กินเจ 2567 วันไหน เตรียมตัวอย่างไร มีข้อห้ามอะไรบ้าง
เทศกาลกินเจ ประจำปี 2567 เริ่มวันไหน มีประวัติความเป็นมาอย่างไร ควรเตรียมตัวและมีข้อห้ามอะไรบ้าง
“เทศกาลกินเจ” หรือบางแห่งเรียกว่า ประเพณีถือศีลกินผัก เป็นประเพณีที่กำหนดตามปฏิทินจันทรคติ ซึ่งจะเริ่มต้นตั้งแต่วันขึ้น 1 ค่ำ ถึงขึ้น 9 ค่ำ เดือน 9 โดยเทศกาลกินเจ ประจำปี 2567 ตรงกับวันที่ 3-11 ตุลาคม 2567 รวม 9 วันเต็ม
คำว่า เจ ในภาษาจีนมีความหมายว่า “อุโบสถ” กล่าวคือ เป็นการถืออุโบสถศีลของชาวพุทธฝ่ายมหายาน ด้วยการไม่กินเนื้อสัตว์ ขณะที่ “สำนักงานราชบัณฑิตยสภา” ให้คำอธิบาย เจ ไว้ว่า หมายถึง อาหารที่ไม่ปรุงด้วยเนื้อสัตว์ และผักบางชนิด
เทศกาลกินเจ นับเป็นการถือศีลอีกอย่างของชาวไทยเชื้อสายจีนที่ปฏิบัติสืบต่อกันมาอย่างยาวนาน ผู้ที่กินเจไม่ใช่แค่การไม่กินเนื้อสัตว์เท่านั้น แต่ต้องปฏิบัติตัวให้อยู่ในศีลธรรม มีความบริสุทธ์ สะอาดงดงามทั้งกายวาจาใจไปด้วยพร้อมกัน
สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยรามคำแหง ระบุว่า ความเชื่อเรื่องการกินเจในประเทศไทย เป็นการละเว้นการเอาชีวิตสัตว์ เพื่อเป็นสักการบูชาแก่พระพุทธเจ้า และมหาโพธิสัตว์กวนอิม เนื่องจากการแพร่หลายของการไม่กินเนื้อวัว ในกลุ่มคนที่นับถือเจ้าแม่กวนอิม การกินเจจึงกลายเป็นอีกวิธีหนึ่งเพื่อสักการะ
ขณะที่บางตำนานเล่าว่าเป็นช่วงเวลาแห่งการไว้ทุกข์ 10 วันให้ชาวฮั่น 9 คน ที่ได้ทำการปฏิวัติต่อต้านชาวแมนจู บ้างก็เล่าว่าเป็นการระลึกถึงกลุ่มคนที่เรียกตัวเองว่า “หงี่หั่วท้วง” ที่พลีชีพต่อสู้ชาวแมนจูโดยการนุ่งขาว ห่มขาว และไม่รับประทานเนื้อสัตว์
นอกจากนี้ บางตำนานยังเล่าว่าเป็นการบูชากษัตริย์เป๊งของราชวงศ์ช้อง ในมลฑลฮกเกี้ยน และเผยแพร่เข้ามาในประเทศไทยโดยชาวแต้จิ๋วที่อพยพจากมณฑลฮกเกี้ยน
ขณะที่อีกตำนานเชื่อว่าเป็นการสักการะพระพุทธเจ้าในอดีต 7 พระองค์ และพระมหาโพธิสัตว์อีก 2 พระองค์ รวมเป็น 9 พระองค์ ที่เรียกว่าดาวนพเคราะห์ทั้ง 9 โดยการตั้งปณิธานในการกินเจ งดเว้นอาหารคาว เพื่อเป็นการสมาทานศีล 2 ประการ คือ เว้นจากการเอาชีวิตของสัตว์มาบำรุงชีวิตของตน และเว้นจากการเอาชีวิตของสัตว์มาเพิ่มเลือดเนื้อของตน
ข้อควรปฏิบัติ-ข้อห้าม
ในช่วงถือศีลกินเจ สามารถปฎิบัติได้โดยการงดละเว้นเนื้อสัตว์ งดสิ่งอบายมุข งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อเป็นการชำระร่างกายให้อยู่ในการถือศีลกินเจอย่างเต็มตัว และควรแยกอุปกรณ์ทำครัว เช่น ถ้วย ซ้อน จานชาม ไม่ให้ปะปนกับอาหารเครื่องดื่มที่ทำจากเนื้อสัตว์ หรือแยกกันไว้จากคนที่ไม่กินเจ
