เว็บไซต์นี้ใช้คุ้กกี้เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีมีประสิทธิภาพยิ่งขี้น อ่านเพิ่มเติมคลิก (Privacy Policy) และ (Cookies Policy)
Skip to content
สาธารณสุข-เกษตร เตือนสารหนูแม่น้ำกก เพิ่ม 25 เท่า เลี่ยงดื่ม-สัมผัส ต้มน้ำก็ไม่ช่วย
Politics สาธารณสุข-เกษตร เตือนสารหนูแม่น้ำกก เพิ่ม 25 เท่า เลี่ยงดื่ม-สัมผัส ต้มน้ำก็ไม่ช่วย
ราคาทองวันนี้ (17 พ.ย. 69) ปรับลง 50 บาท ทองรูปพรรณบาทละ 62,800 บาท
Finance ราคาทองวันนี้ (17 พ.ย. 69) ปรับลง 50 บาท ทองรูปพรรณบาทละ 62,800 บาท
ส่งออกอาหารไทยทรุด 3.7% ร่วงอันดับ 18 โลก จับตาปี’70 ฟื้นแตะ 1.58 ล้านล้าน
Economic ส่งออกอาหารไทยทรุด 3.7% ร่วงอันดับ 18 โลก จับตาปี’70 ฟื้นแตะ 1.58 ล้านล้าน
คมนาคม จ่อเชิญเอเจนซี่ เซ็นรับกฎหมายไทย “คุมราคาตั๋วแพง”
Politics คมนาคม จ่อเชิญเอเจนซี่ เซ็นรับกฎหมายไทย “คุมราคาตั๋วแพง”
ธนารักษ์ เปิดจำหน่าย จ่ายแลก เหรียญกษาปณ์ที่ระลึก 60 ปี BOI
Finance ธนารักษ์ เปิดจำหน่าย จ่ายแลก เหรียญกษาปณ์ที่ระลึก 60 ปี BOI
ธนารักษ์ เปิดจำหน่าย จ่ายแลก เหรียญกษาปณ์ที่ระลึก 25 ปี ศาลปกครอง
Finance ธนารักษ์ เปิดจำหน่าย จ่ายแลก เหรียญกษาปณ์ที่ระลึก 25 ปี ศาลปกครอง
ดัน ‘พ.ร.บ.ประกันสังคม’ 4 ร่าง เข้าสภาฯ พรุ่งนี้ ย้ำ ‘3 ขอ’ คืนสิทธิผู้ประกันตน
Politics ดัน ‘พ.ร.บ.ประกันสังคม’ 4 ร่าง เข้าสภาฯ พรุ่งนี้ ย้ำ ‘3 ขอ’ คืนสิทธิผู้ประกันตน
อนันดาฯ ออกหุ้นกู้มีประกัน ชูดอกเบี้ย 7.20% เปิดจอง “ไอดิโอ เมิร์จ สะพานควาย” ต้นปีหน้า
Real Estate อนันดาฯ ออกหุ้นกู้มีประกัน ชูดอกเบี้ย 7.20% เปิดจอง “ไอดิโอ เมิร์จ สะพานควาย” ต้นปีหน้า
มท.จ่อแก้กฎกระทรวง คุมเข้มตั้ง ‘มูลนิธิ’ แจ้งงบเข้า-ออก ทุก 3 เดือน
Politics มท.จ่อแก้กฎกระทรวง คุมเข้มตั้ง ‘มูลนิธิ’ แจ้งงบเข้า-ออก ทุก 3 เดือน
‘กึ้ง เฉลิมชัย’ โชว์กำไร TTA ไตรมาส 3 พุ่ง 181% แรงหนุนจากธุรกิจขนส่งทางเรือ-บริการนอกชายฝั่ง
Finance ‘กึ้ง เฉลิมชัย’ โชว์กำไร TTA ไตรมาส 3 พุ่ง 181% แรงหนุนจากธุรกิจขนส่งทางเรือ-บริการนอกชายฝั่ง
ดูทั้งหมด

ซีเซียม : บทเรียนหายนะซีเซียม-137 ที่เริ่มจาก “คนเก็บขยะ” และความรู้เท่าไม่ถึงการณ์

23 มี.ค. 2566 | 17:22น.

