ชายแดนโคลอมเบีย-เวเนซุเอลา ตรึงกำลัง จับตาอพยพคล้ายปี 2014

ชายแดนโคลอมเบีย-เวเนซุเอลากลับมาตึงเครียด หลังโคลอมเบียตรึงกำลังทหารตามจุดยุทธศาสตร์ รวมถึงสะพานซิโมน โบลิวาร์ จุดผ่านแดนหลัก ท่ามกลางความกังวลว่า รัฐล้มเหลวครั้งนี้ โคลอมเบียอาจต้องแบกรับวิกฤตการอพยพครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ลาตินอเมริกาไว้

กองทัพโคลอมเบียตรึงกำลัง เตรียมพร้อมตามแนวชายแดนติดเวเนซุเอลา ส่งกำลังทหารเข้าประจำการในพื้นที่สำคัญ รวมถึงบริเวณสะพานซิโมน โบลิวาร์ ซึ่งเป็นหนึ่งในจุดผ่านแดนหลักระหว่างสองประเทศ เป็นมาตรการป้องกันล่วงหน้า ท่ามกลางสถานการณ์ความตึงเครียดที่เพิ่มขึ้นภายหลังสหรัฐอเมริกาโจมตีฐานทัพทางทหารในกรุงคารากัส

ผู้สื่อ CNN รายงานจากพื้นที่ว่า กำลังพลของกองทัพโคลอมเบียเข้าประจำการและตั้งฐานในจุดยุทธศาสตร์ใกล้ชายแดน ขณะเดียวกัน การสัญจรข้ามพรมแดนยังคงดำเนินไปในจังหวะที่ค่อนข้างปกติ โดยพบรถยนต์ ประชาชนที่เดินเท้า รวมถึงรถจักรยานยนต์และจักรยาน ข้ามไปมาระหว่างสองประเทศ แม้จะเป็นช่วงเช้าวันอาทิตย์ก็ตาม

เมืองปูบูตาถูกมองว่าเป็นพื้นที่ที่มีนัยสำคัญเชิงสัญลักษณ์และเชิงยุทธศาสตร์ เนื่องจากทำหน้าที่เสมือน ‘วาล์ว’ อพยพย้ายถิ่นของชาวเวเนซุเอลาในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ปัจจุบันโคลอมเบียเป็นที่พำนักของชาวเวเนซุเอลาประมาณ 3 ล้านคน ซึ่งหลบหนีออกจากประเทศภายในช่วงราวหนึ่งทศวรรษ แต่หากนับตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา มีชาวเวเนซุเอลาอพยพออกนอกประเทศแล้วราว 7.5-8 ล้านคน จำนวนไม่น้อยเดินทางผ่านจุดผ่านแดนแห่งนี้ เพื่อมุ่งหน้าต่อไปยังประเทศอื่นในอเมริกาใต้ อเมริกากลาง และบางส่วนเดินทางไปยังสหรัฐอเมริกา

ขณะนี้สถานการณ์ในปัจจุบันยังเต็มไปด้วยความไม่แน่นอน จุดผ่านแดนแห่งนี้ชี้แนวโน้มทิศทางในอนาคตของโคลอมเบีย หากประชาชนรู้สึกว่าสถานการณ์ในเวเนซุเอลาเริ่มมีเสถียรภาพมากขึ้น มีความเป็นไปได้จะเห็นการตัดสินใจเดินทางกลับประเทศเพื่อเริ่มต้นชีวิตใหม่ แต่หากความไม่มั่นคง ความเปราะบางทางการเมือง และความไม่แน่นอนยังคงดำเนินต่อไป แนวโน้มว่าจะเกิดคลื่นผู้อพยพระลอกใหม่หลั่งไหลข้ามพรมแดนเข้ามาในโคลอมเบียมากขึ้นเช่นกัน

ด้วยเหตุนี้ พื้นที่ชายแดนโคลอมเบีย-เวเนซุเอลาจึงเป็นหนึ่งในจุดที่ทางการและกองทัพโคลอมเบียจับตาอย่างใกล้ชิด เพื่อประเมินสถานการณ์และกำหนดแนวทางรับมือกับความเปลี่ยนแปลงที่อาจเกิดขึ้นในระยะต่อไป

แนวโน้มอพยพ

รายงานจาก Americas Quarterly ระบุว่า นับตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา ชาวเวเนซุเอลาเกือบ 8 ล้านคนได้อพยพออกจากประเทศ ทำให้วิกฤตการอพยพครั้งนี้กลายเป็นการอพยพครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ลาตินอเมริกา และใหญ่เป็นอันดับสองของโลก รองจากวิกฤตซีเรีย การอพยพครั้งมโหฬารนี้ไม่เพียงเปลี่ยนโครงสร้างสังคมของเวเนซุเอลาเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อภูมิทัศน์ทางการเมืองและเศรษฐกิจทั่วทวีปอเมริกา