ทั้งนี้ อาจ “ล้างท้อง” หรือกินเจล่วงหน้า 1-2 วันก่อนวันจริง เพื่อชำระล้างเนื้อสัตว์ในร่างกาย และเตรียมปรับสภาพของร่างกายให้พร้อมต่อการกินอาหารเจ
- งดเว้นเนื้อสัตว์
- งดทำอันตรายต่อสัตว์
- งดนม เนย
- งดน้ำมันที่มาจากสัตว์
- งดอาหารรสจัด (รสเค็มมาก หวานมาก เปรี้ยวมาก เผ็ดมาก)
- งดผักกลิ่นฉุน 5 ชนิด คือ กระเทียม หัวหอม หลักเกียว กุยช่าย ใบยาสูบ รวมทั้งเครื่องเทศที่มีกลิ่นฉุน
- สำหรับคนที่กินเจอย่างเคร่งครัด ควรเลือกผู้ปรุงอาหารเจที่กินเจด้วย เพื่อให้อาหารเจบริสุทธิ์จริง ๆ
หอยนางรม เจหรือไม่
อีกหนึ่งความเชื่อหรือข้อสงสัยที่มาพร้อมกับเทศกาลกินเจ คือ หอยนางรมเป็นอาหารเจหรือไม่ และเป็นได้อย่างไร “ศิลปวัฒนธรรม” ระบุว่า สืบเนื่องจากตำนานที่เล่ากันว่า เมื่อครั้ง “พระถังซำจั๋ง” เดินทางไปอัญเชิญพระไตรปิฎกยังชมพูทวีป ระหว่างทางไม่สามารถหาสิ่งใดฉันได้
จึงอธิษฐานว่า หากมีสิ่งใดที่อาตมาฉันได้โดยไม่ผิดบาป ขอจงปรากฏขึ้นมาเป็นภักษาหารด้วยเถิด ปรากฏว่าหอยนางรมผุดขึ้นมาจากดินเป็นจำนวนมาก ด้วยเหตุนี้จึงถือว่าหอยนางรมเป็นของเจ
อย่างไรก็ตาม ตำนานดังกล่าวเป็นเพียงนิทานที่เล่าสืบต่อกันมา ไม่มีหลักฐานอ้างอิง การรับประทานหอยนางรมจึงอนุโลมใช้กับผู้กินเจตลอดชีพ ที่ไม่ใช่พระภิกษุสงฆ์ลัทธิมหายานเท่านั้น โดยถือเป็นข้อผ่อนผันให้กินได้บ้างตามโอกาส
แต่สำหรับพระภิกษุสงฆ์ลัทธิมหายาน และผู้ที่กินเจในช่วงเทศกาลกินเจยังคงถือเคร่งครัดที่จะไม่รับประทานหอยนางรมอย่างเด็ดขาด
เจกับมังสวิรัติ ต่างกันอย่างไร
สำนักงานราชบัณฑิตยสภา ระบุความหมายของเจกับมังสวิรัติไว้ดังนี้
- ผู้ที่กินเจสามารถกินผักทุกชนิดได้ ยกเว้นผักที่มีกลิ่นฉุน 5 ชนิด ได้แก่ หอม กระเทียม กุยช่าย กระเทียมเล็ก
- ผักชี ส่วนผู้กินอาหารมังสวิรัติสามารถกินพืชผักทุกชนิดได้โดยไม่มีข้อห้าม
- ผู้ที่กินเจไม่สามารถดื่มน้ำนมสดหรือนมข้น ส่วนผู้กินอาหารมังสวิรัติจะดื่มน้ำนมสดหรือนมข้นได้
- ผู้ที่กินเจรับประทานไข่ไม่ได้ ส่วนผู้กินอาหารมังสวิรัติสามารถรับประทานไข่ได้
- ผู้ที่กินเจ นอกจากไม่รับประทานเนื้อสัตว์และผักที่มีกลิ่นฉุนบางชนิดแล้ว ยังต้องถือศีลอุโบสถ (ศีล 8) ควบคู่กันไปด้วย หากไม่ถือศีลอุโบสถก็จะเรียกว่ากินเจไม่ได้ เรียกได้เพียงว่า กินมังสวิรัติ หรือกินผัก เท่านั้น
ที่มา