สงคราม AI กำลังกลายเป็น ‘สงครามพลังงาน’

คอลัมน์ = นอกรอบ 
ผู้เขียน = Bnomics : ธนาคารกรุงเทพ

เมื่อพูดถึงการแข่งขันด้าน AI หลายคนอาจนึกถึงการแย่งชิงชิปประมวลผลขั้นสูง การพัฒนาโมเดลอัจฉริยะ หรือการลงทุนของบริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ แต่ยังมีอีกปัจจัยหนึ่งที่กำลังมีความสำคัญมากขึ้นเรื่อยๆ นั่นคือ “ไฟฟ้า”

รายงาน World Energy Investment 2026 ของ International Energy Agency (IEA) ชี้ให้เห็นว่า การขยายตัวของ AI กำลังมีบทบาทต่อทิศทางการลงทุนด้านพลังงานโลก ตั้งแต่โรงไฟฟ้า โครงข่ายสายส่ง ไปจนถึงระบบผลิตไฟฟ้าสำหรับ Data Center โดยเฉพาะ

เหตุผลคือแม้ AI จะทำงานผ่านระบบดิจิทัล แต่เบื้องหลังการประมวลผลต้องอาศัย Data Center ที่มีเซิร์ฟเวอร์จำนวนมากทำงานตลอด 24 ชั่วโมง ทั้งเพื่อฝึกโมเดล ประมวลผลคำสั่ง และจัดเก็บข้อมูล ซึ่งล้วนต้องใช้ไฟฟ้าและระบบระบายความร้อน

เมื่อบริษัทเทคโนโลยีต่างเร่งขยาย Data Center ความสามารถในการจัดหาไฟฟ้าจึงเริ่มมีผลต่อการตัดสินใจลงทุนมากขึ้น และทำให้การแข่งขันด้าน AI เชื่อมโยงกับความพร้อมของโครงสร้างพื้นฐานพลังงานอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

Data Center ใช้ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นเร็วแค่ไหน

ข้อมูล IEA ระบุว่า ในปี 2024 Data Center ทั่วโลกใช้ไฟฟ้าประมาณ 415 TWh หรือคิดเป็น 1.5% ของการใช้ไฟฟ้าทั้งโลก โดยเพิ่มขึ้นเฉลี่ย 12% ต่อปีนับตั้งแต่ปี 2017 ซึ่งเร็วกว่าการเติบโตของความต้องการไฟฟ้าโลกมากกว่า 4 เท่า และคาดว่าความต้องการไฟฟ้าของ Data Center จะเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 945 TWh ในปี 2030 หรือมากกว่าสองเท่าของปี 2024 และใกล้เคียงกับการใช้ไฟฟ้าทั้งหมดของญี่ปุ่นในปัจจุบัน ก่อนเพิ่มขึ้นเป็นเกือบ 1,200 TWh ในปี 2035 ภายใต้กรณีฐาน

แม้สัดส่วนการใช้ไฟฟ้าของ Data Center เมื่อเทียบกับทั้งโลกยังไม่สูงมากนัก แต่ปัญหาสำคัญอยู่ที่ความต้องการไฟฟ้ามักกระจุกตัวในบางพื้นที่ โดยเฉพาะเมืองหรือเขตเศรษฐกิจที่เป็นศูนย์กลางของอุตสาหกรรมเทคโนโลยี การตั้ง Data Center ขนาดใหญ่เพียงไม่กี่แห่งจึงอาจเพิ่มความต้องการไฟฟ้าในพื้นที่อย่างรวดเร็ว จนระบบไฟฟ้าที่มีอยู่ไม่สามารถรองรับได้ทัน

และในปี 2025 การลงทุนด้านการจัดหาพลังงานที่เกี่ยวข้องกับ Data Center ทั่วโลกมีมูลค่ามากกว่า 100,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และภาคเทคโนโลยีมีบทบาทสูงขึ้นในตลาดสัญญาซื้อขายไฟฟ้าระยะยาวของภาคเอกชน ทั้งหมดนี้แสดงให้เห็นว่าการขยายตัวของ AI กำลังสร้างความต้องการลงทุนในระบบพลังงานตามมาเป็นจำนวนมาก

ทำโรงไฟฟ้าเพียงพอ ทำไมยังต้องลงทุนใน Grid ?

