์ของประเทศกำลังพัฒนา โดยเฉพาะ “จีน” ซึ่งเล่นบทบาทเป็น
ผู้รักษากฎระเบียบพหุภาคี โดยเน้นย้ำจุดยืนของแนวทาง “ฉันทามติ” และการรักษาผลประโยชน์ของประเทศ “กำลังพัฒนา”

“ฟอเรียน โพลิซี” นิตยสารเกี่ยวกับกิจการต่างประเทศ รายงานว่า กลไกระงับข้อพิพาทของดับเบิลยูทีโอเป็นกลไกสำคัญในการรักษาระเบียบการค้าโลก โดยในช่วงปลายปี 2020 มีการคาดการณ์ว่า ดับเบิลยูทีโอจะตัดสินข้อพิพาทกรณีการเพิ่มภาษีศุลกากรสินค้าประเภท “เหล็กและอะลูมิเนียม” ของสหรัฐ ทั้งนี้การที่เกิดสุญญากาศกระบวนการอุทธรณ์อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพของระบบตัดสินข้อพิพาทขององค์กรได้

อย่างไรก็ตาม ยังมีหลายฝ่ายตั้งคำถามว่าหากคำตัดสินเอื้อประโยชน์ต่อประเทศที่ยื่นคำร้อง “สหรัฐ” ภายใต้การนำของนายทรัมป์ ซึ่งมีจุดยืนที่ชัดเจนจากนโยบาย “อเมริกาต้องมาก่อน (America First)” และเคยประกาศว่าจะนำสหรัฐออกจาก ดับเบิลยูทีโอ อาจไม่ยอมรับคำตัดสิน และเร่งให้เกิดการถอนตัวออกจากดับเบิลยูทีโอได้