ชง 2 มาตรการติดปีก SMEs ไทย รับส่งออกพุ่งทุบสถิติ – ชี้ลากยาวเจรจาทรัมป์ได้

นักวิชาการธรรมศาสตร์ ชี้ แม้ตัวเลขส่งออกไทยจะขยายตัว เดือน ม.ค. 69 สูงสุดในประวัติศาสตร์ แต่ SMEs ยังได้ประโยชน์ไม่มากนัก ชงรัฐบาลเดินหน้า 2 เรื่อง หนุนผู้ประกอบการ – เชื่อมนักลงทุนต่างชาติ ขณะที่มาตรการการค้าสหรัฐ เชื่อยังไม่ส่งผลในเร็ววัน แนะเจรจาแบบ “ค่อยเป็นค่อยไป” ลากยาวได้ถึง “เลือกตั้งกลางเทอม” 

รศ.ดร.จุฑาทิพย์ จงวนิชย์ อาจารย์ประจำศูนย์วิจัยความสามารถในการแข่งขันและการพัฒนา (ICDS) คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ (มธ.) เปิดเผยว่า การขยายตัวของภาคการส่งออกที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง และในเดือน ม.ค. 2569 ที่ขยายตัวถึง 24.4% มูลค่ากว่า 9.8 แสนล้านบาท สูงที่สุดในประวัติศาสตร์ ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยพยุงเศรษฐกิจไทยในสถานการณ์ที่เครื่องยนต์ทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ทำงานได้ไม่เต็มที่ ซึ่งหากมองลึกลงไปในภาคการส่งออกที่ขยายตัวต่อเนื่องจะพบว่า อุตสาหกรรมอาหาร อาทิ ไก่ กุ้ง อาหารแปรรูป และอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ นอกจากจะสร้างมูลค่าจากการส่งออกสินค้าแล้ว สิ่งสำคัญคือมีการใช้วัตถุดิบภายในประเทศเฉลี่ย 20 – 50% และช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มภายในประเทศโดยเฉพาะแรงงานเฉลี่ย 20 – 35% ขึ้นอยู่กับประเภทของอุตสาหกรรม

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันไทยกำลังอยู่ในช่วงการเปลี่ยนผ่านการลงทุน นักลงทุนที่สนใจจะเข้ามาลงทุนมีความหลากหลายมากขึ้น โดยเฉพาะจากจีนและไต้หวัน ทว่าจุดเชื่อมที่จะให้ผู้ประกอบการขนาดเล็กและขนาดกลาง (SMEs) เข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานกับประเทศเหล่านี้ยังไม่ค่อยมีความชัดเจนนัก ขณะเดียวกันผู้ประกอบการขนาดเล็กและกลางของไทยไม่ได้ส่งออกสินค้าโดยตรง นั่นทำให้ผู้ประกอบการสองกลุ่มนี้ได้รับประโยชน์จากการขยายตัวของการส่งออกไม่มากเท่าใด

ทั้งนี้ ต้องทำให้การเชื่อมโยงระหว่างผู้ประกอบการกับนักลงทุนมีความแข็งแรงขึ้น เพื่อให้ผู้ประกอบการขนาดเล็กและขนาดกลางของไทยได้รับประโยชน์มากขึ้นตามไปด้วย โดยสิ่งที่รัฐบาลควรดำเนินการ คือ 1. รัฐบาลใหม่ต้องมีแผนด้านการศึกษาในระดับพื้นฐานที่ชัดเจนในการสร้างกำลังคนเพื่อตอบโจทย์กับภาคอุตสาหกรรมในอนาคต รวมถึงสนับสนุนให้มีการพัฒนาทักษะ โดยอาจเชื่อมมหาวิทยาลัยกับภาคอุตสาหกรรมต่าง ๆ ให้คนสามารถไปพัฒนาทักษะความเชี่ยวชาญ

2. รัฐบาลควรมีนโยบายทั้งในทางภาษี และไม่ใช่ภาษี ในการสร้างแรงจูงใจให้กับบริษัทข้ามชาติที่เข้ามาลงทุนในไทยให้มีการใช้แรงงานในไทย หรือใช้ผู้ที่จะจัดหาวัตถุดิบ ส่วนประกอบ สินค้า หรือบริการที่จำเป็นต่อการดำเนินงานของธุรกิจ (Supplier) ของไทยเพิ่มมากขึ้น เพื่อผลักดันประสิทธิภาพการผลิตไปด้วยกัน เช่น การลดหย่อนภาษีนิติบุคคล หรือภาษีอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อสร้างแรงจูงใจ การปรับเงื่อนไขวีซ่า (Visa) เพื่อให้บริษัทข้ามชาติสามารถนำบุคลากรของบริษัทเข้ามาทำงานกับคนไทยได้มากขึ้น เพื่อที่จะทำให้เกิดการพัฒนาแรงงานไทยควบคู่ไปด้วย หรือจะเป็นการพยายามจับคู่ผู้ประกอบการต่างชาติรายใหม่ ๆ กับ Supplier ไทย

