จุดพลุ ‘Quantum Club Thailand’ เร่งสร้างอีโคซิสเต็ม ‘ควอนตัม’ ในไทย

หลังจากโลกเข้าสู่ยุค “AI Boom” ที่ทุกคนต่างตื่นตัวกับการใช้ AI ก็ถึงคราวของเทคโนโลยี “ควอนตัม” (Quantum Computing) ที่มาพร้อมความสามารถในการประมวลผลขั้นสูง และการแก้ปัญหาซับซ้อนที่เร็วกว่าคอมพิวเตอร์ทั่วไปหลายเท่า ช่วยปลดล็อกขีดจำกัดการพัฒนานวัตกรรมให้ทำได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ข้อมูลจากบริษัทวิจัยตลาด McKinsey ระบุว่า มูลค่าตลาดโลกของเทคโนโลยีควอนตัมในปี 2040 คาดว่าจะอยู่ที่ 1.3 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ (4.3 ล้านล้านบาท) ซึ่งขยายตัวจากปี 2023 ที่ 9 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ (3 แสนล้านบาท) คิดเป็นอัตราการเติบโตเฉลี่ย 17% ต่อปี

เท่ากับว่า “โอกาส” ที่เกิดจากเทคโนโลยีนี้มีอยู่มหาศาล ทำให้ “ไทย” ต้องเร่งเตรียมความพร้อมทางอีโคซิสเต็มตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ เพื่อไม่ให้ตกขบวนการพัฒนาเทคโนโลยี และไล่ตามคนอื่นอีกต่อไป

ล่าสุดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.), เครือเจริญโภคภัณฑ์ (CP), อไรซ์ (Arise), ทรู คอร์ปอเรชั่น, QTRic และ qBraid ผู้ให้บริการแพลตฟอร์มซอฟต์แวร์ควอนตัมจากสหรัฐอเมริกา สร้างความร่วมมือด้านเทคโนโลยีควอนตัมระดับประเทศ และเปิดตัว “Quantum Club Thailand”

โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเชื่อมโยงภาครัฐ มหาวิทยาลัย นักวิจัย ภาคอุตสาหกรรม สตาร์ตอัพ นักลงทุน และพันธมิตรเทคโนโลยีระดับโลก ร่วมพัฒนากำลังคน ผลักดันงานวิจัย และเร่งการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีควอนตัมในภาคอุตสาหกรรม พร้อมวางรากฐานและเตรียมความพร้อมของประเทศไทยในการคว้าโอกาสจากเศรษฐกิจควอนตัมในอนาคต

ขับเคลื่อน “Frontier Research”

“ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์” รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม กล่าวว่า ประเทศไทยได้บรรจุเรื่อง “ควอนตัม” ไว้ในนโยบายสำหรับการวางโครงสร้างพื้นฐานด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ซึ่งที่ผ่านมาควอนตัมถูกมองว่ามีความเสี่ยงสูงในการลงทุนช่วงแรก ทำให้การขับเคลื่อนมาจากภาครัฐโดยส่วนใหญ่ แต่เมื่อมีภาคเอกชนมาร่วมด้วย เชื่อว่าการพัฒนาเทคโนโลยีจะเกิดเร็วขึ้น

ที่สำคัญการขับเคลื่อนกลุ่ม Quantum Club Thailand ครั้งนี้ นอกจากจะทำให้ไทยได้สร้างอธิปไตยทางเทคโนโลยีของตนเอง เพื่อลดการพึ่งพาเทคโนโลยีจากต่างประเทศแล้ว ยังปูทางสู่การสร้างความร่วมมือกับประเทศอื่น ๆ

“ช่วงที่ผมไปเยือนฝรั่งเศสเมื่อ 2-3 เดือนก่อน ทางนั้นก็ถามว่าประเทศไทยมีทิศทางการพัฒนาเรื่องควอนตัมอย่างไร เพราะเขากำลังศึกษาและวิจัยเรื่องนี้อย่างจริงจัง ซึ่งในแง่ความสัมพันธ์ทางเทคโนโลยีระหว่างเขากับเรา ฝรั่งเศสเป็นคนยิงดาวเทียมให้ไทยคมด้วย”

