“ศุภจี” เร่งปิดดีล FTA ไทย-EU ปีนี้ จ่อถกอินเดียรอบ 7 ปี ดันจีนใช้ชิ้นส่วนไทยเพิ่ม

“ศุภจี” เปิดแผนกระจายตลาดส่งออก ลดพึ่งจีน-สหรัฐ หลังพบ 2 ตลาดใหญ่กินสัดส่วนถึง 1 ใน 3 ของการส่งออกไทย แม้ 9 เดือนแรกส่งออกโต 19.6% แต่ SMEs มีส่วนแบ่งเพียง 14% เร่งปิดดีล FTA ไทย-EU ภายในปีนี้ เดินหน้าเจรจาแคนาดา-สหรัฐ นัดถกอินเดีย 17 พ.ย. ครั้งแรกในรอบ 7 ปี พร้อมรื้อความร่วมมือจีนหลังเว้นช่วง 8 ปี หวังเพิ่มการใช้วัตถุดิบและชิ้นส่วนในประเทศ ลดแรงกดดันขาดดุลการค้า

นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “พลิกโฉมเศรษฐกิจไทย สร้างความเข้มแข็ง กระจายโอกาสและรายได้สู่ภูมิภาค” ในงานสัมมนาหอการค้าทั่วประเทศ ครั้งที่ 44 ว่า แม้การส่งออกไทยในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 จะขยายตัวถึง 19.6% แต่โครงสร้างการส่งออกยังมีความเปราะบาง โดยเฉพาะการกระจุกตัวในตลาดจีนและสหรัฐอเมริกา ซึ่งมีสัดส่วนรวมกันประมาณ 1 ใน 3 ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด

ขณะที่ผู้ประกอบการรายเล็กยังได้รับประโยชน์จากการขยายตัวของการส่งออกค่อนข้างจำกัด จึงจำเป็นต้องเร่งเปิดตลาดใหม่ผ่านการเจรจาความตกลงการค้าเสรี (FTA) และปรับโครงสร้างการลงทุนให้เชื่อมโยงกับผู้ผลิตภายในประเทศมากขึ้น

นอกจากนี้ การส่งออกไทยในปี 2568 มีมูลค่าประมาณ 11.2 ล้านล้านบาท ขยายตัวราว 12% ขณะที่ 9 เดือนแรกของปี 2569 การส่งออกเติบโต 19.6% แต่หากพิจารณาคุณภาพของการส่งออกยังมีความท้าทายอย่างน้อย 3 ประการ ได้แก่ การกระจุกตัวในตลาดส่งออกขนาดใหญ่ การกระจุกตัวของรายได้ในผู้ประกอบการรายใหญ่ และการพึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบและสินค้าทุนในสัดส่วนสูง

สำหรับผู้ประกอบการส่งออกไทยมีประมาณ 30,000 ราย ในจำนวนนี้ราว 22,000 รายเป็นผู้ประกอบการขนาดเล็ก แต่มีส่วนแบ่งมูลค่าการส่งออกเพียง 12% ในปีที่ผ่านมา และเพิ่มขึ้นเป็น 14% ในปีนี้ แม้จะปรับตัวดีขึ้น แต่ยังถือว่ามีสัดส่วนต่ำเมื่อเทียบกับจำนวนผู้ประกอบการ จึงต้องเร่งสร้างโอกาสให้ SMEs เข้าถึงตลาดต่างประเทศและเชื่อมโยงกับห่วงโซ่อุปทานของผู้ประกอบการรายใหญ่

“ประเทศไทยส่งออกได้เยอะจริงค่ะ แต่ถ้ามาดูคุณภาพของการส่งออกของเรา ยังมีประเด็นท้าทายอยู่” นางศุภจีกล่าว พร้อมชี้ว่า การพึ่งพาตลาดจีนและสหรัฐมากเกินไปทำให้การส่งออกไทยอ่อนไหวต่อความเปลี่ยนแปลงของเศรษฐกิจและกติกาการค้าระหว่างประเทศ

ในส่วนของการนำเข้า นางศุภจีระบุว่า การนำเข้าในช่วง 9 เดือนแรกเพิ่มขึ้นสูงกว่าการส่งออก โดยสินค้านำเข้ากว่า 86% อยู่ใน 3 กลุ่มสำคัญ ได้แก่ วัตถุดิบ สินค้าทุน และพลังงาน ซึ่งในจำนวนดังกล่าวมีสัดส่วนของสินค้าทุนและวัตถุดิบรวมกันประมาณ 73% สะท้อนว่าการลงทุนในประเทศยังต้องพึ่งพาเครื่องจักร อุปกรณ์ และวัตถุดิบจากต่างประเทศจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม การนำเข้าสินค้าทุนบางส่วนเป็นผลจากการลงทุนที่เพิ่มขึ้นในช่วงที่ผ่านมา ซึ่งสามารถนำไปสู่การขยายกำลังการผลิตและการส่งออกในอนาคต แต่สิ่งที่ต้องเร่งแก้ไขคือการเพิ่มการใช้วัตถุดิบ อุปกรณ์ และชิ้นส่วนที่ผลิตในประเทศไทย เพื่อให้การลงทุนสร้างมูลค่าเพิ่มแก่เศรษฐกิจภายในประเทศมากขึ้น โดยระบุว่าไทยยังเกินดุลการค้าในกลุ่มสินค้าอุปโภคบริโภค

