มิดเทอมสหรัฐ : ที่นั่งเปลี่ยน แต่ปัญหาไม่เปลี่ยน

คอลัมน์ : คิดแล้วเขียน@ประชาชื่น 
ผู้เขียน : ดร. บัณฑิต นิจถาวร ประธานมูลนิธินโยบายสาธารณะ เพื่อสังคมและธรรมาภิบาล [email protected]

ผลการเลือกตั้งมิดเทอมที่สหรัฐที่พรรคเดโมแครตชนะแบบถล่มทลายน่าจะเป็นจุดเปลี่ยนสําคัญของการเมือง นโยบายต่างประเทศ และนโยบายเศรษฐกิจสหรัฐ เพราะชัดเจนว่าประชาชนสหรัฐปฏิเสธสิ่งที่กําลังเกิดขึ้นและต้องการเปลี่ยนแปลง คําถามคือเราจะหวังอะไรได้หรือไม่ว่าการเปลี่ยนแปลงจะเกิดขึ้น เพราะการเมืองก็คือการเมือง และทั้งสองพรรคคือเดโมแครตและรีพับลิกันอาจมุ่งหน้าหํ้าหั่นกันต่อเพื่อผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีในปี 2028 ไม่สนใจว่าประชาชนสหรัฐต้องการอะไร ไม่ตระหนักว่าโลกต้องการอะไรจากสหรัฐในฐานะประเทศมหาอำนาจอันดับหนึ่ง นี่คือสิ่งที่อาจเกิดขึ้น และนี่คือประเด็นที่จะเขียนวันนี้

ผลการเลือกตั้งมิดเทอมในสหรัฐวันที่ 3 พฤศจิกายน ที่พรรคเดโมแครตชนะพรรครีพับลิกันอย่างถล่มทลายทั้งสภาล่าง สภาสูง และตำแหน่งผู้ว่าการรัฐ ต้องบอกว่ามีทั้งที่แปลกใจและไม่แปลกใจ ที่ไม่แปลกใจคือ พรรครีพับลิกันแพ้ได้ เพราะคะเเนนนิยมของประธานาธิบดีทรัมป์ตกตํ่าลงตลอดและผลสํารวจก่อนการเลือกตั้งก็ชี้ว่าพรรคเดโมแครตอาจชนะได้ในหลายเขตที่คะเเนนเคยสูสีกัน

แต่ที่แปลกใจคือ ชัยชนะของพรรคเดโมแครตที่ทิ้งห่างแบบถล่มทลาย และการพลิกกลับของคะเเนนเสียงจากพรรครีพับลิกันไปพรรคเดโมแครตที่เกิดขึ้นเร็วมาก และเกิดขึ้นแม้ในรัฐที่พรรครีพับลิกันไม่เคยแพ้มาตลอด เช่น เทกซัส แคนซัส ไอโอวา เซาท์แคโรไลนา ชี้ถึงความโกรธเคืองของประชาชนอเมริกันต่อนโยบายพรรคริพับลิกันและการบริหารประเทศของประธานาธิบดีทรัมป์ โดยเฉพาะในสามเรื่องที่กระทบความเป็นอยู่และจิตใจของคนอเมริกันอย่างมาก หนึ่ง สงคราม สอง ค่าครองชีพที่สูง และสาม การเมืองที่มีแต่สร้างความแตกแยก หาประโยชน์ และไม่แก้ปัญหา

นายฟารีด ซาคาเรีย (Fareed Zakaria) นักข่าวและนักวิจารณ์การเมืองระดับโลกเคยให้ความเห็นไว้ก่อนการเลือกตั้งวันที่ 3 พฤศจิกายนว่า สังคมอเมริกันขณะนี้กําลังอยู่ในสภาพแปรปรวน ไม่มั่นใจอนาคต และไม่มีความภักดีทางการเมือง ทําให้อำนาจการเมืองในสหรัฐสามารถฉกฉวยได้ จากที่ประเทศสหรัฐขณะนี้ถูกแบ่งแยกลึกด้วยชนชั้น การศึกษา วัฒนธรรม และการเมืองที่แตกแยก ประชาชนกลัวสิ่งที่จะเกิดขึ้นในอนาคต และต้องการให้ปัญหามีการแก้ไข โดยเฉพาะเรื่องวิกฤตความเป็นอยู่ที่ราคาสินค้าแพงขึ้นและประชาชนไม่มีรายได้พอที่จะซื้อ (Crisis of Affordability) คอร์รัปชั่นของนักการเมือง และเรื่องผู้อพยพและการเข้าเมืองผิดกฎหมายที่มีช่องโหว่มากและไม่มีการแก้ไขจริงจัง สิ่งเหล่านี้ทําให้ประชาชนสหรัฐปฏิเสธสิ่งที่กําลังเกิดขึ้นและต้องการเปลี่ยนแปลง ซึ่งผลเลือกตั้งที่ออกมาก็สะท้อนความต้องการนี้ชัดเจน คําถามคือการเมืองในสหรัฐหลังมิดเทอมจะแก้ปัญหาเหล่านี้ได้หรือไม่

ในระดับโลก ปัญหาก็มากเช่นกัน ไม่ว่าภาษีศุลกากร (Tariffs) ที่สหรัฐขึ้นอัตราภาษีกับทุกประเทศ สงครามในตะวันกลางที่สหรัฐเข้าร่วมโดยตรงนำไปสู่วิกฤตราคาพลังงาน สงครามรัสเซียกับยูเครนที่โยงกับภูมิรัฐศาสตร์และการวางตัวของสหรัฐในโลกที่แตกแยก ความตึงเครียดระหว่างจีนกับสหรัฐที่เป็นภัยต่อความมั่นคงของโลก และหนี้สาธารณะสหรัฐที่กระทบเสถียรภาพตลาดการเงินและเศรษฐกิจโลก เห็นได้ว่าในทุกเรื่องสหรัฐคือจุดหมุนสําคัญ