วินาทีที่พี่ชายมอบหินที่ส่องแสงเรืองรองสีฟ้าให้เขา เออร์เนสโต ฟาเบียโน รู้สึกได้เลยว่า ชีวิตเขาจะเปลี่ยนไปตลอดกาล และมันก็เป็นเช่นนั้นจริง ๆ แต่ในทิศทางที่เขาไม่คาดคิดว่า เพราะสิ่งที่เขาและคนในชุมชนต้องเผชิญ คือ วิกฤตกัมมันตรังสีร้ายแรงที่สุดของโลกเกิดขึ้นนอกโรงงานนิวเคลียร์

ย้อนไปเมื่อวันที่ ก.ย. ปี 1987 คนเก็บขยะ 2 คนได้ลอบเข้าไปในคลินิกรักษาโรคมะเร็งแห่งหนึ่งในเมืองโกยาเนีย ห่างจากกรุงบราซิเลียของบราซิล ราว 200 กิโลเมตร

ก่อนหน้านั้นในปี 1985 คลินิกแห่งนี้ได้ย้ายออกจากเมืองโกยาเนีย แต่ไม่ได้ดำเนินการกับเครื่องมือแพทย์หลายชิ้น รวมถึงเครื่องบำบัดด้วยรังสี อย่างถูกต้อง ทำให้หลายชิ้นยังคงอยู่ภายในคลินิกที่รกร้าง

สิ่งที่คนเก็บขยะพบในคลินิกร้างแห่งนี้ คือ อุปกรณ์รักษาด้วยรังสี สำหรับบำบัดผู้ป่วยโรคมะเร็ง ต่อมาพวกเขานำแคปซูลที่อยู่ภายในไปขายที่ร้านขายของเก่า นั่นคือจุดเริ่มต้นของวิกฤตนิวเคลียร์ครั้งร้ายแรงที่สุดในโลก ที่เกิดขึ้นนอกโรงงานนิวเคลียร์

หินเรืองแสงสีฟ้า

บีบีซีรายงานอ้างอิง รายงานของทบวงการพลังงานประมาณูระหว่างประเทศ ที่เผยแพร่ออกมาในปี 1988 ว่า หลังคนเก็บขยะขโมยอุปกรณ์บำบัดด้วยรังสี ที่พวกเขาไม่รู้ว่าแท้จริงนั้นคืออะไร กลับไปบ้าน พวกเขาเริ่มป่วยอย่างไม่ทราบสาเหตุ

  • 13 ก.ย. : เริ่มอาเจียนออกมา แต่เชื่อว่า คงกินของผิดสำแดงเข้าไป
  • 14 ก.ย. : เริ่มมีอาการท้องเสีย มือข้างหนึ่งมีอาการบวม
  • 15 ก.ย. : พวกเขาไปหาหมอ

ถึงจะป่วยอย่างเป็นปริศนา แต่พวกเขาก็ยังไม่ได้สงสัยว่า สาเหตุจะมาจากสิ่งที่ขโมยมา

IAEA

IAEA
ส่วนเครื่องบำบัดรังสีที่คนเก็บขยะขโมยไป

หลังความพยายามแงะอุปกรณ์ออกหลายวัน คนเก็บขยะของคนนี้ ก็ทำสำเร็จ โดยสิ่งที่พวกเขาพบภายในอุปกรณ์ที่แงะฝาออก คือ แคปซูลทำจากเหล็กและตะกั่ว ที่บรรจุซีเซียม-137 ขนาด 19 กรัม ซึ่งต่อมาเขาได้ขายให้กับร้านขายของเก่าของ อัลเวส เฟอร์เรียรา

คืนวันที่ 18. ก.ย. เฟอร์เรียรา สังเกตเห็นว่า แคปซูลที่เขาซื้อมาจากคนเก็บขยะ ได้ส่องแสงสีฟ้าเรืองรองออกมาในเวลากลางคืน