หากบริษัทเทคโนโลยีต้องการสร้าง Data Center ขนาดใหญ่ในพื้นที่ที่มีต้นทุนที่ดินเหมาะสมและมีโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลพร้อม แต่เมื่อยื่นขอใช้ไฟฟ้ากลับพบว่าระบบสายส่งในพื้นที่ยังไม่สามารถรองรับความต้องการได้ แม้ประเทศนั้นจะมีกำลังผลิตไฟฟ้าเพียงพอในภาพรวม แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าจะสามารถส่งไฟฟ้าไปยัง Data Center ได้ทันที ทำให้ Grid หรือโครงข่ายไฟฟ้ากำลังกลายเป็นปัจจัยสำคัญในการแข่งขันด้าน AI

IEA ระบุว่า การลงทุนใน Grid ทั่วโลกเพิ่มขึ้น 11% ในปี 2025 โดยมีการขยายการลงทุนในยุโรป สหรัฐ และจีน เพื่อรองรับความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นและการเปลี่ยนแปลงของระบบพลังงาน ปัญหาคือ การสร้าง Data Center บางโครงการอาจใช้เวลาเพียงไม่กี่ปี ขณะที่การพัฒนาสายส่งไฟฟ้าใหม่ในประเทศพัฒนาแล้วอาจใช้เวลาประมาณ 4-8 ปี เนื่องจากต้องผ่านกระบวนการอนุญาต การจัดหาพื้นที่ และการก่อสร้าง

หากข้อจำกัดด้านโครงข่ายไฟฟ้าไม่ได้รับการแก้ไข โครงการ Data Center ที่วางแผนไว้ทั่วโลกราว 20% อาจเผชิญความเสี่ยงที่จะล่าช้า ทำให้ผู้ประกอบการบางรายเริ่มพิจารณาการผลิตไฟฟ้าใช้เอง (On-site Generation) เพื่อลดการพึ่งพา Grid หรือรองรับการดำเนินงานระหว่างรอการเชื่อมต่อระบบไฟฟ้า

ทำไม AI ทำให้ก๊าซธรรมชาติกลับมาได้รับความสนใจ

หนึ่งในความเปลี่ยนแปลงที่น่าสนใจคือ การขยายตัวของ Data Center กำลังเพิ่มความต้องการโรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติ โดยเฉพาะในสหรัฐ โดยในปี 2025 มีการทำสัญญาสร้างโรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติแห่งใหม่รวมประมาณ 130 GW สูงสุดในรอบ 25 ปี โดยความต้องการไฟฟ้าจาก Data Center เป็นหนึ่งในปัจจัยสำคัญที่สนับสนุนการลงทุน ขณะที่มูลค่าการลงทุนในโรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติทั่วโลกคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นเกือบ 120,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐในปี 2026

เหตุผลคือ โรงไฟฟ้าก๊าซธรรมชาติสามารถผลิตไฟฟ้าได้ตามความต้องการ และในบางกรณีสามารถพัฒนาโครงการได้เร็วกว่าการสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ขนาดใหญ่ จึงเป็นทางเลือกสำหรับระบบไฟฟ้าที่ต้องรองรับความต้องการใช้ไฟฟ้าอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในช่วงที่หลายประเทศกำลังพยายามลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ทำให้การวางแผนพลังงานต้องคำนึงถึงทั้งความมั่นคง ต้นทุน และเป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อม

ขณะเดียวกันพลังงานหมุนเวียนยังมีบทบาทสำคัญ โดยในปี 2035 คาดว่าจะรองรับความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นจาก Data Center ได้ประมาณครึ่งหนึ่ง

การเติบโตของ AI จึงมีแนวโน้มทำให้หลายประเทศต้องใช้แหล่งพลังงานที่หลากหลายมากขึ้น ทั้งพลังงานหมุนเวียน ก๊าซธรรมชาติ ระบบกักเก็บพลังงาน และแหล่งผลิตไฟฟ้าที่สามารถจ่ายไฟได้อย่างต่อเนื่อง

สหรัฐกับความท้าทายในการรองรับ Data Center

สหรัฐเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของประเทศที่กำลังเผชิญความต้องการไฟฟ้าจาก AI เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ในปี 2024 สหรัฐมีสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าของ Data Center ประมาณ 45% ของการใช้ไฟฟ้า Data Center ทั่วโลก และคาดว่า Data Center จะมีส่วนเกือบครึ่งหนึ่งของความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นในสหรัฐจนถึงปี 2030

ความต้องการดังกล่าวกำลังเพิ่มแรงกดดันต่อการลงทุนในโรงไฟฟ้าและโครงข่ายไฟฟ้า โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีโครงการ Data Center จำนวนมาก ตัวอย่างเช่น รัฐเทกซัส ซึ่งมีคำขอเชื่อมต่อไฟฟ้าจาก Data Center รวมกันสูงถึงประมาณ 180 GW แม้ตัวเลขนี้เป็นเพียงคำขอที่ยังไม่ได้หมายความว่าโครงการทั้งหมดจะเกิดขึ้นจริง แต่ก็แสดงให้เห็นถึงขนาดของความต้องการใช้ไฟฟ้าที่ผู้ดูแลระบบต้องเตรียมรับมือ

