‘คึกฤทธิ์ ปราโมช’ 50 ปีสัมพันธ์ไทย-จีน ยุคก่อนและหลังอาณานิคม

วันเสาร์ที่ 26 เมษายน 2568 ภาควิชาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 ในพระราชูปถัมภ์ ชวนฟังเสวนาวิชาการ “คึกฤทธิ์ ปราโมช กับ 50 ปีความสัมพันธ์ไทย-จีน : ยุคก่อนและหลังอาณานิคม” เวลา 13.00-16.00 น. ณ ห้อง 303-304 อาคารมหาจักรีสิรินธร คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สำนักพิมพ์มติชนนำ “หนังสือชุดประวัติจีนกรุงสยาม” เสริมทัพความรู้

คนไทยเชื้อสายจีน เจ๊ก หรือ ลูกจีน หลากนิยามที่ใช้เรียกผู้สืบเชื้อสายจากบรรพชนชาวจีน ซึ่งอพยพเข้ามาไทยในช่วงครึ่งหลังศตวรรษที่ 19 อย่างไรก็ดี คนไทยเชื้อสายจีนในปัจจุบัน ไม่ได้มีเฉพาะคนที่บรรพบุรุษโล้สำเภาเข้ามาตั้งถิ่นฐานและก่อร่างสร้างตัวในเมืองสยามช่วงรัชกาลที่ 5 เท่านั้น

อันที่จริง ประเทศไทยกับคนจีนมีสัมพันธ์โยงใยสืบเนื่องกันมาอย่างยาวนาน นับตั้งแต่สมัยอยุธยา ดังปรากฏในบันทึกประวัติศาสตร์ ระเบียบประเพณี ภาษา และอิทธิพลของศิลปกรรมจีน ความสำคัญของคนจีนโดดเด่นยิ่งขึ้นเมื่อสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ลูกจีน รวบรวมบ้านเมืองที่กระจัดกระจายให้เป็นปึกแผ่น แล้วก่อตั้งอาณาจักรใหม่ขึ้นมา

แม้ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในช่วงปลายรัชสมัยจะทำให้กษัตริย์ไทยเชื้อสายจีนต้องตกจากบัลลังก์ คนจีนอื่น ๆ ที่ไม่ได้โดดเด่นเท่าก็ไต่เต้าขึ้นมาเป็นเจ้าสัวผู้ร่ำรวยภายใต้ระบอบศักดินา

จากนั้น การมาถึงของเรือปืนตะวันตกก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงไปทั่วภูมิภาคเอเชีย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในจีนแผ่นดินใหญ่ หลังเกิดสงครามฝิ่น คนจีนตอนใต้พากันอพยพมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ด้วยเรือกลไฟที่บรรทุกผู้โดยสารได้เป็นจำนวนมาก

ความเปลี่ยนแปลงที่ว่านี้เกิดขึ้นพร้อม ๆ กับการปฏิรูปประเทศในสมัยรัชกาลที่ 5 ณ เวลานั้น คนจีนอพยพจำนวนมหาศาลข้ามน้ำข้ามทะเลมาหางานทำในสยามประเทศ สมประโยชน์กับนโยบายของกษัตริย์สยามที่ต้องการจะสร้างความเป็นสมัยใหม่ กระนั้นประชากรจีนอพยพที่เพิ่มมากขึ้น

กอปรกับปัญหาต่าง ๆ ที่พ่วงติดมาเป็นเงาตามตัว ได้สร้างความกังวลใจให้แก่ทั้งรัฐบาลกษัตริย์และรัฐบาลคณะราษฎร เกิดเป็นความพยายามที่จะสร้างสำนึกจงรักภักดีให้เกิดแก่คนจีน ในยุคที่ชนชั้นนำพยายามจะสร้างรัฐชาติไทยภายใต้อุดมการณ์ชาตินิยม

หลังสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 พรรคคอมมิวนิสต์จีนมีชัยเหนือพรรคชาตินิยมจีน (ก๊กมินตั๋ง) รวบรวมประเทศที่แตกแยกให้เป็นหนึ่งเดียวกัน และปิดประตูจากโลกภายนอก คนจีนที่อพยพออกจากประเทศเมื่อครึ่งศตวรรษก่อนจึงหมดหนทางหวนคืนแผ่นดินเกิด ในเวลานี้ ชาวจีนโพ้นทะเลเริ่มลงหลักปักฐานแน่แล้ว

และเป็นช่วงเดียวกับที่ชาวจีนบางส่วนเข้าไปสัมพันธ์ข้องเกี่ยวกับระบบราชการไทย ไม่ก็สร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นจากการเป็นแรงงานอิสระ จนกลายเป็นเจ้าของธุรกิจขนาดใหญ่ และเป็นผู้มีอิทธิพลต่อการเมืองและเศรษฐกิจของรัฐไทยอย่างมิอาจมองข้ามได้

ภาควิชาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ร่วมกับมูลนิธิคึกฤทธิ์ 80 ในพระราชูปถัมภ์ เปิดเวทีเสวนาวิชาการ “คึกฤทธิ์ ปราโมช กับ 50 ปีความสัมพันธ์ไทย-จีน : ยุคก่อนและหลังอาณานิคม” ในวันเสาร์ที่ 26 เมษายน 2568 เวลา 13.00-16.00 น. ณ ห้อง 303-304 อาคารมหาจักรีสิรินธร คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

โดยมีกิจกรรมเสวนาวิชาการสุดพิเศษ 3 หัวข้อ ผ่านการร้อยเรียงเรื่องราวความสัมพันธ์ไทย-จีน ประกอบด้วย “ส่องความสัมพันธ์จีน-สยาม ในระบบบรรณาการ” ร่วมเสวนาโดย “พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร” ผู้เขียนหนังสือ A History of the Thai-Chinese (ประวัติจีนกรุงสยาม)

ตามด้วยหัวข้อ “ก่อนจะคึกฤทธิ์ : พระองค์วรรณฯ กับความสัมพันธ์ไทย-จีนอย่างไม่เป็นทางการ” ร่วมเสวนาโดย “วิรัช ศรีพงษ์” นิสิตปริญญาดุษฎีบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

และหัวข้อสุดท้าย “คึกฤทธิ์ ปราโมชกับการพาความสัมพันธ์ไทย-จีนออกจากความเป็นอาณานิคม” ร่วมเสวนาโดย “รศ.ดร.วาสนา วงศ์สุรวัฒน์” หัวหน้าภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

นอกจากนี้ “สำนักพิมพ์มติชน” ได้เสริมทัพองค์ความรู้ทางปัญญา ผ่านความรู้ที่ถักทอเรื่องราวความสัมพันธ์ไทย-จีน ใน “หนังสือชุดประวัติจีนกรุงสยาม” ผลงานจากปลายปากกาของ “เจฟฟรี ซุน” และ “พิมพ์ประไพ พิศาลบุตร” ที่จัดจำหน่ายภายในกิจกรรมเสวนา