เปิดสาเหตุ ATK ให้ผลบิดเบือน กรณี ติช่า ตรวจ 4 รอบ ไม่พบเชื้อโควิด
เปิดสาเหตุ-ปัจจัย ATK ให้ผลลวง พร้อมเช็กยี่ห้อความแม่นยำสูง กรณี ติช่า เดอะเฟซ ตรวจ 4 รอบไม่พบเชื้อ
วันที่ 29 พฤศจิกายน 2564 ผู้สื่อข่าวรายงานว่า จากกรณี “ติช่า” กันติชา ชุมมะ หรือที่รู้จักกันดีในชื่อ “ติช่า เดอะเฟซ” แจ้งผ่านอินสตาแกรมว่าติดเชื้อโควิด โดยได้เข้ารับการรักษาที่ฮอสปิเทลแล้ว พร้อมแจ้งไทม์ไลน์ละเอียด ส่วนหนึ่งระบุว่า
เธอได้รับการตรวจหาเชื้อ ด้วยวิธี ATK ถึง 4 ครั้ง ในวันที่ 23, 25 พฤศจิกายน ผลตรวจไม่พบเชื้อและวันที่ 26 พฤศจิกายน เธอมีอาการอาหารเป็นพิษและตัวร้อน จึงทำการตรวจ ATK ถึง 2 รอบ แต่ไม่พบเชื้อ ต่อมาในวันที่ 27 พฤศจิกายน เธอทำการตรวจ ATK อีกครั้ง ผลเป็นบวก จึงตรวจ RT-PCR อีกครั้งในวันต่อมาเพื่อยืนยันว่าติดเชื้อจริง
“ประชาชาติธุรกิจ” ได้รวบรวมปัจจัยต่าง ๆ ที่ทำให้ผลตรวจ ATK มีผลคลาดเคลื่อน ดังนี้
ข้อมูลจากศูนย์ข้อมูลโควิด-19 (เมื่อ 2 สิงหาคม 2564) ให้ข้อมูลว่า ปัจจัยที่อาจส่งผลให้ ATK เกิดผลตรวจ “ลวง” ทั้งบวก-ลบ เกิดได้จากหลายสาเหตุ ดังนี้
ผลบวกปลอม (False Positive)
Antigen Test Kit ให้ผลเป็น “บวก” ปลอม คือ ไม่ได้ติดเชื้อ แต่ให้ผลการทดสอบเป็นบวก เกิดจากสาเหตุ ดังนี้
- การปนเปื้อนจากพื้นที่ที่ทำการทดสอบอุปกรณ์ที่ใช้
- การติดเชื้อไวรัส หรือจุลชีพอื่น ๆ
- ดำเนินการตามขั้นตอนวิธีทดสอบไม่ถูกต้อง เช่น อ่านผลเกินเวลาที่กำหนด
- สภาพสิ่งส่งตรวจไม่เหมาะสม
ผลลบปลอม (False Negative)
Antigen Test Kit ให้ผลเป็น “ลบ” ปลอม คือ ติดเชื้อ แต่ให้ผลการทดสอบเป็นลบ เกิดจากสาเหตุ ดังนี้
- เพิ่งติดเชื้อในระยะแรกมีปริมาณไวรัสต่ำ
- การเก็บสิ่งส่งตรวจไม่ถูกต้อง
- ดำเนินการตามขั้นตอนวิธีทดสอบไม่ถูกต้อง เช่น ไม่ผ่านผลในช่วงเวลาที่กำหนด หรือ ปริมาณตัวอย่างที่หยดไม่เป็นไปตามที่กำหนด
ผลลบ “ลวง” เกิดได้ทุกยี่ห้อ ATK
นายแพทย์จรัสพงษ์ สุขกรี นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดนครศรีธรรมราช ออกมาเปิดเผย (5 ตุลาคม) ถึงการใช้ ATK ยี่ห้อ เลอปู๋ ที่นำเข้าโดยองค์การเภสัชกรรม กว่า 8.5 ล้านชุด ว่า พบผลตรวจที่มีความเบี่ยงเบนสูงจำนวนมาก
โดยมีเจ้าหน้าที่รายงานว่า พบการติดเชื้อจากการตรวจ RT-PCR จากกลุ่มเสี่ยงสูงที่ตรวจด้วย ATK ก่อนหน้านี้ แต่กลับไม่พบเชื้อ ซึ่งทำให้ต้องตรวจหาเชื้อซ้ำซ้อน พร้อมแนะนำว่า ให้นำไปใช้กับกลุ่มเสี่ยงต่ำ ไม่ควรนำมาใช้กับกลุ่มเสี่ยงสูง
ด้าน นพ.ศุภกิจ ศิริลักษณ์ อธิบดีกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ (11 ตุลาคม) ระบุถึงการเจอผลตรวจจาก ATK เป็นผลลบลวง ว่า ไม่ได้เกิดจากคุณภาพของตัวชุดตรวจ แต่เป็นข้อจำกัดของเครื่องมือ ไม่ว่ายี่ห้อใดก็ได้ผลแบบนั้น โดยชี้แจงสาเหตุ ดังนี้
1. ตรวจในเวลาที่เร็วเกินไป รับเชื้อเมื่อวาน (11 ต.ค.) แล้ว 1-2 วันมาตรวจหาเชื้อยังไม่ทันเพิ่มจำนวนก็ตรวจไม่ได้ บางที RT-PCR ยังตรวจไม่เจอ ดังนั้น ATK ที่มีความไวน้อยกว่าก็จะตรวจไม่เจอได้
2. เชื้อมีปริมาณน้อย ไม่ว่าก่อนหรือหลังติดเชื้อ เช่น ติดเชื้อไปแล้วร่างกายกำจัดเชื้อไปมากแล้ว ตรวจ RT-PCR ยังเจอแต่เป็นซากเชื้อ แต่มาตรวจ ATK ก็ไม่เจอ
ยี่ห้อไหน ผลตรวจแม่นยำ ?