ปัจจุบัน ชาวเวเนซุเอลามากกว่าครึ่งหนึ่งอาศัยอยู่ในโคลอมเบียและเปรู มีจำนวนราว 2.81 ล้านคนในโคลอมเบีย และ 1.66 ล้านคนในเปรู ตัวเลขรวมกันมากกว่าประชากรทั้งประเทศของปานามาเสียอีก แม้ต้องเผชิญความยากลำบากอย่างหนัก

ผลสำรวจผู้อพยพ

ผลสำรวจความคิดเห็นล่าสุดจากศูนย์ Center for Global Democracy (CGD) แห่งมหาวิทยาลัยแวนเดอร์บิลต์ ระบุว่า ผู้อพยพชาวเวเนซุเอลาจำนวนมากในโคลอมเบียและเปรูยังไม่มีงานทำในระบบ มีรายได้ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิต เข้าถึงบริการสาธารณสุขได้ยาก และเผชิญการเลือกปฏิบัติเป็นประจำ อย่างไรก็ตาม ผู้อพยพจำนวนไม่น้อยยังคงมองโลกในแง่ดีเกี่ยวกับอนาคตของครอบครัวในประเทศที่พวกเขาอาศัยอยู่

ระหว่างเดือนสิงหาคมถึงธันวาคม 2024 CGD ทำการสำรวจผู้อพยพชาวเวเนซุเอลาในเมืองสำคัญของโคลอมเบียและเปรู ชาวเวเนซุเอลา 1,006 คนในโบโกตา คูคูตา เมเดยิน และอิปิอาเลส ของโคลอมเบีย และอีก 1,074 คนในกรุงลิมา ทรูฮีโย และทุมเบส ของเปรู การสำรวจชุดนี้ถือเป็นหนึ่งในงานวิจัยขนาดใหญ่ไม่กี่ชิ้นที่ให้ภาพเชิงลึกของชีวิตผู้อพยพเวเนซุเอลา

แม้กลุ่มตัวอย่างจะไม่สามารถบ่งชี้ภาพรวมของผู้อพยพทั้งหมดได้อย่างสมบูรณ์ แต่ข้อมูลดังกล่าวก็เผยให้เห็นภาพชีวิตจริงของชาวเวเนซุเอลาในเมืองใหญ่ได้อย่างชัดเจน

ผลสำรวจพบว่า ผู้อพยพในทั้งสองประเทศเผชิญความยากลำบากทางเศรษฐกิจอย่างรุนแรง ส่วนใหญ่ทำงานในภาคนอกระบบ ทำให้ขาดหลักประกัน รายได้ไม่มั่นคง และไม่ได้รับสวัสดิการแรงงาน เกือบสองในสามของผู้ตอบแบบสอบถามในทั้งสองประเทศระบุว่ารายได้ครัวเรือนไม่เพียงพอต่อค่าใช้จ่ายพื้นฐาน นอกจากนี้ การเข้าถึงบริการสาธารณสุขยังเป็นปัญหาใหญ่ โดย 57% ในโคลอมเบีย และ 61% ในเปรู ระบุว่าเข้าถึงบริการด้านสุขภาพได้ยาก

นอกจากปัญหาเศรษฐกิจแล้ว ผู้อพยพยังเผชิญกระแสต่อต้านและการเลือกปฏิบัติในระดับสูง โดยเฉพาะในเปรู ซึ่งเกือบ 73% ของผู้ตอบแบบสอบถามระบุว่าเคยถูกเลือกปฏิบัติจากสัญชาติ เทียบกับ 58% ในโคลอมเบีย การเลือกปฏิบัติจากฐานะทางเศรษฐกิจและสำเนียงการพูดก็พบได้บ่อยเช่นกัน

แนวโน้มเหล่านี้สอดคล้องกับบริบททางการเมืองและสื่อในแต่ละประเทศ โคลอมเบียมีนโยบายเปิดรับผู้อพยพมากกว่า มอบสถานะคุ้มครองชั่วคราวให้ชาวเวเนซุเอลาเกือบ 2.5 ล้านคน ขณะที่เปรูใช้นโยบายที่เข้มงวดขึ้น มีการเนรเทศเพิ่มขึ้น และกระแสข่าวเชิงลบต่อผู้อพยพในสื่อ ส่งผลให้สภาพแวดล้อมในการใช้ชีวิตเปราะบางมากกว่า