BITE SIZE : ส่องยอดขาย-ตัวเลขเศรษฐกิจ จากงานหนังสือ

Prachachat BITE SIZE
โดย พฤฒินันท์ สุดประเสริฐ

ถึงเวลาของเหล่าหนอนหนังสือ เหล่านักอ่าน และเหล่าชาวกองดองทุกคน สำหรับงานหนังสือ ซึ่งมีจัดถึง 2 งานใหญ่ ในทุกปี ทั้งงานสัปดาห์หนังสือ ในช่วงครึ่งปีแรก และงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ในช่วงครึ่งปีหลัง และในแต่ละปี งานหนังสือ ทั้งสัปดาห์หนังสือ และมหกรรมหนังสือระดับชาติ ได้รับการตอบรับจากเหล่านักอ่าน ไปร่วมงาน ไปหาซื้อหนังสือเป็นจำนวนมาก สร้างรายได้ สร้างมูลค่าให้ตลาดหนังสือไม่น้อย

Prachachat BITE SIZE ชวนไปรู้จักที่มา และความแตกต่างของงานหนังสือทั้ง 2 งานใหญ่นี้ และพาไปดูตัวเลขเศรษฐกิจกันว่า ทั้ง 2 งานนี้ สร้างรายได้ สร้างยอดขายในช่วงที่ผ่านมามากขนาดไหน

ความต่าง 2 งานหนังสือ

ก่อนจะพาไปดูตัวเลขเศรษฐกิจที่มาจากงานหนังสือ พาไปทำความเข้าใจ 2 งานหนังสือใหญ่ ระหว่างงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ และงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ กันก่อน

งานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ จะจัดช่วงต้นปี ประมาณเมษายนของทุกปี ส่วนงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ จะจัดช่วงปลายปี ประมาณตุลาคม

ส่วนเรื่องรูปแบบงาน ในงานสัปดาห์หนังสือ ช่วงต้นปี จะมีการจำหน่ายหนังสือต่างประเทศในงานดังกล่าวด้วย ส่วนงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ ช่วงปลายปี จะมีเพียงสำนักพิมพ์ในประเทศเท่านั้น

สำหรับที่มาของงานหนังสือที่จัดกันในทุก ๆ ปี เริ่มต้นจากการจัดงาน “สัปดาห์หนังสือแห่งชาติ” จัดครั้งแรกเมื่อปี 2515 ที่สังคีตศาลา โรงละครแห่งชาติ โดยกรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ และคณะกรรมการหนังสือแห่งชาติ เพื่อรณรงค์ให้คนไทยเห็นความสำคัญของการอ่าน ส่งเสริมให้อ่านหนังสือมากขึ้น

จากนั้นไม่นาน สมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย ก็เข้ามาร่วมเป็นผู้จัดงานสัปดาห์หนังสือด้วย และเปลี่ยนสถานที่จัดงานมาหลายแห่ง เช่น เวทีลีลาศ สวนลุมพินี หอประชุมจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ท้องสนามหลวง จนมาอยู่ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ จนถึงปัจจุบัน

ก่อนที่ปี 2539 สมาคมเพิ่มการจัดงานหนังสืออีก 1 งาน คือ “งานมหกรรมหนังสือระดับชาติ” และจัดงานที่เดียวกันคือ ศูนย์สิริกิติ์

นอกจากงานหนังสือ ทั้ง 2 งานใหญ่นี้แล้ว ยังมีงานหนังสือที่จัดในพื้นที่ภูมิภาค อย่างในปี 2567 มีการจัดงานหนังสือในต่างจังหวัด เวียนกันทุกภูมิภาค

ตัวเลขเศรษฐกิจ ตลาดหนังสือ-งานหนังสือ

หลังจากทำความเข้าใจที่มาของงานหนังสือทั้ง 2 งานใหญ่แล้ว เราพาไปดูตัวเลขเศรษฐกิจที่มาจากงานนี้กันบ้าง เพราะในแต่ละปี จะเห็นได้ว่ามีผู้คนเข้ามาร่วมงานกันเป็นจำนวนมาก

ตลาดหนังสือในประเทศไทย ข้อมูลจากสมาคมผู้จัดพิมพ์และจัดจําหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) พบว่า ปี 2566 มูลค่าตลาดรวมของหนังสืออยู่ในระดับ ประมาณ 16,000 และคาดว่าในปี 2567 มูลค่าตลาดจะเพิ่มขึ้นประมาณ 10% จะอยู่ที่ประมาณ 17,000-18,000 ล้านบาท