“ประชาชาติธุรกิจ” ตรวจสอบพบว่าชุดตรวจ ATK ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) มีทั้งสิ้น 72 ยี่ห้อ (ข้อมูล 11 ต.ค.) โดยมี 3 ยี่ห้อพบว่ามีการรายงานผลการตรวจวัดระดับความแม่นยำของการตรวจหาเชื้อ (ข้อมูล : National Center for Biotechnology Information หรือเป็นส่วนหนึ่งของห้องสมุดแพทย์แห่งชาติของอเมริกา หรือ United States National Library of Medicine (NLM)) ดังนี้
ATK จาก Roche
ใช้ชื่อ SARS-CoV-2 Rapid Antigen Test (Roche) จัดจำหน่ายโดย Roche Diagnostics ผลิตโดย SD Biosensor มีต้นกำเนิดจากประเทศเกาหลีใต้ และมีรายงานความแม่นยำการตรวจจับเชื้อโควิด-19 ดังนี้
- ความแม่นยำจากผลบวก (Positive) : 49.4%
- ความแม่นยำจากผลลบ (Negative) : 100%
ATK จาก Abbot
ใช้ชื่อ COVID-19 Rapid Test Device (Abbott) จัดจำหน่ายโดย Abbott Rapid Diagnostics ผลิตโดย Panbio Ltd. มีต้นกำเนิดจากประเทศออสเตรเลีย และมีรายงานความแม่นยำการตรวจจับเชื้อโควิด-19 ดังนี้
- ความแม่นยำจากผลบวก (Positive) : 44.6%
- ความแม่นยำจากผลลบ (Negative) : 100%
ATK จาก Siemens
ใช้ชื่อ CLINITEST Rapid COVID.19 Antigen Test นำเข้าและจัดจำหน่ายโดยบริษัท ซีเมนส์เฮลท์แคร์ จำกัด ผลิตโดย Zhenjiang Orient Gene Biotech Co. Ltd, มีต้นกำเนิดจากประเทศจีน และมีรายงานความแม่นยำการตรวจจับเชื้อโควิด-19 ดังนี้
- ความแม่นยำจากผลบวก (Positive) : 54.9%
- ความแม่นยำจากผลลบ (Negative) : 100%
เป็นตัวอย่าง ATK 3 ใน 72 ยี่ห้อที่ขึ้นทะเบียนกับ อย. ไทย และมีผลการศึกษาถึงประสิทธิภาพการตรวจจับเชื้อโควิด-19
หมอแล็บฯ แนะเก็บในที่เหมาะสม
วันที่ 13 สิงหาคม 2564 เฟซบุ๊ก หมอแล็บแพนด้า ของหมอแม็ก หรือ ทนพ.ภาคภูมิ เดชหัสดิน นักเทคนิคการแพทย์ หัวหน้างานตรวจโรคติดเชื้อทางโลหิตวิธีอณูชีววิทยา ศูนย์บริการโลหิตแห่งชาติ สภากาชาดไทย โพสต์แนะนำเรื่อง อุณหภูมิในการเก็บแอนติเจนเทสต์มีผลต่อประสิทธิภาพของชุดตรวจ ความว่า
มีแฟนเพจถามมาว่า ซื้อชุดตรวจโควิดมา ควรเก็บที่อุณหภูมิเท่าไหร่ เป็นคำถามที่ดีมากเลยครับ ให้เราหยิบซองขึ้นมาดูแล้วมองหาสัญลักษณ์ที่เป็นรูปปรอทแบบในภาพ มองดูตัวเลขว่ามันเขียนเลขอะไรเอาไว้ อย่างในภาพนี้เขียน 2 °C และ 30 °C
แสดงว่าควรเก็บที่อุณหภูมิ 2-30 องศาเซลเซียส ซึ่งอาจแตกต่างกันไปในแต่ละยี่ห้อ ถ้าเก็บหรือขนส่งไม่เหมาะสมจะทำให้สินค้าเสื่อมคุณภาพ ไม่สามารถแสดงผลได้แม่นยำ
เก็บในตู้เย็นได้ครับ ส่วนใหญ่อุณหภูมิตู้เย็นบ้าน ๆ จะอยู่ระหว่าง 2-10 องศาเซลเซียส
เก็บในห้องแอร์ได้ครับ หรือวางเอาไว้ในบ้านที่ไม่ร้อนเกิน 30 องศาก็ได้ บ้านเราอาจจะสูงเกินนิดหน่อยจากประสบการณ์ของผมก็พอไหวอยู่ครับ แต่อย่าให้ถึงขั้นเก็บในแคมป์คนงานสังกะสี หรือเก็บเอาไว้ในรถนะครับ ร้อนเกินไป
บางคนซื้อทางออนไลน์ที่เขาห้ามซื้อขายกัน ไม่ได้ซื้อจากร้านขายยาหรือสถานพยาบาล ส่งไปรษณีย์มาหรือส่งมากับไรเดอร์กลางแดดเปรี้ยง ๆ อันนี้ก็ไม่รู้นะครับว่ามันจะเสื่อมไปมากน้อยแค่ไหน หวังว่าข้อมูลนี้น่าจะมีประโยชน์ต่อผู้อ่านไม่มากหรือไม่ก็ไม่มีเลยนะครับ 55555