ภาษีสหรัฐ 12.5% สะเทือนส่งออกไทยกว่า 1 ล้านล้าน ‘อัทธ์’ หั่นเป้าทั้งปีเหลือโต 6-7%

นักวิชาการประเมินมาตรการภาษีมาตรา 301 ของสหรัฐฯ อัตรา 12.5% อาจครอบคลุมสินค้าส่งออกไทยช่วง 5 เดือนสุดท้ายของปี 2569 มูลค่าความเสี่ยงขั้นต้นกว่า 1.02 ล้านล้านบาท กดการส่งออกไปสหรัฐฯ ลดลง 4-6 จุดเปอร์เซ็นต์ และฉุดการส่งออกรวมของไทยจากเดิมคาดโต 8% เหลือประมาณ 6-7% พร้อมเสนอเร่งทำบัญชีสินค้ายกเว้น ตรวจสอบห่วงโซ่อุปทาน และจัดสินเชื่อพยุงผู้ส่งออก

รองศาสตราจารย์ ดร.อัทธ์ พิศาลวานิช นักวิชาการอิสระและผู้เชี่ยวชาญเศรษฐกิจระหว่างประเทศและอาเซียน เปิดเผยว่า ตั้งแต่วันที่ 24 กรกฎาคม 2569 สหรัฐอเมริกาได้เริ่มเรียกเก็บภาษีนำเข้าสินค้าจากไทยเพิ่มเติมในอัตรา 12.5% ภายใต้มาตรา 301 แห่งกฎหมายการค้า ค.ศ. 1974 หลังมาตรการภาษีนำเข้าชั่วคราวอัตรา 10% ตามมาตรา 122 สิ้นสุดลง

มาตรการตามมาตรา 122 เริ่มบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2569 เป็นระยะเวลา 150 วัน โดยสหรัฐฯ ใช้เป็นฐานกฎหมายชั่วคราวแทนมาตรการภาษีตอบโต้ หลังศาลฎีกาสหรัฐฯ วินิจฉัยเมื่อวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2569 ว่า กฎหมาย International Emergency Economic Powers Act หรือ IEEPA ไม่ได้ให้อำนาจประธานาธิบดีเรียกเก็บภาษีนำเข้า

เมื่อมาตรา 122 ครบกำหนด สหรัฐฯ จึงนำมาตรา 301 มาใช้เรียกเก็บภาษีเพิ่มเติม 12.5% จากสินค้านำเข้าของไทย โดยเป็นภาษีที่เรียกเก็บเพิ่มจากอัตราภาษีนำเข้าปกติของสินค้าแต่ละชนิด แต่ไม่เรียกเก็บซ้ำกับภาษี 10% ตามมาตรา 122 ที่สิ้นสุดลงแล้ว

เหตุผลที่สำนักงานผู้แทนการค้าสหรัฐฯ หรือ USTR ใช้ดำเนินมาตรการกับไทย คือการมองว่าไทยยังไม่มีและไม่ได้บังคับใช้ข้อห้ามนำเข้าสินค้าที่ผลิตทั้งหมดหรือบางส่วนโดยใช้แรงงานบังคับอย่างมีประสิทธิผล ซึ่งอาจทำให้สินค้าที่เกี่ยวข้องกับแรงงานบังคับเข้าสู่ตลาดหรือห่วงโซ่การผลิต และทำให้ผู้ผลิตที่ไม่ใช้แรงงานบังคับเสียเปรียบด้านต้นทุน

ทั้งนี้ การสอบสวนประเด็นกำลังการผลิตภาคอุตสาหกรรมส่วนเกินเป็นการสอบสวนภายใต้มาตรา 301 อีกชุดหนึ่ง ซึ่งยังไม่ใช่เหตุผลของการเรียกเก็บภาษี 12.5% ในครั้งนี้ และอาจนำไปสู่การกำหนดมาตรการภาษีเพิ่มเติมในอนาคต

11 กลุ่มสินค้าเสี่ยงรับภาษี

ดร.อัทธ์ระบุว่า สินค้าไทยที่ส่งออกไปสหรัฐฯ เกือบทุกประเภทอยู่ในข่ายถูกเก็บภาษีเพิ่มเติม ยกเว้นสินค้าที่ได้รับการยกเว้นตามประกาศของ USTR โดยกลุ่มสินค้าหลักที่มีความเสี่ยงประกอบด้วย เครื่องใช้ไฟฟ้า อิเล็กทรอนิกส์และอุปกรณ์ เครื่องจักรและอุปกรณ์ ผลิตภัณฑ์ยาง ผลิตภัณฑ์พลาสติก อาหารแปรรูป อาหารทะเล ข้าวและผลิตภัณฑ์จากข้าว สิ่งทอและเครื่องนุ่งห่ม เฟอร์นิเจอร์และของใช้ในบ้าน รวมถึงอัญมณีและเครื่องประดับ

สินค้าในกลุ่มดังกล่าวครอบคลุมตั้งแต่เครื่องปรับอากาศ ตู้เย็น เครื่องซักผ้า คอมพิวเตอร์ อุปกรณ์จัดเก็บข้อมูล เครื่องจักรอุตสาหกรรม ยางรถยนต์ ถุงมือยาง อาหารกระป๋อง กุ้ง ปลาทูน่า ข้าวหอมมะลิ เสื้อผ้า รองเท้า เฟอร์นิเจอร์ ไปจนถึงเครื่องประดับทอง เงิน และอัญมณีเจียระไน ทั้งนี้ ต้องตรวจสอบเป็นรายพิกัดว่าสินค้าใดอยู่ในบัญชียกเว้น