ตลอด 3 วันต่อจากนั้น เขาได้นำแคปซูลไปให้เพื่อนบ้านและญาติ ๆ ดูความสวยงามของหินเล็ก ๆ มากมายที่เรืองแสงสีฟ้าอยู่ภายในแคปซูล เฟอร์เรียรา มองว่ามันเหมือน “อัญมณี” เล็กจิ๋ว

ต่อมาวันที่ 21 ก.ย. เฟอร์เรียราและเพื่อน ได้ใช้ไขควงแงะแคปซูลออก เพื่อนำหินขนาดจิ๋วมากมาย แต่ละก้อนมีขนาดเท่ากับเม็ดข้าว

หินเหล่านี้เปราะบางมาก พอสัมผัสแรงไป มันก็จะกลายเป็นผุยผง

เขาได้มอบผงเรืองแสงบางส่วนให้เพื่อนของเขา ที่นำไปให้กับน้องชายคือ เออร์เนสโต ฟาเบียโน ซึ่งเล่าให้สำนักข่าวเอพีฟังในอีกหลายสิบปีต่อมาว่า “ผมเชื่อว่ามันจะเปลี่ยนชีวิตผมไปตลอดกาล”

หายนะซีเซียม-137

กลับไปที่เจ้าของร้านขายของเก่า, เฟอร์เรียรา นำหินเรืองแสงที่เหลือจากการแจกจ่ายให้คนรู้จักกลับไปบ้าน และแบ่งให้คนในครอบครัว พวกเขาลูบคลำและนำมันไปแปะตามผิวหนัง เพราะมันเรืองแสงสวยงาม จนเหมือนกากเพชรประดับร่างกายเวลามีงานเทศกาล

ไม่กี่วันต่อจากนั้น คนรอบตัวของเฟอร์เรียรา ทั้งเพื่อน เพื่อนบ้าน ภรรยา และคนในครอบครัวของเขา เริ่มล้มป่วยด้วยอาการคล้าย ๆ กัน คือ ท้องเสีย อาเจียน มีไข้สูง และผมร่วง

บาดแผลจากการสัมผัสกับซีเซียม-137 ในเมืองโกยาเนีย ปี 1987

IAEA
บาดแผลจากการสัมผัสกับซีเซียม-137 ในเมืองโกยาเนีย ปี 1987
IAEA

IAEA

ภรรยาของเฟอร์เรียราเจ้าของร้านขายของเก่า ที่ชื่อว่า มาเรีย กาบรีเอลา เป็นคนแรกที่สงสัยว่าแคปซูลบรรจุหินเรืองแสงสีฟ้านี้เอง ที่เป็นต้นเหตุ

“มาเรีย กาบรีเอลา แคปซูลบรรจุผงเหล่านี้ใส่ลงถุงพลาสติก แล้วนั่งรถโดยสารประจำทางไปยังสถานีอนามัยท้องถิ่น แต่คนที่นั่นไม่รู้เลยว่ามันคืออะไร แต่พวกเขาก็เก็บมันไว้” เพื่อนบ้านของกาบรีเอลา เล่าให้บีบีซีฟังถึงเหตุการณ์ในตอนนั้น

จนถึงเวลานี้ มีคนล้มป่วยนับสิบคน และแพทย์ที่โรงพยาบาลเริ่มสงสัยแล้วว่า นี่อาจเป็นเหตุการณ์กัมมันตรังสี จึงขอให้นักฟิสิกส์ทางการแพทย์คนหนึ่งมาตรวจสอบแคปซูล

นักฟิสิกส์คนนี้ คือ วอลเตอร์ เฟเฮียลา, เขาได้ยืมอุปกรณ์ตรวจจับกัมมันตรังสี จากสำนักงานด้านวัตตุกัมมันตรังสีในพื้นที่ แล้วไปที่สำนักอนามัย “แต่พอผมเข้าไปใกล้สำนักอนามัย ห่างออกไปแค่ 18 เมตร อุปกรณ์ตรวจจับกัมมันตรังสีเริ่มมีปฏิกิริยาแปลก ๆ แต่ผมคิดว่าอุปกรณ์มันเสีย” เขาบอกกับบีบีซี