สำหรับแผนกระจายตลาดส่งออก กระทรวงพาณิชย์เร่งผลักดัน FTA กับประเทศคู่ค้าสำคัญ โดยปัจจุบันไทยมี FTA จำนวน 14 ฉบับ ครอบคลุม 18 ประเทศ คิดเป็นสัดส่วนมูลค่าการค้าประมาณ 59.2% และเมื่อรวมความตกลงเพิ่มเติมกับภูฏาน ศรีลังกา และกลุ่ม EFTA จะเพิ่มความครอบคลุมเป็น 24 ประเทศ คิดเป็นสัดส่วนมูลค่าการค้าประมาณ 61.6%

ความคืบหน้าสำคัญคือการเจรจา FTA ไทย-สหภาพยุโรป (EU) ซึ่งดำเนินการมาแล้ว 10 รอบ และสามารถตกลงสาระสำคัญได้แล้ว โดยตั้งเป้าสรุปการเจรจาทั้งหมด รวมถึงการเปิดตลาดสินค้าและบริการ (Market Access) ภายในปี 2569 เพื่อเข้าสู่กระบวนการที่เกี่ยวข้องและผลักดันให้มีผลบังคับใช้ในปีถัดไป

ขณะที่การเจรจากับแคนาดาจะเดินหน้าควบคู่กัน 2 ช่องทาง ได้แก่ การเจรจา FTA อาเซียน-แคนาดา และการหารือทวิภาคีระหว่างไทยกับแคนาดา โดยมองว่าการเจรจาทวิภาคีสามารถต่อยอดจากประเด็นที่หารือกันภายใต้กรอบอาเซียนอยู่แล้ว จึงไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นใหม่ทั้งหมด และมีโอกาสเดินหน้าได้รวดเร็วขึ้น

ส่วนความตกลงการค้าต่างตอบแทนระหว่างไทยกับสหรัฐอเมริกา หรือ Agreement on Reciprocal Trade (ART) นางศุภจีระบุว่า ทั้งสองฝ่ายสามารถตกลงสาระสำคัญได้เรียบร้อยแล้ว และอยู่ระหว่างรอการพบกันของผู้นำทั้งสองประเทศ โดยคาดหวังว่าจะเกิดขึ้นในการประชุมสุดยอดอาเซียนในอีกไม่กี่วันข้างหน้า ก่อนเข้าสู่กระบวนการทางกฎหมายภายในประเทศ ซึ่งประเมินว่าอาจใช้เวลาประมาณ 1-2 เดือน เพื่อสร้างความชัดเจนด้านอัตราภาษีและเพิ่มความเชื่อมั่นให้ผู้ส่งออกไทย

นอกจากนี้ กระทรวงพาณิชย์เตรียมรื้อฟื้นการประชุมคณะกรรมการร่วมทางการค้า (Joint Trade Committee : JTC) ระหว่างไทยกับอินเดียในวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 ซึ่งจะเป็นการหารือครั้งแรกในรอบ 7 ปี หลังจากไม่ได้จัดการประชุมร่วมกันมาเป็นเวลานาน โดยจะมุ่งเน้นความร่วมมือด้านการพัฒนาสินค้า การร่วมลงทุน และการเชื่อมโยงห่วงโซ่อุปทาน มากกว่าการพิจารณาเฉพาะดุลการค้าระหว่างสองประเทศ

นางศุภจีกล่าวว่า อินเดียเป็นตลาดที่มีศักยภาพสูง โดยมีประชากรกลุ่มรายได้ปานกลางมากกว่า 400 ล้านคน ขณะที่ไทยเกินดุลการค้ากับอินเดียในปีที่ผ่านมาประมาณ 11,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ การหารือครั้งใหม่จึงจะเน้นการสร้างความร่วมมือที่ทำให้ทั้งสองประเทศสามารถขยายธุรกิจไปสู่ห่วงโซ่อุปทานโลกได้ร่วมกัน

สำหรับจีน กระทรวงพาณิชย์เตรียมเดินหน้ากลไกคณะกรรมการร่วมระหว่างไทยกับจีนอย่างจริงจัง หลังจากไม่ได้มีการหารือในรูปแบบดังกล่าวมานาน 8 ปี โดยขณะนี้ได้จัดตั้งคณะทำงานร่วมกันแล้ว และมีแผนนำผลการดำเนินงานเข้าสู่การประชุมร่วมในช่วงต้นปี 2570

