“บำรุงราษฎร์” รับเทรนด์ออกกำลังกาย ยกระดับ Sports Medicine หลังผู้ป่วยกีฬาเพิ่ม

บำรุงราษฎร์ประเมินกระแสออกกำลังกายและการแข่งขันกีฬา ส่งผลผู้บาดเจ็บจากการเล่นกีฬาเพิ่มขึ้น เดินหน้าปรับบริการศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาและข้อ เชื่อมการประเมินความพร้อม การรักษา และการฟื้นฟู พร้อมเตรียมเปิด Shoulder Clinic รองรับผู้ป่วยเฉพาะทาง 

ดร.อาทิรัตน์ จารุกิจพิพัฒน์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ กล่าวว่า ปัจจุบันการออกกำลังกายไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมยามว่าง แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์ของผู้คน ไม่ว่าจะเป็นการวิ่งมาราธอน ปั่นจักรยาน หรือการแข่งขันอย่าง HYROX ส่งผลให้การบาดเจ็บไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะนักกีฬาอาชีพ แต่เกิดขึ้นกับผู้ที่ออกกำลังกายทั่วไปมากขึ้นเช่นกัน

โรงพยาบาลอ้างอิงข้อมูลว่า ในแต่ละปีมีผู้ได้รับบาดเจ็บจากการเล่นกีฬาและการออกกำลังกายมากกว่า 3.5 ล้านคนในสหรัฐอเมริกา ขณะที่ภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกมีอุบัติการณ์การบาดเจ็บเพิ่มขึ้นประมาณ 18% ต่อปี จึงเป็นที่มาของการพัฒนารูปแบบการดูแลที่ครอบคลุมตั้งแต่การประเมินความพร้อม การป้องกัน การรักษา และการฟื้นฟู โดยอาศัยทีมแพทย์สหสาขา ทั้งแพทย์เวชศาสตร์การกีฬา ศัลยแพทย์กระดูกและข้อ แพทย์โรคหัวใจ และศูนย์ส่งเสริมสุขภาพไวทัลไลฟ์ (VitalLife) ร่วมดูแลผู้ป่วย

ด้าน นพ.วิชาญ กาญจนถวัลย์ หัวหน้าศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาและข้อ กล่าวว่า แนวโน้มผู้ป่วยเปลี่ยนแปลงไปตามพฤติกรรมการออกกำลังกาย ปัจจุบันไม่ได้มีเฉพาะนักกีฬา แต่รวมถึงคนวัยทำงานและผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำ ซึ่งส่วนใหญ่ต้องการกลับไปทำกิจกรรมที่ชอบหลังได้รับบาดเจ็บ โรงพยาบาลจึงนำแนวทางการรักษาที่ใช้กับนักกีฬา มาประยุกต์ใช้กับคนทั่วไป โดยเน้นการดูแลตั้งแต่ก่อนเกิดการบาดเจ็บ ระหว่างการรักษา ไปจนถึงการฟื้นฟูเพื่อกลับไปเล่นกีฬาอีกครั้ง

อีกปัจจัยที่ทำให้โรงพยาบาลจัดงานสื่อสารศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาในครั้งนี้ มาจากกระแสการออกกำลังกายที่ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะกีฬาอย่าง HYROX, Padel และ Pickleball ซึ่งทำให้มีผู้สอบถามเกี่ยวกับการป้องกันและรักษาอาการบาดเจ็บจากการเล่นกีฬามากขึ้น แม้ว่าศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาจะเปิดให้บริการมาระยะหนึ่งแล้วก็ตาม

เปิด Shoulder Clinic รับผู้ป่วยเพิ่ม

นพ.วิชาญ กล่าวว่า ปัจจุบันลักษณะผู้ป่วยเปลี่ยนแปลงไปตามพฤติกรรมการออกกำลังกาย โดยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ Seasonal Sport เช่น ผู้ที่เดินทางไปเล่นสกีในช่วงฤดูหนาว ซึ่งมักได้รับบาดเจ็บจากการเตรียมร่างกายไม่พร้อม และ Regular Sport หรือผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำ โดยเฉพาะการเล่นฟิตเนส ซึ่งปัจจุบันพบการบาดเจ็บเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง 