นายมนู ภาสคารัน (Manu Bhaskaran) นักวิเคราะห์เศรษฐกิจโลกและเศรษฐกิจเอเซีย ได้กล่าวในงานสัมมนาภาคประชาสังคมจัดโดยมูลนิธินโยบายสาธารณะเพื่อสังคมและธรรมาภิบาล (PPGG) ช่วงการประชุมประจำปีไอเอ็มเอฟ-ธนาคารโลกที่กรุงเทพฯ เมื่อสองอาทิตย์ก่อนว่า ความตึงเครียดและการขาดเสถียรภาพในโลกขณะนี้มาจากการไม่ทำหน้าที่ของสหรัฐในฐานะประเทศมหาอํานาจที่ควรต้องดูแลประโยชน์ของส่วนกลาง (Public Goods) เพื่อรักษาเสถียรภาพและกลไกในเศรษฐโลกให้ดําเนินต่อไปได้ เช่น การค้าระหว่างประเทศ แต่สหรัฐภายใต้นโยบายพรรครีพับลิกันเลือกที่จะลดบทบาทดังกล่าวเช่น ภาวะโลกร้อน หรือทําตรงข้าม เช่น ขึ้นภาษีศุลกากร รวมถึงไม่สนับสนุนกลไกพหุภาคีในการค้าโลก เป็นต้น

เมื่อประเทศมหาอํานาจอันดับหนึ่งไม่ทําหน้าที่ ขณะที่มหาอํานาจอันดับสองไม่พร้อมที่จะเข้ามามีบทบาทแทน โลกก็ไร้ผู้นำ ช่องว่างจึงเกิดขึ้น นําไปสู่ความไร้เสถียรภาพอย่างที่เห็น เป็นความเสี่ยงต่อความมั่นคงและเสถียรภาพของเศรษฐกิจโลก

ปัญหาความไร้เสถียรภาพในโลกและปัญหาที่ประชาชนสหรัฐอยากเห็นแก้ไขจะไม่หายไปเพียงเพราะผลการเลือกตั้งมิดเทอมที่พลิกขั้ว แต่จะหายไปก็ต่อเมื่อมีการแก้ไขปัญหาจริงจัง และสหรัฐกลับมาทําหน้าที่มหาอํานาจอันดับหนึ่งของโลกอย่างที่ควรเป็น ซึ่งในเรื่องนี้ผมมีความเห็นสองเรื่อง

เรื่องแรก หลายเรื่องหรือปัญหาที่โลกเห็นว่าควรแก้ เช่น ภาษีศุลกากร ความตึงเครียดระหว่างสหรัฐกับจีน และหนี้สาธารณะ ทั้งสองฝั่งการเมืองสหรัฐคือพรรคเดโมเครตและพรรครีพับลิกันมองโลกและเห็นคล้ายกัน การแก้ปัญหาจึงอาจไม่เกิดขึ้น จะต่างกันก็เพียงวิธีปฏิบัติ เช่น ทั้งสองพรรคเห็นด้วยกับการขึ้นภาษีศุลกากร เพราะพรรครีพับลิกันต้องการปกป้องภาคอุตสาหกรรม ขณะที่พรรคเดโมแครตก็พร้อมปกป้องแรงงานและอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์ จึงอยากให้การขึ้นภาษีมีเป้าชัดเจน ไม่เวี่ยงแห ส่วนเรื่องจีน ทั้งสองพรรคมองจีนเป็นคู่แข่ง ต่างแต่เพียงพรรครีพับลิกันพร้อมใช้ไม้แข็ง ขณะที่พรรคเดโมแครตจะมุ่งประเด็นสำคัญและพร้อมสร้างแนวร่วมที่จะกดดันจีน ส่วนหนี้สาธารณะซึ่งเป็นผลงานของทั้งสองพรรคก็มองโลกต่างกันในการแก้ปัญหา พรรครีพับลิกันอยากลดภาษีเพื่อกระตุ้นการลงทุน มองว่าถ้าเศรษฐกิจโตรายได้ภาษีจะเข้ามาช่วยลดหนี้ ส่วนพรรคเดโมแครตอยากขึ้นภาษีนิติบุคคลเพื่อหารายได้และลดการขาดดุล

ดังนั้นปัญหาที่มีหลายอย่างจะไม่ไปไหน เพราะทั้งสองพรรคเห็นด้วยกับปัญหาที่มี เช่น ภาษีศุลกากร และจีน หรือยังไม่พร้อมในทางการเมืองจะที่แก้ปัญหา เช่น หนี้สาธารณะ

ส่วนเรื่องที่สองคือหลังมิดเทอม การเมืองสหรัฐจะไปต่อแบบการเมือง ๆ คือมีแต่การตามเช็กบิล กล่าวโทษ ฟ้องถอดถอน และขัดขากัน เพื่อสร้างคะเเนนเสียงให้มีโมเมนตัมต่อไปถึงการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐในสองปีข้างหน้า ไม่สนใจปัญหาจริงจังที่ประชาชนสหรัฐอยากให้แก้ หรือการทำหน้าที่อย่างรับผิดชอบของประเทศมหาอํานาจอันดับหนึ่ง ผมห่วงว่านี่คือสิ่งที่อาจเกิดขึ้น

ดังนั้นอย่าหวังอะไรกับผลเลือกตั้ง เกิดแล้วผ่านไป เพราะคนที่พร้อมแก้ปัญหายังไม่มี