คอลัมน์ : สามัญสำนึก ผู้เขียน : อิศรินทร์ หนูเมือง
ในวันที่ 20 ธันวาคม 2566 ทักษิณ ชินวัตร จะถูกจำคุกรวม 121 วัน นับตั้งแต่วันที่ถูกศาลสั่งจำคุกและได้รับการอภัยโทษ-ลดโทษเหลือจำคุก 1 ปี
คาดหมายกันว่า ทักษิณจะได้รับการลดโทษ และการพักโทษ ตามหลักเกณฑ์ในการพักโทษของกรมราชทัณฑ์ ที่เป็นไปได้ทั้ง 4 ระยะ
ระยะแรก คือ หลังวันที่ 20 ธันวาคม 2566 ซึ่งเป็นไปตามเกณฑ์ของกรมราชทัณฑ์ ที่ระบุว่า “จะต้องเป็นนักโทษที่มีอายุ 70 ปีขึ้นไป มีภาวะป่วยชราภาพ และต้องโทษไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ของโทษจำคุก หรือต้องโทษจำคุกตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป ขึ้นอยู่กับว่าอย่างใดอย่างหนึ่งมากกว่า” ตามหลักเกณฑ์การคัดเลือกนักโทษเด็ดขาดเข้าโครงการพักการลงโทษกรณีมีเหตุพิเศษ เนื่องจากเจ็บป่วยร้ายแรง พิการ หรือมีอายุตั้งแต่ 70 ปีขึ้นไป พ.ศ. 2563
ระยะที่สอง คือ เดือนกุมภาพันธ์ 2567 ตามความคาดหมายของนักกฎหมายหลายรายระบุตรงกันว่า เป็นช่วงที่ทักษิณได้รับโทษไปแล้วครบ 6 เดือน
ระยะที่สาม คือวันที่ 22 เมษายน 2567 เป็นไปตามหลักการ ลดโทษและการได้เลื่อนชั้นนักโทษเด็ดขาด ตามระเบียบกระทรวงยุติธรรม ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการจำแนกลักษณะผู้ต้องขังและการแยกคุมขัง การเลื่อนหรือลดชั้นนักโทษเด็ดขาด การลดวันต้องโทษจำคุกและการพักการลงโทษ พ.ศ. 2559
ซึ่งนายทักษิณเป็นนักโทษเข้าใหม่ นับเป็นนักโทษชั้นกลาง โดยการเลื่อนชั้นหรือลดชั้นนักโทษเป็นอำนาจของอธิบดีกรมราชทัณฑ์ และสามารถทำได้ 2 ครั้ง คือสิ้นเดือนมกราคม และสิ้นเดือนธันวาคม หากนายทักษิณจะเลื่อนชั้นเป็นนักโทษชั้นดี จะต้องถูกคุมขังมาแล้วไม่น้อยกว่า 6 เดือน
กรณีหากทักษิณเป็นนักโทษเด็ดขาดชั้นเยี่ยม ที่รับโทษมาแล้วอย่างน้อย 6 เดือน จะเหลือโทษจำคุกไม่เกิน 1 ใน 3 ของ 6 เดือนที่เหลือ หรือ 2 เดือน ดังนั้น หากได้รับการพักการลงโทษ และไม่มีข้อแม้พิเศษอื่น ๆ นายทักษิณจะต้องรับโทษจำคุกจริงทั้งหมด 8 เดือน และจะพ้นโทษตามเกณฑ์ ก็จะอยู่ในช่วง 22 เมษายน 2567
ระยะที่สี่ ตามประกาศวันที่ 7 ธ.ค. 66 ระเบียบกรมราชทัณฑ์ว่าด้วยการดำเนินการสำหรับการคุมขังในสถานที่คุมขัง พ.ศ. 2566 การกำหนดสถานที่คุมขังอื่นที่มิใช่เรือนจำ โดยเปิดทางให้คุมขังผู้ต้องขังใน “สถานที่สำหรับอยู่อาศัย” หรือ “สถานพยาบาล” ได้ โดยถือเป็นระยะเวลาจำคุก
ทั้งนักกฎหมายและนักการเมือง คาดหมายกันว่าทักษิณจะได้อานิสงส์ จากระเบียบนี้เลยหรือไม่
ตามคำยืนยันของ น.ส.แพทองธาร ชินวัตร หัวหน้าพรรคเพื่อไทย และแคนดิเดตนายกรัฐมนตรี รวมทั้งทนายความประจำตระกูลของของทักษิณ ระบุว่าปัจจุบันนายทักษิณเข้าพักรักษาตัวอยู่ที่อาคารมหาภูมิพลราชานุสรณ์ 88 พรรษา ชั้น 14 โรงพยาบาลตำรวจ
ตามระเบียบใหม่ของกรมราชทัณฑ์นี้ กำหนดให้สถานที่คุมขัง บ้าน อาคาร หรือสิ่งปลูกสร้าง ต้องมีทะเบียนบ้านตามกฎหมายกำหนดตำแหน่ง หรือพิกัดเพื่อใช้ใส่กำไลอีเอ็มได้
โดยเป็นอำนาจของอธิบดีกรมราชทัณฑ์จะเป็นผู้กำหนดสถานที่คุมขัง โดยออกประกาศแจ้งว่า ให้ใช้สถานที่ใดเป็นสถานที่คุมขัง ด้วยวัตถุประสงค์ใด
และอีกกรณีที่จะทำให้ทักษิณพ้นคุกได้ ที่หลายฝ่ายเคยคาดการณ์คือ การขอรับพระราชทานอภัยโทษครั้งที่สอง หลังจากนายทักษิณได้รับพระราชทานอภัยโทษลดโทษมาแล้ว โดยเป็นการทูลเกล้าฯ ถวายฎีกา ขอพระราชทานอภัยโทษตามการถวายคำแนะนำของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม
อนึ่ง สำหรับการพระราชทานอภัยโทษมี 2 แบบคือ 1.การพระราชทานอภัยโทษเป็นการทั่วไป 2.การพระราชทานอภัยโทษเฉพาะราย
ทั้งนี้ การพระราชทานอภัยโทษขึ้นอยู่กับพระบรมราชวินิจฉัย และในรัชสมัยปัจจุบัน วโรกาสสำคัญ มีพระราชกฤษฎีกาพระราชทานอภัยโทษมาแล้ว 5 ครั้ง
ครั้งแรกเป็นการอภัยโทษเนื่องในโอกาสมหามงคลพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในปี 2562 และอีกสองครั้งเนื่องในโอกาสเฉลิมพระชนมพรรษา 28 กรกฎาคม 2563 และ 2564 อีกครั้งเป็นการอภัยโทษใน 2 โอกาสมหามงคลคือ เฉลิมพระชนมพรรษา 70 พรรษารัชกาลปัจจุบัน และเฉลิมพระชนมพรรษา 90 พรรษาพระพันปีหลวง
ล่าสุดคือ 1 กันยายน 2566 พระราชทานพระมหากรุณาอภัยลดโทษ ลดโทษให้นักโทษเด็ดขาดชาย ทักษิณ ชินวัตร เหลือโทษจำคุกต่อไปอีก 1 ปี จากโทษ จำคุก 8 ปี ใน 3 คดี