สำหรับผู้ที่ออกกำลังกายในฟิตเนสอาการที่พบมากที่สุดคือการบาดเจ็บบริเวณหัวไหล่ หลายรายได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นภาวะเอ็นหมุนหัวไหล่อักเสบหรือไหล่ติด แต่เมื่อตรวจอย่างละเอียดกลับพบว่าเป็นภาวะ Distal Clavicle Osteolysis หรือปลายไหปลาร้าอักเสบ ซึ่งมักเกิดจากการเล่นเวตเทรนนิ่ง โดยเฉพาะท่า Bench Press หรือท่าที่ต้องกางแขนและรับน้ำหนักมาก หากวินิจฉัยไม่ตรงจุด ผู้ป่วยอาจรักษาอาการเรื้อรังเป็นเวลานานโดยไม่หาย  

คนไข้จำนวนไม่น้อยเดินทางมาหลังรักษาที่อื่นแล้ว ทั้งกินยา ทำกายภาพ หรือเข้ารับการตรวจหลายครั้ง แต่อาการยังไม่ดีขึ้น เพราะสาเหตุของอาการปวดไม่ได้รับการวินิจฉัยอย่างถูกต้อง

ปัจจุบันผู้รับบริการของศูนย์เป็นคนไทยประมาณ 60-70% และส่วนใหญ่มีอาการบาดเจ็บเรื้อรังนาน 3-6 เดือน หรือเป็นปี ก่อนเข้ารับการรักษา 

จากแนวโน้มดังกล่าว โรงพยาบาลจึงเตรียมแยก Shoulder Clinic ออกมาเป็นคลินิกเฉพาะทาง แม้ว่าปัจจุบันจะให้บริการด้านข้อไหล่อยู่ภายในศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาแล้วก็ตาม โดยมีเป้าหมายเพิ่มความแม่นยำในการวินิจฉัยและการรักษา หลังพบว่าผู้ป่วยมากกว่า 80% ได้รับการวินิจฉัยคลาดเคลื่อนตั้งแต่ต้น ซึ่งส่งผลต่อผลลัพธ์ของการรักษา  

การรักษาของศูนย์ไม่ได้มุ่งเพียงให้อาการปวดหาย แต่ให้ความสำคัญกับการค้นหาสาเหตุของการบาดเจ็บ เพื่อให้ผู้ป่วยสามารถกลับไปใช้ชีวิตและทำกิจกรรมที่ต้องการได้อีกครั้ง เพราะจากประสบการณ์พบว่าผู้ที่ออกกำลังกายเป็นประจำส่วนใหญ่ไม่ได้ต้องการเลิกเล่นกีฬา แต่ต้องการกลับไปเล่นได้อย่างปลอดภัยหลังการรักษา  

ชูแนวคิดถนอมก่อนเปลี่ยนข้อเทียม

นพ.วิชาญ กล่าวว่า อีกหนึ่งแนวทางที่ศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาและข้อนำมาใช้ คือ Joint Preservation หรือการถนอมข้อ โดยมุ่งรักษาข้อธรรมชาติให้ใช้งานได้นานที่สุด ก่อนพิจารณาการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่ยังต้องการออกกำลังกายหรือใช้ชีวิตอย่างแอ็กทีฟ

ปัจจุบันผู้คนมีอายุยืนยาวขึ้น ทำให้การตัดสินใจเปลี่ยนข้อเทียมแตกต่างจากในอดีต ผู้ป่วยที่มีอายุประมาณ 50 ปีปลาย ๆ และเริ่มมีข้อเข่าเสื่อม อาจยังไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนข้อเทียมทันที หากสามารถรักษาด้วยวิธีประคับประคอง เช่น การผ่าตัดส่องกล้อง หรือการผ่าตัดปรับแนวกระดูก เพื่อช่วยยืดอายุการใช้งานของข้อธรรมชาติได้ 

“ข้อเทียมเป็นทางเลือกที่ดี แต่ควรใช้ในผู้ที่เหมาะสม เพราะหากยังต้องการวิ่ง เล่นกีฬา หรือทำกิจกรรมที่ใช้ข้อหนัก ๆ การรักษาข้อธรรมชาติไว้ให้นานที่สุดยังเป็นทางเลือกที่เหมาะกว่า” นอกจากการรักษาแล้ว ศูนย์ยังให้ความสำคัญกับการประเมินความพร้อมก่อนกลับไปเล่นกีฬา