สำหรับสินค้าที่ได้รับการยกเว้นภาษีเพิ่มเติม 12.5% ประกอบด้วยสินค้าจำเป็นและวัตถุดิบบางรายการ เครื่องบินพลเรือนและชิ้นส่วน สินค้าที่ใช้ในอุตสาหกรรมยา สินค้าที่อยู่ภายใต้มาตรการภาษีเฉพาะอุตสาหกรรมตามมาตรา 232 เช่น เหล็ก อะลูมิเนียม ทองแดง รถยนต์และชิ้นส่วน ผลิตภัณฑ์ไม้ และเซมิคอนดักเตอร์บางประเภท

นอกจากนี้ ยังครอบคลุมสินค้าที่ออกจากท่าเรือต้นทางก่อนเวลา 00.01 น. วันที่ 24 กรกฎาคม 2569 และผ่านพิธีการนำเข้าก่อนเวลา 00.01 น. วันที่ 28 กรกฎาคม 2569 ตลอดจนสิ่งของบริจาคเพื่อมนุษยธรรม สื่อและวัสดุข้อมูล และของใช้ส่วนบุคคลในสัมภาระผู้เดินทาง

อย่างไรก็ตาม การยกเว้นดังกล่าวเป็นการยกเว้นเฉพาะภาษีเพิ่มเติมตามมาตรา 301 เท่านั้น สินค้าบางรายการอาจยังต้องเสียภาษีนำเข้าปกติ ภาษีตามมาตรา 232 ภาษีตอบโต้การทุ่มตลาด หรือภาษีตอบโต้การอุดหนุน

สินค้ากว่า 1 ล้านล้านบาทเผชิญความเสี่ยง

จากข้อมูลการส่งออกปี 2568 ไทยส่งออกสินค้าไปสหรัฐฯ รวมประมาณ 72,212 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยสินค้า 11 กลุ่มหลักที่อาจอยู่ภายใต้ภาษีมาตรา 301 มีมูลค่ารวมตลอดปีประมาณ 58,570 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

หากประเมินเฉพาะช่วงเดือนสิงหาคม-ธันวาคม 2569 รวม 5 เดือน มูลค่าส่งออกของสินค้า 11 กลุ่มที่มีความเสี่ยงถูกเก็บภาษีอยู่ที่ประมาณ 24,404 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 829,742 ล้านบาท คิดเป็น 81.11% ของมูลค่าสินค้าไทยทั้งหมดที่คาดว่าจะส่งออกไปสหรัฐฯ ในช่วงเดียวกัน

กลุ่มสินค้าที่มีมูลค่าความเสี่ยงสูงสุด คือ อิเล็กทรอนิกส์และอุปกรณ์ มูลค่าประมาณ 14,426 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 490,478 ล้านบาท คิดเป็น 47.94% ของมูลค่าส่งออกไทยไปสหรัฐฯ ในช่วง 5 เดือน รองลงมาคือเครื่องจักรและอุปกรณ์ 75,565 ล้านบาท และผลิตภัณฑ์ยาง 71,641 ล้านบาท

หากรวมสินค้าทุกประเภทที่ไทยคาดว่าจะส่งออกไปสหรัฐฯ ในช่วง 5 เดือนดังกล่าว จะมีมูลค่าความเสี่ยงขั้นต้นประมาณ 30,088 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือ 1.023 ล้านล้านบาท

หั่นส่งออกปี 2569 เหลือโต 6-7%

ดร.อัทธ์ประเมินว่า ปี 2568 ไทยส่งออกไปสหรัฐฯ มูลค่าประมาณ 72,212 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพิ่มขึ้น 31.6% จากปีก่อน หากในปี 2569 ไม่มีมาตรการภาษี และการส่งออกยังสามารถขยายตัวได้ใกล้เคียงกับปีที่ผ่านมา ผลจากภาษีมาตรา 301 อาจทำให้อัตราการขยายตัวของการส่งออกไทยไปสหรัฐฯ ลดลงประมาณ 4-6 จุดเปอร์เซ็นต์ เหลือขยายตัวราว 25.6-27.6%

สำหรับการส่งออกไทยโดยรวม เดิมคาดว่าจะขยายตัวประมาณ 8% แต่เนื่องจากตลาดสหรัฐฯ มีสัดส่วนประมาณ 21% ของการส่งออกไทยทั้งหมด ผลกระทบจากภาษีอาจฉุดอัตราการขยายตัวของการส่งออกรวมลงประมาณ 0.8-1.2 จุดเปอร์เซ็นต์ ส่งผลให้การส่งออกไทยปี 2569 อาจขยายตัวเหลือประมาณ 6-7%

เสนอ 5 มาตรการเร่งด่วน

สำหรับแนวทางรับมือในช่วง 5 เดือนที่เหลือของปี 2569 ดร.อัทธ์เสนอให้ภาครัฐจัดทำรายชื่อสินค้าและพิกัดศุลกากรที่ถูกเก็บภาษีและได้รับการยกเว้นให้ชัดเจน เพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถวางแผนต้นทุนและการส่งออกได้อย่างถูกต้อง

ขณะเดียวกัน ควรเร่งตรวจสอบห่วงโซ่อุปทานของผู้ส่งออกใน 11 กลุ่มสินค้าหลัก จัดทำระบบออกหนังสือรับรองแหล่งที่มาของวัตถุดิบและกระบวนการผลิต เร่งเจรจากับ USTR เพื่อขอลดอัตราภาษีจาก 12.5% รวมถึงจัดสินเชื่อและมาตรการรักษาสภาพคล่องให้แก่ผู้ส่งออกที่ได้รับผลกระทบโดยตรง.