ประเด็นสำคัญในการหารือกับจีนคือการผลักดันให้นักลงทุนจีนใช้วัตถุดิบ อุปกรณ์ และชิ้นส่วนที่ผลิตในประเทศไทยมากขึ้น เนื่องจากสินค้านำเข้าจากจีนส่วนใหญ่เป็นสินค้าทุนและวัตถุดิบ ขณะที่การลงทุนของจีนในไทยที่ผ่านมาไม่ได้ใช้ส่วนประกอบภายในประเทศมากเท่าที่ควร โดยรัฐบาลกำลังปรับแนวทางส่งเสริมการลงทุน รวมถึงเงื่อนไขการให้สิทธิประโยชน์ เพื่อกระตุ้นให้เกิดการใช้ชิ้นส่วนและวัตถุดิบในประเทศมากขึ้น โดยเฉพาะอุตสาหกรรมยานยนต์ไฟฟ้า (EV)

ขณะเดียวกัน ไทยยังเตรียมผลักดันความตกลงทางการค้ากับสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) ซึ่งอยู่ระหว่างกระบวนการทำให้ความตกลงเป็นทางการ โดยคาดว่าจะเริ่มดำเนินการได้ในปี 2570 เพื่อใช้ UAE เป็นประตูการค้าสำหรับส่งออกสินค้าเกษตร อาหาร และสินค้าอื่น ๆ ไปยังประเทศในกลุ่มอ่าวอาหรับ (GCC) รวมถึงสร้างความร่วมมือด้านความมั่นคงทางพลังงาน โดยเฉพาะโอกาสการลงทุนสำรองน้ำมันในประเทศไทย

นางศุภจีกล่าวว่า การเปิดตลาดต่างประเทศเพียงอย่างเดียวยังไม่เพียงพอ แต่ต้องเปลี่ยนโอกาสจากการค้าโลกให้เป็นรายได้ในระดับจังหวัด โดยเสนอแนวคิด “กุญแจ 4 ดอก” ประกอบด้วย การสร้างพันธมิตรใหม่ (Rethink Partnerships) การสร้างคุณค่าใหม่ให้สินค้าและบริการ การเชื่อมการค้ากับเงินทุน เทคโนโลยี และการพัฒนาคน รวมถึงการสร้างความเชื่อมั่นและความสามารถในการรับมือความเสี่ยง เพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถแข่งขันได้อย่างยั่งยืน

พร้อมกันนี้ เสนอให้ขับเคลื่อนเศรษฐกิจภูมิภาคผ่าน 3 เสาหลัก ได้แก่ การสร้างความเข้มแข็งจากภายในด้วยการเพิ่มผลิตภาพและมูลค่าสินค้า การเชื่อมโยงโอกาสระหว่างจังหวัดและตลาดต่างประเทศ และการกระจายโอกาสอย่างเป็นธรรม โดยเน้นการใช้ตลาดนำการผลิต การพัฒนาสินค้าเกษตรและอาหารมูลค่าสูง การแปรรูปผลผลิต และการใช้สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) สร้างความแตกต่างให้สินค้าท้องถิ่น

สำหรับจังหวัดเชียงราย นางศุภจีมองว่า มีจุดแข็งด้านที่ตั้ง ภาคเกษตร วัฒนธรรม และการท่องเที่ยว สามารถพัฒนาเป็นฐานรวบรวม แปรรูป และกระจายสินค้า รวมถึงเชื่อมโยงการค้าข้ามพรมแดน เพื่อสร้างรายได้ให้ผู้ประกอบการและประชาชนในพื้นที่ โดยกระทรวงพาณิชย์พร้อมใช้เครือข่ายพาณิชย์จังหวัดและทูตพาณิชย์ทั่วโลกเชื่อมโยงข้อมูลตลาด ผู้ซื้อ และพันธมิตรทางธุรกิจ

นอกจากนี้ ยังต้องส่งเสริมให้ธุรกิจขนาดใหญ่เชื่อมโยงกับ SMEs ผ่านการจัดซื้อ การพัฒนามาตรฐาน และการถ่ายทอดองค์ความรู้ ควบคู่กับการดูแลการแข่งขันที่เป็นธรรม และป้องกันปัญหานอมินีและการสวมสิทธิ์ เพื่อให้ผู้ประกอบการไทยสามารถเข้าถึงโอกาสทางธุรกิจได้มากขึ้น

“เมื่อคำสั่งซื้อจากต่างประเทศเชื่อมถึงโรงงานในจังหวัด เมื่อโรงแรมและร้านอาหารเชื่อมถึงเกษตรกรและผู้ผลิตในชุมชน และเมื่อธุรกิจใหญ่เติบโตไปพร้อม ๆ กันกับ SMEs การเติบโตของประเทศเราก็จะมีฐานที่กว้างขึ้นและมั่นคงยิ่งขึ้น” นางศุภจีกล่าว

อย่างไรก็ดี การสร้างการเติบโตใหม่ของเศรษฐกิจไทยต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และเครือข่ายหอการค้าทั่วประเทศ เพื่อเปลี่ยนโอกาสจากการค้าและการลงทุนระหว่างประเทศให้เป็นการสร้างงาน สร้างรายได้ และกระจายความเจริญไปสู่ทุกภูมิภาคอย่างเป็นรูปธรรม