โดย นพ.ปรัชญา จรัสจิตวิไล แพทย์เฉพาะทางด้านศัลยศาสตร์กระดูกและข้อ กล่าวว่า โรงพยาบาลใช้ Functional Movement Screen (FMS) เพื่อตรวจรูปแบบการเคลื่อนไหวพื้นฐานของร่างกาย ค้นหาจุดอ่อนที่อาจนำไปสู่การบาดเจ็บ และใช้ข้อมูลดังกล่าวประกอบการวางแผนฟื้นฟูผู้ป่วย 

โดยผู้ที่ต้องการเข้าร่วมการแข่งขันกีฬาที่ใช้สมรรถภาพร่างกายสูง เช่น HYROX ควรประเมินทั้งความพร้อมของระบบหัวใจและระบบกระดูกและข้อ เนื่องจากความผิดปกติของการเคลื่อนไหวหรือท่าทาง อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บระหว่างการแข่งขันได้ โดยการตรวจ FMS จะช่วยคัดกรองปัจจัยเสี่ยงเบื้องต้นก่อนเริ่มฝึกหรือแข่งขัน 

หลังการรักษา ผู้ป่วยจะเข้าสู่กระบวนการ Return to Play ซึ่งทำงานร่วมกับทีมกายภาพบำบัด เพื่อฟื้นฟูความแข็งแรง ความสมดุล และการเคลื่อนไหวของร่างกายเป็นลำดับขั้น ก่อนกลับไปเล่นกีฬาในระดับเดิม โดยสิ่งสำคัญคือผู้ป่วยต้องเข้าใจขั้นตอนการฟื้นฟู และอาจต้องปรับระดับการออกกำลังกายในช่วงแรก ไม่เร่งกลับไปใช้งานร่างกายหนักเกินไป เพื่อลดโอกาสการบาดเจ็บซ้ำ  

เชื่อมดูแลตั้งแต่ป้องกันถึงฟื้นฟู

นพ.ปรัชญา กล่าวต่อว่า การดูแลผู้ที่ออกกำลังกายในปัจจุบันไม่ได้พิจารณาเฉพาะอาการบาดเจ็บของกระดูกและข้อ แต่ต้องประเมินความพร้อมของร่างกายในหลายด้านควบคู่กัน โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการเล่นกีฬาที่ใช้ความหนักหรือเข้าร่วมการแข่งขัน ซึ่งควรได้รับการตรวจทั้งระบบกระดูกและข้อ รวมถึงสมรรถภาพของหัวใจ เพื่อประเมินความเสี่ยงก่อนเริ่มกิจกรรม 

ในส่วนของการประเมินสมรรถภาพหัวใจ นพ.ชัชวาล รัตนบรรณกิจ แพทย์ผู้ชำนาญการด้านโรคหัวใจ กล่าวว่า ผู้ที่ออกกำลังกายหนักหรือเตรียมแข่งขันกีฬา ควรได้รับการตรวจคัดกรองความพร้อมของระบบหัวใจ เนื่องจากบางรายอาจมีความผิดปกติที่ไม่แสดงอาการ การประเมินตั้งแต่ก่อนเริ่มออกกำลังกายจะช่วยลดความเสี่ยงและทำให้สามารถวางแผนการฝึกซ้อมได้เหมาะสมกับสภาพร่างกายของแต่ละคน 

นอกจากนี้ ศูนย์ยังทำงานร่วมกับศูนย์ส่งเสริมสุขภาพไวทัลไลฟ์ (VitalLife) ในการประเมินสุขภาพเชิงป้องกัน โดยใช้ข้อมูลสุขภาพของแต่ละบุคคลประกอบการวางแผนดูแล ทั้งด้านการออกกำลังกาย โภชนาการ และการฟื้นฟู เพื่อให้การรักษาไม่ได้สิ้นสุดเพียงการหายจากอาการบาดเจ็บ แต่ต่อยอดไปสู่การดูแลสุขภาพในระยะยาว 

ดร.อาทิรัตน์ กล่าวทิ้งท้ายว่า เป้าหมายของศูนย์เวชศาสตร์การกีฬาและข้อ ไม่ได้มุ่งดูแลเฉพาะนักกีฬา แต่ครอบคลุมผู้ที่ต้องการมีคุณภาพชีวิตที่ดีจากการเคลื่อนไหวและการออกกำลังกาย โดยอาศัยการทำงานร่วมกันของทีมแพทย์สหสาขา เพื่อให้ผู้รับบริการเข้าใจร่างกายของตนเอง สามารถป้องกันการบาดเจ็บ รักษา ฟื้นฟู และกลับไปใช้ชีวิตหรือเล่นกีฬาได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย