ETDA ชู 11 นโยบาย หนุนการวางรากฐานจริยธรรม AI

ETDA เปิดผลศึกษา “แนวทางขับเคลื่อน AI ไทยสู่มาตรฐานโลก” ชู 11 นโยบายหลักตามกรอบ UNESCO หนุนทุกภาคส่วนวางรากฐานจริยธรรม AI

ดร.ชัยชนะ มิตรพันธ์ ผู้อำนวยการสำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ (สพธอ.) หรือ ETDA กล่าวว่า ETDA มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนประเด็น AI Governance ในเวทีโลก ผ่านการสร้างเครือข่ายและความร่วมมือระหว่างประเทศ ภายใต้กรอบแนวคิด AI Global Practice Center ที่มุ่งเน้น 4 เสาหลัก ได้แก่

1. Capacity Building การสร้างขีดความสามารถของประเทศให้พร้อมรับมือกับความท้าทาย
2. Observatory การจัดตั้งศูนย์เฝ้าระวังเพื่อติดตามข้อมูล มาตรฐาน และแนวโน้มการกำกับดูแลทั่วโลก 
3. R&D การส่งเสริมการวิจัยและพัฒนา ไม่ว่าจะเป็นพื้นที่ทดลอง (Sandbox) หรือกรอบการประเมินเพื่อสร้าง AI ที่น่าเชื่อถือ
4. Expert Network การสร้างเครือข่ายผู้เชี่ยวชาญที่เชื่อถือได้ เพื่อนำความรู้ระดับสากลมาปรับใช้กับบริบทของไทย

เมื่อเร็ว ๆ นี้ ETDA ร่วมกับ บริษัท โบลลิเกอร์ แอนด์ คอมพานี (ประเทศไทย) จำกัด จัดการสัมมนาเผยแพร่ผลการศึกษาและข้อเสนอเชิงนโยบาย เพื่อนำเสนอผลการศึกษาและระดมความเห็นจากผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในระบบนิเวศปัญญาประดิษฐ์ของไทย สู่การกำหนดแผนปฏิบัติการที่สอดคล้องกับหลักจริยธรรมสากล สร้างความเชื่อมั่นในการใช้เทคโนโลยี AI อย่างทั่วถึงและเท่าเทียม

ภายในงานได้นำเสนอผลการศึกษาและร่างข้อเสนอแนะเชิงนโยบายตาม 11 Key Policy Areas ที่ระบุใน UNESCO Recommendation on the Ethics of Artificial Intelligence ได้แก่

1. การประเมินผลกระทบทางจริยธรรม (Ethical Impact Assessment)
2. การกำกับดูแลและการจัดการด้านจริยธรรม (Ethical Governance and Stewardship)
3. นโยบายการกำกับดูแลข้อมูล (Data Policy)
4. การพัฒนาและความร่วมมือระหว่างประเทศ (Development and International Cooperation)
5. สิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศ (Environment and Ecosystems) 
6. เพศ (Gender) 
7. วัฒนธรรม (Culture) 
8. การศึกษาและวิจัย (Education and Research) 
9. การสื่อสารและข้อมูล (Communication and Information) 
10. เศรษฐกิจและแรงงาน (Economy and Labour)
11. สุขภาพและสุขภาวะทางสังคม (Health and Social Well-being)

ผลการศึกษาฉายภาพความพร้อมของประเทศที่น่าสนใจ โดยพบว่าไทยมีความก้าวหน้าที่แข็งแกร่งในบางมิติ แต่ก็ยังมีช่องว่างในมิติอื่นที่ต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ อาทิ ในกลุ่มนโยบายด้านธรรมาภิบาลและกฎหมายพื้นฐาน ประเทศไทยมีรากฐานที่มั่นคงอย่างยิ่งใน ด้านนโยบายข้อมูล (Data Policy) โดยมีการบังคับใช้พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562 (PDPA) อย่างเต็มรูปแบบตั้งแต่ปี พ.ศ. 2565 

อย่างไรก็ตาม ในด้านธรรมาภิบาลและการกำกับดูแล (Ethical Governance) พบว่ากฎหมายหลักที่กำกับดูแล AI โดยตรงยังอยู่ในขั้นตอนการร่างและรับฟังความคิดเห็น ขณะที่ด้านการประเมินผลกระทบทางจริยธรรม (Ethical Impact Assessment – EIA) ยังไม่มีกรอบการทำงานระดับชาติที่กำหนดให้เป็นมาตรฐานภาคบังคับอย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งถือเป็นกลไกสำคัญในการกำกับดูแลเชิงรุกที่ต้องเร่งผลักดัน

ในกลุ่มนโยบายด้านทุนมนุษย์และผลกระทบต่อสังคม นับเป็นกลุ่มที่เห็นความแตกต่างอย่างชัดเจน ประเทศไทยมีความโดดเด่นอย่างยิ่งใน ด้านการศึกษาและการวิจัย (Education and Research)

โดยรัฐบาลได้ริเริ่มโครงการขนาดใหญ่เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจด้าน AI และจริยธรรมในวงกว้าง เช่น แพลตฟอร์ม THAI Academy ที่ตั้งเป้าให้ความรู้แก่ประชาชนหลายล้านคน รวมถึงด้านเศรษฐกิจและแรงงาน (Economy and Labour) ที่มีความสำเร็จอย่างสูงในโครงการยกระดับทักษะ (Upskilling/Reskilling) ภายใต้ยุทธศาสตร์ AI แห่งชาติ

ขณะที่การศึกษากลับพบช่องว่างใหญ่ในด้านเพศ (Gender) ซึ่งถูกประเมินว่าเป็นหนึ่งในด้านที่มีความก้าวหน้าน้อยที่สุด โดยขาดข้อมูลสัดส่วนผู้หญิงในสายงาน AI และยังไม่มีกรอบนโยบายที่ชัดเจนเพื่อจัดการกับอคติทางเพศในระบบอัลกอริทึม เป็นต้น