“ยศชนัน” ยกตัวอย่างถึงความสำคัญของเทคโนโลยีควอนตัมว่า การจะทำให้ AI ฉลาดขึ้นจำเป็นต้องใช้ข้อมูลมหาศาล รวมถึงแต่ละส่วนต้องเชื่อมโยงกัน เพื่อให้เกิดการวิเคราะห์อย่างรอบด้าน เช่น ข้อมูลปริมาณมหาศาลจากการวิเคราะห์ผ่านเทคโนโลยีอวกาศ ไม่ว่าจะเป็นความมั่นคง ภัยพิบัติ หรือการเกษตร ต้องการพลังงานสูงมากในการประมวลผล

ส่งผลให้เกิดความจำเป็นในการพัฒนาพลังงานทางเลือก หรือพลังงานนิวเคลียร์ขนาดเล็ก ขณะที่ระบบคอมพิวเตอร์ประสิทธิภาพสูงทั่วไปก็ไม่สามารถรองรับการประมวลผลข้อมูลขนาดใหญ่ได้ จึงต้องนำเทคโนโลยีควอนตัมเข้ามาประมวลผลร่วมด้วย

“การขับเคลื่อนงานวิจัยขั้นแนวหน้า (Frontier Research) ใน 3 เสาหลักอย่างควอนตัม นิวเคลียร์ และอวกาศ เป็นเรื่องที่เชื่อมโยงกัน และส่งเสริมกันอย่างแยกจากกันไม่ขาด”

ต่อยอดสู่ “การทูตวิทยาศาสตร์”

“ยศชนัน” กล่าวด้วยว่า นอกจากการเชื่อมโยงเครือข่ายผ่าน Quantum Club Thailand สิ่งที่ต้องผลักดันเพิ่มเติม คือการสร้างเครือข่ายสตาร์ตอัพ Angel Investor และ VC (Venture Capital) ทั้งในและต่างประเทศเพื่อสนับสนุนเม็ดเงินลงทุน พร้อมทั้งสนับสนุนและทดลองใช้งานนวัตกรรมจากสตาร์ตอัพ เพื่อสร้างประวัติการใช้งาน และนำไปใช้เป็นโปรไฟล์อ้างอิง สร้างการเติบโตต่อในต่างประเทศ

รวมถึงต่อยอดสู่ “การทูตวิทยาศาสตร์” (Science Diplomacy) หรือกลไกการทูตแบบเฉพาะเจาะจงรายเรื่อง แทนที่จะเน้นทำ MOU แบบกว้าง ๆ ก็ส่งเสริมให้อาจารย์วิจัยร่วมกับมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ทั่วโลก และบ่มเพาะสตาร์ตอัพไทยที่มีฝีมือให้ไปเติบโตในต่างประเทศ เช่น ฟินแลนด์ สวีเดน สหรัฐ และจีน เป็นต้น

“สิ่งสำคัญที่สุดในการพัฒนานวัตกรรม คือการสนับสนุนจากหน่วยงานในประเทศ เวลาสตาร์ตอัพจะออกไปต่างประเทศ แต่ของไม่มีคนในประเทศใช้ เขาก็ตั้งคำถามแล้วว่าของดีจริงหรือเปล่า ทำไมแค่คนในประเทศยังซื้อใจไม่ได้เลย”

ส่งเสริมการวิจัย-พัฒนาทักษะคน

“ศุภชัย เจียรวนนท์” รองประธานอาวุโส เครือเจริญโภคภัณฑ์ ประธานกรรมการ บริษัท ทรู คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) และประธานคณะผู้บริหาร บริษัท อไรซ์ เวนเจอร์ส กรุ๊ป จำกัด กล่าวว่า ประเทศไทยมีจุดแข็งทั้งด้านบุคลากร นักวิจัย มหาวิทยาลัย และภาคอุตสาหกรรม สิ่งสำคัญคือการเชื่อมศักยภาพเหล่านี้เข้าด้วยกัน

Quantum Club Thailand จึงไม่ใช่เพียงเวทีแลกเปลี่ยนความรู้ แต่เป็นกลไกความร่วมมือที่เชื่อมภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคธุรกิจ และพันธมิตรระดับโลก เพื่อเร่งให้เกิดงานวิจัย นวัตกรรม และการประยุกต์ใช้จริง เพราะปลายทางของการเรียนรู้อยู่ที่การค้นคว้าวิจัยเพื่อค้นหาเทคโนโลยีที่จะมาเปลี่ยนแปลงโลกให้ดีขึ้น