เขาจึงนำอุปกรณ์กลับไปที่สำนักงานด้านวัตถุกัมมันตรังสี ซึ่งให้อุปกรณ์ชิ้นใหม่มา เขากลับไปที่สถานีอนามัยอีกครั้ง แต่อุปกรณ์ก็แสดงปฏิกิริยาเดียวกันอีก เมื่อเข้าใกล้สถานีอนามัย

นั่นหมายความว่า “ถ้าไม่ใช่เพราะผมอยู่ในพื้นที่ปนเปื้อนกัมมันตรังสีสูง หรือไม่ก็อุปกรณ์ 2 เครื่องเสียแน่ ๆ”

การตรวจหากัมมันตรังสีในเมืองโกยาเนีย ปี 1987

IAEA
การตรวจหากัมมันตรังสีในเมืองโกยาเนีย ปี 1987

สิ่งที่เขาเห็นต่อมา ทำให้เขาแทบหัวใจวาย เพราะเขาเห็นเจ้าหน้าที่ดับเพลิง ถือแคปซูลออกมาจากสำนักอนามัย เพื่อนำไปทิ้งแม่น้ำ “ผมเลยบอกว่า พระเจ้าช่วย อย่าทำนะ”

จากนั้น เขาอพยพผู้คนในสถานีอนามัยออกมาเพื่อความปลอดภัย โดยคนของสถานีฯ บอกเขาว่า ผู้หญิงคนหนึ่งจากร้านขายของเก่าเป็นคนนำแคปซูลนี้มาส่ง

“ผมจึงไปที่ร้านขายของเก่า แต่ก่อนจะก้าวเข้าไป อุปกรณ์ก็ตรวจจับกัมมันตรังสีได้ทั่วพื้นที่นั้นเลย” เขาจึงติดต่อรัฐบาลท้องถิ่น และคณะกรรมการนิวเคลียร์แห่งบราซิล เพื่อแจ้งเหตุ

ตาย 4 ป่วยหลายร้อย เฝ้าระวังกว่าแสน

สำนักข่าวเอพี รายงานว่า ฟาเบียโน น้องชายของเพื่อนเจ้าของร้านขายของเก่า เมื่อได้รับหินเรืองแสงมาแล้ว เขาห่อมันในผ้าเช็ดหน้า ยัดใส่กระเป๋ากางเกง แล้วไปที่บาร์ในพื้นที่เพื่อดื่มสังสรรค์ ก่อนกลับไปบ้าน ซึ่งนำหินเรืองแสงให้ภรรยาดู และสงสัยว่า “มันเป็นผงเวทมนต์หรือเปล่า”

สัปดาห์ต่อมา เขาอยู่ในห้องรักษาผู้ป่วยวิกฤตของโรงพยาบาลในนครริโอ เด จาเนโร ด้วยอาการปวดหัว วิงเวียนศีรษะ อาเจียน ปวดบวมตามร่างกาย ขาบวมแดงหนัก จนศัลยแพทย์ต้องกรีดเนื้อตายออกมา

Getty Images

Getty Images
มือบวมพอง และเนื้อตายจากการสัมผัสซีเซียม-137
BBC

BBC

ฟาเบียโน ไม่ได้เจ็บป่วยในลักษณะนี้เพียงคนเดียว แต่มีอีก 13 คน ที่เคยได้สัมผัสใกล้ชิดกับหินเรืองแสง แต่ต่อมาต้องเข้าห้องไอซียู และไม่กี่วันต่อมา มีคนเสียชีวิต 4 คน รวมถึงหลานสาวของเฟอร์เรียรา ชื่อ ลีเด เฟอร์เรียรา

