‘ซินเจนทา-GIZ’ ลุยอีสาน เพิ่มมูลค่าข้าว ปั้นชาวนามืออาชีพ

ปัจจุบันเกษตรกรผู้ปลูกข้าวในภาคตะวันออกเฉียงเหนือกำลังเผชิญความท้าทายหลายด้าน ทำให้การจัดการแปลงนาต้องอาศัยองค์ความรู้และแนวทางที่เหมาะสม เพื่อยกระดับให้การทำนาเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ยั่งยืน 

บริษัท ซินเจนทา ครอป โปรเทคชั่น จำกัด ร่วมกับ องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ประจำประเทศไทย จึงเดินหน้าโครงการ “เพาะดี กินดี-ข้าว” ส่งเสริมการผลิตข้าวอย่างยั่งยืนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มุ่งพัฒนาศักยภาพชาวนามากกว่า 150 คนในสามจังหวัด ได้แก่ ร้อยเอ็ด อุบลราชธานี และสุรินทร์ 

ทั้งนี้ได้ลงพื้นที่จัดกิจกรรมเยี่ยมชม “ปลูกข้าวดอกมะลิ 105” ณ ต.ทุ่งหลวง อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด เมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 พร้อมนำเสนอแปลงสาธิต 6 แปลง แปลงละ 8 กรรมวิธีทดลอง ภายใต้แนวคิด “ปลูกข้าวเท่าทันภูมิอากาศ” (Climate-Smart Rice Farming) 

สร้างภูมิคุ้มกันให้เกษตรกรไทย

ดร.อรรถวิชช์ วัชรพงศ์ชัย หัวหน้าศูนย์นวัตกรรมเพื่อการฟื้นฟูเกษตรกรรม ฝ่ายบริการระหว่างประเทศ ประจำภูมิภาค (เอเชีย 7) กล่าวว่า ความร่วมมือครั้งนี้ให้ความสำคัญกับการเรียนรู้จากพื้นที่จริงผ่านแปลงสาธิต การทดลองเปรียบเทียบ และการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ โดย GIZ ได้นำองค์ความรู้และเทคโนโลยี 10 รายการมาประยุกต์ใช้ โดยเชื่อว่าการสร้างความรู้และความมั่นใจให้กับเกษตรกร คือกุญแจสำคัญที่นำไปสู่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการเพาะปลูก ที่สามารถรับมือกับความท้าทายด้านสภาพภูมิอากาศ สร้างความยั่งยืนให้กับภาคเกษตรได้ในระยะยาว

ต่อยอดองค์ความรู้ให้ใช้ได้จริง

นางสาวกล้วยไม้ นุชนิยม กรรมการผู้จัดการ บริษัท ซินเจนทา ครอป โปรเทคชั่น ประเทศไทย กล่าวว่า สถานการณ์การทำนาในภาคอีสานเปลี่ยนไปจากอดีตมาก เดิมทำนาเพื่อบริโภค รวมถึงข้อจำกัดและความท้าทายคือการขาดแคลนน้ำ และมีสภาพอากาศค่อนข้างแห้งแล้ง รองลงมาคือปัญหาหญ้าและวัชพืช รวมถึงโรคและแมลงศัตรูพืชบางชนิด

ทว่าวันนี้การทำนากลายเป็นอาชีพหลักและแหล่งรายได้สำคัญ เกษตรกรส่วนใหญ่เริ่มสนใจเรื่องเทคโนโลยีและแสวงหาความรู้ใหม่ ๆ มากขึ้น จึงเป็นโอกาสในการเข้าไปสนับสนุนองค์ความรู้ให้นำไปใช้ได้จริง ตั้งแต่การจัดการดินและธาตุอาหาร ไปจนถึงการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (IPM) ควบคู่กับการใช้สารกระตุ้นชีวภาพ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ช่วยให้พืชเติบโตได้เต็มศักยภาพ ให้ได้ผลผลิตที่สูงขึ้น ควบคู่ไปกับการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม 

เริ่มเห็นผลจากเกษตรกรบางรายนำความรู้จากแปลงทดลองไปประยุกต์ใช้กับพื้นที่ของตัวเอง สามารถเพิ่มผลผลิตจากเดิมประมาณ 400 กก. เป็น 800 กก. ถือเป็นผลผลิตระดับที่ไม่เคยทำได้มาก่อน