ในฝั่งของเครือ ซี.พี. อไรซ์ และทรูพร้อมสนับสนุนการสร้างอีโคซิสเต็มในด้านต่าง ๆ โดยมีแผนที่จะนำเข้าเครื่อง Quantum Computing จากประเทศฝั่งยุโรปมาจัดตั้งเป็นห้องแล็บสำหรับการศึกษาค้นคว้าวิจัยที่ทรู ดิจิทัล พาร์ค เนื่องจากเทคโนโลยีควอนตัมยังไม่สามารถนำไปใช้ในเชิงพาณิชย์ (Commercialization) อย่างเต็มรูปแบบ

“เป้าประสงค์ในการร่วมผลักดันการค้นคว้าวิจัย ไม่ใช่เพื่อประโยชน์ในการทำ Digital Transformation ของธุรกิจในเครือเท่านั้น แต่ต้องการสร้างสิ่งที่เป็นประโยชน์ในระดับชาติ เพราะเทคโนโลยีควอนตัมและ AI สามารถเพิ่มศักยภาพในอุตสาหกรรมหลักได้ เช่น การวิจัยและพัฒนาอาหาร ยา และการป้องกันโรค เพื่อยกระดับสุขภาพของมนุษย์ ช่วยให้ประชากรมีชีวิตและอายุยืนยาวขึ้น”

ชงสร้าง “ศูนย์นวัตกรรม”

“ศุภชัย” เสนอข้อแนะนำในการขับเคลื่อนนโยบายเพิ่มเติมว่า เพื่อขับเคลื่อนเทคโนโลยีเป้าหมาย 5 ด้านของประเทศ ได้แก่ Space Tech, Digital & Computing Tech, Robotic & Automation, Biotech และ Material Science ควรมีการสร้าง “ศูนย์นวัตกรรม” (Innovation Center) โดยจับคู่แต่ละด้านกับ 5 มหาวิทยาลัยหลัก ซึ่งประเมินว่าจะใช้งบประมาณ 1 แสนล้านบาท ในกรอบระยะเวลาดำเนินงาน 5 ปี

แบ่งการจัดสรรงบประมาณออกเป็น 3 ส่วนเท่า ๆ กัน คือ 1.สำหรับจัดซื้ออุปกรณ์และเครื่องมือทดสอบ เพื่อแก้ปัญหาที่นักวิทยาศาสตร์ไทยระดับหัวกะทิจำเป็นต้องเดินทางไปทำงานต่างประเทศ เนื่องจากในประเทศขาดแคลนห้องแล็บและเครื่องมือทดสอบประสิทธิภาพสูง

2.สำหรับสัญญาจ้างผู้เชี่ยวชาญระดับโลกในแต่ละด้านมาทำงานประจำในประเทศไทยเป็นระยะเวลา 3-5 ปี เพื่อช่วยสร้างงานวิจัยและถ่ายทอดองค์ความรู้ และ 3.สำหรับทุนวิจัยเพื่อสร้างนวัตกรรมในแต่ละสาขา

ขณะที่ในฝั่งของการระดมทุนใช้โมเดล “Matching Fund” หรือการลงขันระหว่างภาครัฐและเอกชน เช่น ภาคเอกชนร่วมลงขันปีละ 2,500 ล้านบาท (พร้อมสิทธิประโยชน์ในการลดหย่อนภาษี) และภาครัฐช่วยสมทบอีกปีละ 2,500 ล้านบาท จะช่วยขับเคลื่อนให้เกิด Industrial Cluster หรือกลุ่มธุรกิจเทคโนโลยีได้จริง

“หากโมเดลนี้ประสบความสำเร็จ กรุงเทพฯ จะก้าวขึ้นเป็นศูนย์กลางเทคโนโลยีของภูมิภาคในลักษณะที่คล้ายคลึงกับที่บอสตัน หรือ Silicon Valley ในสหรัฐเลยทีเดียว”

4 พันธกิจหลัก “Quantum Club”

สำหรับพันธกิจหลักของ Quantum Club Thailand จะโฟกัสทั้งหมด 4 ด้าน ได้แก่ 1.สร้างกำลังคน ยกระดับและพัฒนากำลังคนด้านควอนตัมอย่างยั่งยืน เชื่อมโยงนักศึกษา นักวิจัย วิศวกร และบุคลากรวิชาชีพเข้ากับโอกาสการเรียนรู้ตั้งแต่ระดับพื้นฐานจนถึงการพัฒนาจริง