ความตื่นตระหนกปะทุขึ้นในชุมชน คนที่ได้สัมผัสกับซีเซียม-137 แม้จะไม่โดยตรง เริ่มทยอยเข้าโรงพยาบาลมากขึ้น ประชาชนหลายพันคนแห่กันไปโรงพยาบาล เพราะกลัวว่า พวกเขาอาจได้รับการปนเปื้อนกัมมันตรังสี

ตลอด 16 วัน นับแต่วัตถุซีเซียม-137 ถูกขโมยออกมาจากคลินิกรักษาโรคมะเร็ง ก่อนเปลี่ยนมือ และเดินทางไปทั่วเมือง มีผู้ถูกกัมมันตรังสีปนเปื้อนนับร้อยคน คนที่สัมผัสโดยตรง มีค่ากัมมันตรังสีระหว่าง 400-1,000 เรม (หน่วยปริมาณรังสีสมมูล) หรือเทียบเท่ากับเหยื่อเหตุทิ้งระเบิดนิวเคลียร์ในฮิโรชิมะ และนางาซากิของญี่ปุ่นในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 ได้รับ

สรุปแล้ว มีผู้เสียชีวิตจากเหตุกัมมันตรังสี 4 คนในปีนี้ มีผู้ป่วยได้รับกัมมันตรังสีต้องรักษาตัวในโรงพยาบาล 249 คน และผู้คนกว่า 100,000 คน ต้องเฝ้าระวัง โดยผู้คนในเวลานั้น รวมถึงสื่อ รายงานว่า นี่อาจเป็นวิกฤตนิวเคลียร์ครั้งร้ายแรงที่สุด นับแต่เหตุการณ์เชอร์โนบิลในยูเครนก็เป็นได้

สิ่งปนเปื้อนซีเซียมถูกบรรจุในถังเหล็ก เพื่อฝังกลบในสถานที่พิเศษ

Getty Images
สิ่งปนเปื้อนซีเซียมถูกบรรจุในถังเหล็ก เพื่อฝังกลบในสถานที่พิเศษ

ความหวาดกลัวลุกลามไปยังรัฐใกล้เคียง อย่างรัฐโกยาช อีกด้วย

หลายปีต่อจากนี้ มีผู้เสียชีวิตจากโรคมะเร็งที่เชื่อมโยงกับกัมมันตรังสีอีก 3 คนในชุมชน รวมถึงตัวเฟอร์เรรา เจ้าของร้านขายของเก่า ที่เสียชีวิตในปี 1994 จากโรคตับแข็ง

ปัจจุบัน สำนักข่าวเอพีรายงานว่า ร้านขายของเก่า สถานที่ที่แคปซูลถูกเปิดออก ได้ถูกทิ้งร้าง ส่วนคลินิกโรคมะเร็งที่คนเก็บขยะ 2 คน เข้าไปขโมยวัตถุกัมมันตรังสี ถูกสร้างทับด้วยศูนย์ชุมชน แต่ไม่มีป้าย หรืออนุสรณ์ใด ๆ ตั้งไว้ เพื่อเตือนใจถึงโศกนาฎกรรมที่เกิดขึ้น

ส่วนสารซีเซียม-137 และสิ่งของเครื่องใช้ต่าง ๆ ที่ปนเปื้อนกัมมันตรังสี รวมน้ำหนักกว่า 6,000 ตัน ไม่ว่าจะเป็นเสื้อผ้า เฟอร์นิเจอร์ ส่วนของอาคาร แม้กระทั่งดิน ได้ถูกบรรจุใส่ถังและตู้คอนเทนเนอร์เหล็ก ฝังกลบลงในบ่อ

แผนผังการปนเปื้อนของกรณีในเมืองโกยาเนีย

IAEA
แผนผังการปนเปื้อนของกรณีในเมืองโกยาเนีย

หมายเหตุ : ข่าว บีบีซีไทย ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ประชาชาติธุรกิจ เป็นความร่วมมือของสององค์กรข่าว

แท็กที่เกี่ยวข้อง

ซีเซียม-137 สุขภาพ