แม้สหรัฐจะมีข้อได้เปรียบจากการเป็นฐานของบริษัทเทคโนโลยีชั้นนำ มีทรัพยากรก๊าซธรรมชาติจำนวนมาก และมีตลาดพลังงานขนาดใหญ่ แต่ยังต้องเผชิญข้อจำกัดด้านระยะเวลาการเชื่อมต่อระบบไฟฟ้าและต้นทุนการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน จึงเป็นตัวอย่างว่า แม้ประเทศที่มีทรัพยากรพลังงานและเทคโนโลยีพร้อม ก็ยังต้องเร่งปรับระบบไฟฟ้าให้ทันกับการลงทุนด้าน AI

นิวเคลียร์กลับมาอยู่ในแผนพลังงานระยะยาว

นอกจากก๊าซธรรมชาติแล้ว พลังงานนิวเคลียร์กำลังได้รับความสนใจเพิ่มขึ้นจากบริษัทเทคโนโลยีและรัฐบาลหลายประเทศ IEA คาดว่าการลงทุนด้านนิวเคลียร์ทั่วโลกจะสูงกว่า 80,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ในปี 2026 ขณะที่มีโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ใหม่รวมเกือบ 80 GW อยู่ระหว่างการก่อสร้างใน 15 ประเทศ

ข้อได้เปรียบของนิวเคลียร์คือ สามารถผลิตไฟฟ้าได้ต่อเนื่องในปริมาณมาก และมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำในขั้นตอนการผลิตไฟฟ้า จึงเหมาะกับระบบพลังงานที่ต้องรองรับความต้องการไฟฟ้าตลอดเวลา และลดการพึ่งพาเชื้อเพลิงฟอสซิล แต่นิวเคลียร์ยังมีข้อจำกัดสำคัญ ทั้งเงินลงทุนเริ่มต้นสูง ระยะเวลาก่อสร้างที่ยาวนาน และข้อกำหนดด้านความปลอดภัย ทำให้ไม่สามารถตอบสนองความต้องการไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นอย่างเร่งด่วนได้ทุกกรณี

บทบาทของนิวเคลียร์จึงน่าจะอยู่ที่การเสริมความมั่นคงของระบบไฟฟ้าในระยะยาว ควบคู่กับการลงทุนในพลังงานรูปแบบอื่น

การแข่งขัน AI กำลังเปลี่ยนเงื่อนไขดึงดูดการลงทุน

ในอดีตการตัดสินใจตั้งฐานการผลิตมักให้ความสำคัญกับต้นทุนแรงงาน การเข้าถึงตลาด และระบบโลจิสติกส์ แต่สำหรับการลงทุนด้าน Data Center ปัจจัยด้านพลังงานมีน้ำหนักมากเป็นพิเศษ ประเทศที่ต้องการเป็นศูนย์กลาง AI จำเป็นต้องพิจารณาว่าระบบไฟฟ้าของตนสามารถรองรับการลงทุนใหม่ได้มากน้อยแค่ไหน ทั้งในด้านกำลังผลิต ความมั่นคงของโครงข่าย ระยะเวลาเชื่อมต่อ และต้นทุนไฟฟ้า

สำหรับประเทศไทย การดึงดูดโครงการลงทุนขนาดใหญ่จึงต้องดำเนินควบคู่กับการวางแผนระบบไฟฟ้า เพื่อไม่ให้ความต้องการที่เพิ่มขึ้นสร้างภาระต่อต้นทุนพลังงานของภาคธุรกิจและผู้ใช้ไฟฟ้า
กลุ่มอื่น นอกจากนี้ยังต้องพิจารณาความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจของการลงทุน ทั้งการจ้างงาน การใช้บริการจากผู้ประกอบการในประเทศ และโอกาสต่อยอดไปสู่อุตสาหกรรมดิจิทัลที่มีมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น เพราะการมี Data Center จำนวนมากอาจช่วยเพิ่มการลงทุนโดยตรงจากต่างประเทศ แต่ประโยชน์ที่เศรษฐกิจได้รับจะขึ้นอยู่กับความเชื่อมโยงกับธุรกิจและแรงงานภายในประเทศด้วย

ในระยะต่อไป การแข่งขันด้าน AI จะทำให้การวางแผนพลังงานและนโยบายอุตสาหกรรมต้องเชื่อมโยงกันมากขึ้น ประเทศที่สามารถพัฒนาระบบไฟฟ้าได้ทันกับความต้องการ พร้อมรักษาต้นทุนให้อยู่ในระดับแข่งขันได้ จะมีโอกาสดึงดูดการลงทุนด้านเทคโนโลยีมากขึ้น

หากทศวรรษที่ผ่านมาเป็นช่วงของการแข่งขันพัฒนาชิปและเทคโนโลยี AI ทศวรรษต่อไปก็คงต้องจับตาการแข่งขันด้านพลังงานควบคู่กันไป เพราะความก้าวหน้าของ AI จะเกิดขึ้นได้จริง ก็ต่อเมื่อมีโครงสร้างพื้นฐานที่พร้อมรองรับการเติบโตของเทคโนโลยีเหล่านี้