2.สร้างงานวิจัย ส่งเสริมความร่วมมือเพื่อผลักดันงานวิจัยให้ก้าวข้ามจากทฤษฎีไปสู่การทดลอง การพิสูจน์แนวคิด และการประยุกต์ใช้จริง โดยนำโจทย์ภาคธุรกิจและสังคมมาขับเคลื่อนการวิจัย

3.สร้างภาคอุตสาหกรรม สร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการปรับใช้เทคโนโลยีควอนตัมในภาคธุรกิจ ครอบคลุมทั้งรูปแบบการใช้งานที่ตอบโจทย์และความต้องการต่าง ๆ ในการดำเนินธุรกิจ และการพัฒนาโครงการนำร่อง โดยมีกลุ่มอุตสาหกรรมเป้าหมาย เช่น โทรคมนาคม พลังงาน สาธารณสุข การผลิต บริการทางการเงิน โลจิสติกส์ และโครงสร้างพื้นฐานอัจฉริยะ

และ 4.สร้างนวัตกรรม สนับสนุนสตาร์ตอัพและนวัตกรเปลี่ยนไอเดียให้เป็นผลงานต้นแบบ (Prototypes) ตลอดจนร่วมทุนในธุรกิจเทคโนโลยีขั้นสูง เพื่อสร้างทรัพย์สินทางปัญญาใหม่ ๆ ให้แก่ประเทศ

เดินหน้า 3 โครงการเรือธง

ทั้งนี้ Quantum Club Thailand ก่อตั้งขึ้นด้วยแนวคิด “Execution Platform” เริ่มตั้งแต่การเรียนรู้ วิจัย ทดลอง โครงการนำร่อง นวัตกรรม ผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรมพร้อมขยายผลได้จริง โดยริเริ่มดำเนิน 3 โครงการหลัก ครอบคลุมตั้งแต่การสร้างบุคลากรไปจนถึงการพัฒนาธุรกิจเชิงพาณิชย์ ได้แก่

1.Quantum Academy Thailand ศูนย์กลางการพัฒนากำลังคน ผ่านการอบรม Bootcamp เวิร์กช็อป และทุนการศึกษา/ทุนวิจัย โดยร่วมมือกับพันธมิตรระดับโลกอย่าง qBraid เพื่อมอบประสบการณ์การลงมือปฏิบัติจริงกับซอฟต์แวร์ควอนตัม ระบบจำลอง และระบบประมวลผลระดับสูง

2.Quantum Industry Lab ห้องปฏิบัติการร่วมระหว่างภาคธุรกิจ นักวิจัย และผู้ให้บริการเทคโนโลยี นำร่องในอุตสาหกรรมโทรคมนาคม ก่อนขยายผลสู่อุตสาหกรรมอื่น เช่น การเพิ่มประสิทธิภาพโครงข่าย การประหยัดพลังงาน และระบบความปลอดภัยยุคควอนตัม

และ 3.Quantum Innovation Challenge เวที Hackathon ระดับชาติ และการจับคู่ธุรกิจ เพื่อเปลี่ยนไอเดียควอนตัมของนวัตกรไทยให้กลายเป็นทรัพยากรทางปัญญา สตาร์ตอัพ และโอกาสเชิงพาณิชย์ในอนาคต

โดยในระยะแรก Quantum Club Thailand จะมุ่งเน้นการพัฒนาขีดความสามารถเทคโนโลยีและเชื่อมโยงโดยตรงกับโจทย์จริงของภาคอุตสาหกรรมและโครงสร้างพื้นฐานของประเทศไทย ครอบคลุม 4 ด้านหลัก ได้แก่ 1.การเพิ่มประสิทธิภาพด้วยควอนตัม (Quantum Optimization) 2.การจำลองแบบด้วยควอนตัมและแบบจำลองเสมือนจริง (Quantum Simulation and Digital Twin)

3.ปัญญาประดิษฐ์ควอนตัมและโครงสร้างพื้นฐานอัจฉริยะ (Quantum AI and Intelligent Infrastructure) และ 4.ระบบความปลอดภัยยุคควอนตัม (Quantum Security) เพื่อรักษาความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์จากการถูกเจาะหรือถอดรหัสด้วยคอมพิวเตอร์ควอนตัมในอนาคต