นอกจากนี้ ยังมีข้อมูลว่า การซื้อขายลิขสิทธิ์หนังสือของไทย ได้รับความนิยมอันดับ 4 ของเอเชีย และเป็นอันดับ 1 ของอาเซียน

ส่วนยอดขายในงานหนังสือใหญ่ พบว่ามียอดขายเพิ่มขึ้นเรื่อยมา ตั้งแต่ปี 2565 ซึ่งกลับมาจัดงานแบบ On-Site อีกครั้งหลังสถานการณ์ของโควิด-19 ช่วงปี 2563-2564 โดยงานสัปดาห์หนังสือ ครั้งล่าสุดเมื่อเมษายนที่ผ่านมา ยอดขายสูงถึง 403 ล้านบาท มีผู้เข้างานมากถึง 1.2 ล้านคน ส่วนงานมหกรรมหนังสือระดับชาติ เมื่อตุลาคม 2566 มียอดขายประมาณ 382 ล้านบาท มีผู้เข้างาน 1.33 ล้านคน

ขณะที่พฤติกรรมการอ่านของคนไทย หลายคนจะเจอวาทกรรมที่พูดถึงกันบ่อย ๆ ว่า คนไทยอ่านหนังสือ 8 บรรทัดต่อปี แต่สำหรับปัจจุบัน ไม่ใช่แบบนั้นแล้ว

การสำรวจปีล่าสุดพบว่า คนไทยมีพฤติกรรมการอ่านรวมทุกกลุ่มอายุเฉลี่ย 113 นาทีต่อวัน หรือเกือบ 2 ชั่วโมงต่อวัน โดยสัดส่วน 45% เป็นการอ่านทุกวัน และยังพบว่าทุกกลุ่มอายุเลือกอ่านหนังสือรูปเล่มในสัดส่วนที่สูงถึง 50% และอีบุ๊ก 47%

เมื่อแยกเป็นรายกลุ่ม มีข้อมูลที่น่าสนใจ ดังนี้

• คนกลุ่มอายุ 50 ปีขึ้นไป เลือกอ่านหนังสือผ่านอีบุ๊กสูงถึง 58% เนื่องจากสามารถขยายตัวหนังสือได้ รวมทั้งมีความสบายตาในขณะอ่าน
• กลุ่มอายุ 40-49 ปี อ่านหนังสือและอีบุ๊กในสัดส่วนที่เท่ากัน คือ 48%
• กลุ่มอายุ 30-39 ปี อ่านหนังสือรูปเล่ม 54% และอีบุ๊ก 43%
• กลุ่มอายุ 20-29 ปี อ่านรูปเล่ม 51% และอีบุ๊ก 47%
• กลุ่มอายุ 12-19 ปี เลือกอ่านหนังสือรูปเล่มและอีบุ๊ก ในสัดส่วนใกล้เคียงกันคือ 47% และ 48%

แต่ตลาดหนังสือยังมีความท้าทายอยู่หลายด้าน ทั้งเรื่องพฤติกรรมการอ่านที่เปลี่ยนไป เรื่องภาวะเศรษฐกิจ เรื่องต้นทุนการผลิตที่ส่งผลไปถึงราคาต่อเล่มของหนังสือ จนถึงการเปลี่ยนแปลงของสื่อ การบริโภคสื่อ เรื่องเทคโนโลยี และการละเมิดลิขสิทธิ์ในยุคดิจิทัล ที่กระทบต่อสำนักพิมพ์ต่าง ๆ ไม่น้อย

แม้ว่าอุตสาหกรรมหนังสือจะยังต้องเจอความท้าทายหลาย ๆ อย่าง จากโลกที่เปลี่ยนไป แต่หนังสือยังคงเป็นสิ่งที่ช่วยเติมเต็มความรู้ เติมเต็มจินตนาการให้กับคนทุกวัย และการอ่าน การซื้อหนังสือ ก็เป็นหนึ่งในสิ่งที่ช่วยขับเคลื่อนเศรษฐกิจได้

ติดตาม Prachachat BITE SIZE EP.76 ได้ที่ https://youtu.be/7fL79ad9zFw