นักวิชาการธรรมศาสตร์ กล่าวต่อถึงแนวโน้มมาตรการทางการค้าของสหรัฐอเมริกา โดยระบุว่า มีความเป็นไปได้ว่าสหรัฐจะใช้ทั้งมาตรการทางภาษีและไม่ใช่ภาษีต่อประเทศคู่ค้าต่อไป ส่วนตัวมองว่าทรัมป์มีแนวโน้มจะใช้มาตรการทางภาษีจากกฎหมายการค้าของสหรัฐ มาตรา 232 คือด้านความมั่นคงแห่งชาติสำหรับรายสินค้าและครอบคลุมได้ทุกประเทศ และมาตรา 301 สำหรับตอบโต้ทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมและสามารถใช้รายประเทศได้ ซึ่งทั้งสองมาตรานี้ไม่ได้มีการกำหนดกรอบเปอร์เซ็นต์เอาไว้และกรอบเวลาที่ใช้ได้ค่อนข้างยาวไม่เหมือนมาตรา 122 ที่มีระยะเวลา 150 วัน ดังนั้นหากเกิดขึ้นจริง ประเทศไทยจะได้รับผลกระทบรุนแรง

อย่างไรก็ดี การใช้มาตรการดังกล่าวจะไม่เกิดได้อย่างรวดเร็วเหมือนการบังคับใช้ภายใต้กฎหมาย International Emergency Economic Powers Act (IEEPA) ที่ศาลสูงสหรัฐเพิ่งสั่งระงับไป เนื่องจากกำหนดให้ต้องมีการสอบสวนและรับฟังความเห็นจากสาธารณะก่อน โดยมาตรา 232 กรอบเวลาอยู่ที่ 270 วัน ส่วนมาตรา 301 อาจยาวไปถึง 1 ปี ส่วนมาตราอื่น ๆ โดยเฉพาะมาตรา 338 ซึ่งเป็นการใช้เพื่อเก็บภาษีกับประเทศที่มีการเลือกปฏิบัติกับสหรัฐนั้น แม้จะไม่ต้องมีการไต่สวนและให้อำนาจเต็มกับประธานาธิบดีในการเรียกเก็บภาษีได้ถึง 50% แต่ถ้าดูจากกรณี IEEPA แล้วมีโอกาสที่จะผิดกฎหมายได้ง่าย

ขณะที่มาตรการที่ไม่ใช่ทางภาษี มีความเป็นไปได้หลายส่วน เช่น การใช้ใบอนุญาตการนำเข้า (Import license) การใช้มาตรการทางสุขอนามัยและเทคนิคการค้าในการสุ่มตรวจสินค้าเพิ่มขึ้นจนเพิ่มต้นทุนของผู้ส่งออกตามไปด้วย ฯลฯ แต่คิดว่าทรัมป์อาจจะใช้มาตรการเหล่านี้กับไทยน้อย เพราะตำแหน่งการผลิตของไทยกับสหรัฐ โดยเฉพาะสินค้าอุตสาหกรรมแตกต่างกัน ไม่เหมือนสหรัฐกับญี่ปุ่น หรือเกาหลีใต้ ไต้หวัน และยุโรป ฉะนั้นสินค้าที่ไทยส่งไปจึงเป็นสินค้าที่สหรัฐยังต้องการ และผลิตเองไม่ได้ ทว่า ถ้าไทยจะโดนน่าจะเป็นในส่วนของสินค้าเกษตร เพราะสินค้าเกษตรบางชนิดของไทยสามารถทดแทนของสหรัฐได้

สำหรับการรับมือกับมาตรการจากสหรัฐ รัฐบาลควรใช้วิธีต่อรองแบบค่อยเป็นค่อยไป และค่อย ๆ ทบทวนเงื่อนไขต่าง ๆ ให้ชัดเจน เพราะมาตรการที่ทรัมป์น่าจะนำมาใช้มีระยะเวลาที่ค่อนข้างนานกว่าผลจะเกิด ซึ่งอาจลากยาวไปถึงช่วงเลือกตั้งกลางเทอม (United States midterm election) และจะทำให้ไทยได้เห็นทิศทางของการดำเนินนโยบายการค้าของสหรัฐ โดยเฉพาะต่อประเทศพันธมิตรได้ชัดเจนขึ้น รวมถึงนอกจากการเจรจาแล้ว ก็ควรเดินหน้ากระจายตลาดอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในสินค้าเกษตร หรือยาง ตลอดจนการทำข้อตกลงเขตการค้าเสรี (FTA) ที่สำคัญ กระทรวงพาณิชย์ต้องร่วมมือกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และกระทรวงอุตสาหกรรม ยกระดับสินค้าให้มีคุณภาพ สามารถแข่งขันกับประเทศอื่นได้ พร้อมกับนำเทคโนโลยีมาใช้ และสนับสนุนให้ผู้ประกอบการใช้ประโยชน์จากกลไกต่าง ๆ ได้มากขึ้น