เล็งหาพันธมิตรเชื่อมตลาดข้าว

นางสาวกล้วยไม้กล่าวอีกว่า ในระยะต่อไปคือ หากสามารถผลิตข้าวที่มีคุณภาพดี ปลอดภัยจากสารตกค้าง และเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้แล้ว จะต้องหาพันธมิตรเข้ามาช่วยต่อยอดตลาด เพื่อเพิ่มมูลค่าและขยายโอกาสส่งออกไปยังต่างประเทศ โดยมองว่าข้าวไทย โดยเฉพาะข้าวหอมไทยยังมีโอกาสเติบโตในตลาดโลก หากสามารถสร้างจุดขายด้านคุณภาพและกระบวนการผลิตได้อย่างชัดเจน

นอกจากนี้ยังสามารถเป็นต้นแบบให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำไปปรับใช้กับนโยบายส่งเสริมข้าวประณีตได้ โดยแต่ละแปลงมีจุดเด่นแตกต่างกัน เพื่อให้เกษตรกรสามารถผลิตสินค้าได้ตรงตามมาตรฐานและคุณภาพที่ตลาดต้องการ ไม่ใช่เพียงกำหนดเป้าหมายให้ผลิตข้าวคุณภาพดีเท่านั้น แต่ต้องมีแนวทางสนับสนุนตั้งแต่การจัดการแปลงนา การตรวจสอบคุณภาพ ไปจนถึงการหาตลาดรองรับ

พลิกวิธีทำนาแบบมืออาชีพ

ขณะที่ นางสายหยาด จันทร์คูเมือง เกษตรกรผู้ปลูกข้าวจาก ต.ทุ่งหลวง อ.สุวรรณภูมิ จ.ร้อยเอ็ด กล่าวว่า ปกติใช้วิธีหว่านข้าวและใส่ปุ๋ยตามความเคยชิน พอข้าวไม่งามก็เพิ่มปุ๋ยหรือสารเคมี แต่หลังเข้าร่วมโครงการจึงเข้าใจว่าการทำนาไม่จำเป็นต้องลงทุนทุกขั้นตอน แต่เน้นการวางแผนจัดการแปลงอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การเลือกช่วงเวลาหว่าน การใส่ปุ๋ย การควบคุมวัชพืช ไปจนถึงการจัดการน้ำ พร้อมจัดทำแปลงสาธิตทดลองปลูกข้าว 5 ไร่ แบ่งเป็น 8 รูปแบบ (Treatments) เพื่อเปรียบเทียบแนวทางการผลิต

จากการเปรียบเทียบเบื้องต้น วิธีที่ให้ผลดีที่สุดคือ แปลงที่ 5 ใช้ปุ๋ยเคมีร่วมกับฮอร์โมน และจัดการศัตรูพืชแบบครบขั้นตอน ทั้งเพลี้ย หนอน และป้องกันโรคช่วงข้าวออกรวง สุ่มนับ 10 รวง พบเมล็ดข้าวประมาณ 1,700 เมล็ด มากที่สุดเมื่อเทียบกับแปลงอื่น ทั้งนี้ได้นำความรู้นี้ไปปรับใช้กับนาของตนเอง 7 ไร่ ปลูกข้าวพันธุ์ กข.15 พบว่าลดต้นทุนการผลิตไปกว่า 30% จากลดการใช้ปัจจัยการผลิตที่ไม่จำเป็น ได้ผลผลิตกว่า 800 กก./ไร่ เพิ่มจากเดิมที่เคยได้เฉลี่ย 400-600 กก./ไร่ และสูงกว่าสถิติเดิมที่เคยทำได้กว่า 700 กก./ไร่ 

นางสายหยาดกล่าวทิ้งท้ายว่า ความรู้ที่ได้รับจากซินเจนทาและ GIZ จะนำไปใช้กับพื้นที่ทั้งหมดประมาณ 200 ไร่ พร้อมทั้งถ่ายทอดให้กับเกษตรกรรายอื่นในชุมชน อย่างไรก็ตาม การผลิตแต่ละรูปแบบมีจุดเด่นแตกต่างกัน โดยเกษตรกรสามารถปรับใช้ได้อย่างเหมาะสม