สงครามไม่มีพระเอก
คอลัมน์ : สามัญสำนึก ผู้เขียน : ชุมฉันท์ ชำนิประศาสน์
คนที่ติดตามข่าวโศกนาฏกรรมของแตงโม-นิดา ดาราสาวที่พลัดตกเรือเสียชีวิตในแม่น้ำเจ้าพระยา คงเห็นว่ามีบุคคลมากมายในเหตุการณ์กลายเป็นตัวละครที่ถูกตัดสินว่าดี-เลวมาเป็นระลอก
ขนาดเจ้าหน้าที่ผ่าพิสูจน์ศพแล้วยังต้องไปหาทีมผ่าอีกรอบเพราะเกิดกระแสคนไม่ไว้ใจตำรวจ
หรือกรณีดาราบางคนที่ไม่ได้ไปร่วมพิธีไว้อาลัยก็ถูกขยายความและตกเป็นเป้าหมายถูกโจมตีไปด้วย
เป็นข่าวที่แสดงถึงอารมณ์ร่วมของคนในสังคมต่อเหตุการณ์นี้มีสูงมาก และการใช้อารมณ์ตัดสินผู้คนในข่าวก็มีสูงมากเช่นกัน
อีกข่าวหนึ่งที่คนติดตามและมีอารมณ์ร่วมมาพร้อม ๆ กันคือโศกนาฏกรรมสงครามรัสเซีย-ยูเครน ที่ส่งผลสะเทือนเศรษฐกิจ-ราคาพลังงานไปทั่วโลก จนกระทบมาถึงเงินในกระเป๋าของเรา ๆ ท่าน ๆ
ข่าวนี้ก็มีกระแสสังคมที่ตัดสินถูก-ผิด ดี-เลว และแบ่งเป็นขั้วระหว่างคนเชียร์รัสเซีย กับคนเชียร์ยูเครนและชาติตะวันตก
จากภาพเหตุการณ์ที่คนยูเครนต้องอพยพหนีภัยออกนอกประเทศแล้วกว่า 3 ล้านคน ผู้ชายต้องจับอาวุธมาสู้รบ พลัดพรากจากลูกเมียและแม่จึงเป็นเรื่องน่าสะเทือนใจ
ดังนั้นการที่รัสเซียถูกรุมตำหนิติเตียนและถูกลงโทษทางเศรษฐกิจอย่างหนักจากชาติตะวันตกชนิดที่ไม่เคยเจอมาก่อน จึงทำให้ชาวตะวันตกจำนวนมากเห็นว่าสมควรแล้ว
ประธานาธิบดีวลาดิมีร์ ปูติน ผู้สั่งการให้กองทัพบุกเข้ายูเครน ควบคุมสื่อและโฆษณาชวนเชื่อ กลายเป็นมหาวายร้าย และถูก โจ ไบเดน ผู้นำสหรัฐ ตราหน้าว่าเป็น “อาชญากรสงคราม”
ส่วนผู้เชี่ยวชาญโลกสังคมออนไลน์ตัดสินว่าปูตินเป็นผู้ปราชัยในสื่อโซเชียล โดยเฉพาะเมื่อเปรียบเทียบกับ โวโลดีมีร์ เซเลนสกี ผู้นำยูเครนที่ใช้สื่อมวลชนเป็นและใช้สื่อโซเชียลมีเดียเก่ง มีวาทศิลป์ รู้จังหวะการสื่อสารที่จับใจคน ยิ่งมีสหรัฐอเมริกาและชาติยุโรปสนับสนุนอยู่ยิ่งเน้นภาพดำ-ขาวที่ตัดกันมาก
ความเป็นดาวดังของประธานาธิบดีเซเลนสกียังทำให้ Netflix นำซีรีส์ “Servant of the People” ที่ผู้นำท่านนี้เคยเล่นไว้สมัยเป็นดารานักแสดง กลับมาสตรีมมิ่งอีกครั้ง
ซีรีส์เรื่องนี้เซเลนสกีรับบทครูโรงเรียนมัธยมฯปลายที่ผันมาเป็นประธานาธิบดี หลังกล่าวสปีชเกี่ยวกับปัญหาคอร์รัปชั่นจับใจประชาชน
แต่ชีวิตจริงของท่านผู้นำดูจะเข้มข้นมากกว่าในซีรีส์ เพราะเผชิญอยู่กับสงครามใหญ่ที่ยาก ซับซ้อน และส่งผลกระทบใหญ่มากกับประเทศและทั่วโลก
ขณะนี้ยังไม่แน่ชัดว่า ประธานาธิบดีเซเลนสกีจะเป็นพระเอกไปได้ถึงตอนจบหรือไม่ แม้ว่าประธานาธิบดีปูตินจะถูกจับวางไว้เป็นตัวร้ายของชาติตะวันตกอย่างถาวรแล้วก็ตาม
ปัจจุบันพระเอกในสงครามมักไม่ใช่ผู้นำทัพ แต่ควรเป็นผู้เจรจาให้สงครามจบลงได้ หรือดีกว่านั้นคือป้องกันไม่ให้เกิดสงคราม
สำหรับสหรัฐอเมริกาที่เคยวางตัวเป็นพระเอกมาหลายศึก ไม่น่าจะได้ตำแหน่งนี้อีก ไม่ใช่เพราะเป็นพระเอกหน้าช้ำที่คนดูเบื่อแล้ว แต่เพราะตอบคำถามได้ยากเมื่อถูกย้อนไปเปรียบเทียบกับกรณีที่สหรัฐและพันธมิตรเคยยกทัพบุกอัฟกานิสถานและอิรัก
แม้ประเด็นนี้ไม่ควรเป็นข้ออ้างสำหรับรัสเซียว่า “เมื่อนายทำได้ ฉันก็ทำบ้าง” รวมไปถึงข้อขัดแย้งอื่น ๆ ที่รัสเซียยกขึ้นมาและตะวันตกเห็นว่าไม่สมเหตุสมผล
แต่ผลลัพธ์ของสงคราม ความโหดร้าย และความผิดพลาดในสมรภูมิอัฟกานิสถานและอิรักที่ทำให้เกิดโศกนาฏกรรมมากมายมาหลายปีจนไม่เห็นความคุ้มค่า อีกทั้งยังน่าเคลือบแคลงถึงข้ออ้างเรื่องผดุงความยุติธรรมและประชาธิปไตย
หากผู้ติดตามข่าวเหตุการณ์สงครามลดทอนอารมณ์และดราม่าลง คงไม่ต้องให้ความสำคัญหรอกว่าใครจะเป็นพระเอกหรือใครจะเป็นผู้ร้าย
แต่จะเห็นภาพชัดว่าผลกระทบของทุกสงครามทำให้เศรษฐกิจโลกย่ำแย่ แต่อาวุธกลับขายดีขึ้น
บางทีถ้ามีมาตรการแซงก์ชั่นผู้ขายอาวุธ อาจทำให้สงครามลดน้อยลงก็ได้