ระบบจ้างผลิต รัฐคุมปิโตรเลียมเบ็ดเสร็จ

กรมเชื้อเพลิงธรรมชาติได้ทยอยแก้ไขและเพิ่มเติมกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมมาอย่างต่อเนื่อง ทั้งพระราชบัญญัติปิโตรเลียม และเพิ่มเติมรูปแบบในการเปิดให้สิทธิ์สำรวจและผลิตอีก 2 ระบบ คือ ระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิต หรือ PSC (Production Sharing Contract) และระบบจ้างผลิต หรือ SC (Service Contract) จากเดิมที่มีเพียงระบบเดียวคือ ระบบสัมปทาน (concession) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการเตรียมความพร้อมก่อนเปิดให้สิทธิ์สำรวจและผลิตในแหล่งปิโตรเลียมในพื้นที่อ่าวไทยและบนบกในปี’61 นี้ โดยล่าสุดเหลือเพียง “ร่างกฎกระทรวงกำหนดแบบสัญญาจ้างบริการ” (สัญญาจ้างสำรวจและผลิต) พ.ศ. …ที่อยู่ในระหว่างดำเนินการ

เปิดสัญญา SC สุดหิน

ร่างกฎกระทรวงดังกล่าวให้กรมเชื้อเพลิงฯกำกับดูแลทุกขั้นตอนอย่างเข้มข้น ในฐานะผู้ว่าจ้างและ “เจ้าของ” ทั้งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ รวมถึงกรรมสิทธิ์ในผลผลิตและการขาย แต่เปิดทางให้สามารถมอบให้ผู้รับสัญญาเป็นผู้ขายแทนรัฐได้ โดยกำหนดอายุสัญญาของสัญญาจ้างสำรวจผลิตรวมทั้งสิ้น 30 ปี โดยทันทีที่เริ่มผลิตและขายเชิงพาณิชย์ จะต้องเสียค่าภาคหลวงให้กับรัฐเป็นอันดับแรกที่อัตราร้อยละ 10 สำหรับระบบจ้างผลิตนี้ให้ความสำคัญในประเด็นของแผนพัฒนาแหล่งปิโตรเลียมอย่างเหมาะสม การดำเนินการต่าง ๆ ต้องเสนอให้กรมเชื้อเพลิงฯพิจารณาก่อน ประกอบด้วย 1) หลังจากที่สัญญามีผลบังคับใช้ ผู้รับสัญญาต้องเสนอแผนงานและงบประมาณสำหรับปีแรกภายใน 60 วัน 2) เมื่อรัฐอนุมัติแผนงานและงบประมาณแล้วจะต้องเริ่มการสำรวจแหล่งปิโตรเลียมภายใน 30 วัน และ 3) ต้องเสนอแผนงานของปีถัดไปภายในวันที่ 15 ก.ย.ของทุกปีด้วย

เมื่อผู้รับสัญญาเข้าพัฒนาแหล่งปิโตรเลียม ค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นให้ตกเป็นภาระของผู้รับสัญญา โดยผู้รับสัญญาจะได้รับ “ค่าจ้าง”ต่อเมื่อผลิตปิโตรเลียมในเชิงพาณิชย์แล้ว และกรณีที่ไม่มีการผลิตปิโตรเลียมเชิงพาณิชย์ ผู้รับสัญญาตกลง “ไม่รับค่าจ้าง” เฉพาะแค่ประเด็นจะได้รับค่าจ้างต่อเมื่อผลิตแล้วเท่านั้น ในวงการธุรกิจสำรวจและผลิตปิโตรเลียมวิจารณ์ว่า เป็นระบบที่ผู้รับสัญญา “เสี่ยงมาก” เว้นแต่ว่าจะมีแหล่งปิโตรเลียมขนาดใหญ่ แต่เมื่อพิจารณาจากศักยภาพปิโตรเลียมในประเทศวันนี้ ระบบจ้างผลิตยังไม่สามารถนำมาใช้เป็นทางการได้แน่นอน

รัฐคุมลึกถึงเงิน-การขาย

ในช่วงการสำรวจ ผู้รับสัญญาต้องเสนอข้อผูกพันด้านปริมาณงานและปริมาณเงินขั้นต่ำ และต้องดำเนินงานตามข้อผูกพันในเวลาที่กำหนด หากค่าใช้จ่ายที่ใช้ในการสำรวจ “น้อยกว่า” เงินขั้นต่ำที่กำหนดไว้ ผู้รับสัญญาต้องจ่ายเงินส่วนที่ยังไม่ได้ใช้ให้แก่กรมเชื้อเพลิงฯ ทั้งนี้รายละเอียดทั้งหมดของปิโตรเลียม “ห้าม” ผู้รับสัญญาเปิดเผยต่อบุคคลที่ 3 เว้นแต่กรณีที่มีความจำเป็นหรือได้รับอนุมัติเท่านั้น เมื่อเข้าสู่ช่วงผลิตเชิงพาณิชย์แล้ว การจัดการรายได้จากการขายปิโตรเลียม และชำระค่าภาคหลวงแล้ว เงินส่วนที่เหลือ กรมเชื้อเพลิงฯจึงนำมาจ่ายค่าจ้างแก่ผู้รับสัญญา รวมถึงค่าใช้จ่ายอื่นที่เกี่ยวข้อง และหากมีเงินเหลืออีกต้องนำส่งคลังเป็นรายได้แผ่นดิน

เมื่อเริ่มผลิตเชิงพาณิชย์แล้ว กรมเชื้อเพลิงฯจะเป็นผู้ขายน้ำมันเอง หรืออาจมอบให้ผู้รับสัญญาเป็นผู้ขายแทนรัฐได้ ซึ่งผู้รับสัญญาจะเป็นผู้รับผิดชอบในการนำน้ำมันดิบจากแหล่งปิโตรเลียมไปจนถึงสถานที่ขาย หากสูญหายระหว่างขนส่ง ผู้รับสัญญาต้องรับภาระค่าเสียหายที่เกิดขึ้น เว้นแต่กรณีที่ความเสียหายไม่ใช่ความผิดของผู้รับสัญญา

ชงร่างเสนอ พ.ย.นี้

นายวีระศักดิ์ พึ่งรัศมี อธิบดีกรมเชื้อเพลิงธรรมชาติ ระบุว่า ภายในเดือน พ.ย.นี้จะนำเสนอกฎกระทรวงกำหนดสัญญาจ้างบริการต่อคณะกรรมการปิโตรเลียม ที่มีพลเอกอนันตพร กาญจนรัตน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานเป็นประธาน จากนั้นจะเสนอต่อคณะรัฐมนตรี (ครม.) เพื่อพิจารณาต่อไป

จุดเด่นของกฎหมายคือกรมเชื้อเพลิงฯเข้ามากำกับดูแลโดยละเอียดทุกขั้นตอน การดำเนินการใด ๆ ผู้รับสัญญาจะต้องนำเสนอกรมเชื้อเพลิงฯเพื่ออนุมัติทั้งหมด

“ถือเป็นกฎหมายระบบจ้างผลิตปิโตรเลียมฉบับแรกของประเทศ ช่วงที่ผ่านมาได้รับความเห็นจากผู้ประกอบการว่าเป็นกฎหมายที่โหดมาก จะนำมาใช้ได้จริงหรือไม่ยังไม่รู้ เพราะแหล่งปิโตรเลียมในไทยอาจจะยังไม่เข้าข่ายที่จะต้องใช้รูปแบบนี้”