แพลตฟอร์มกลางภาครัฐ ไม่ได้มีแค่ “ทางรัฐ” แต่แบ่งได้ 4 แพลตฟอร์ม และอีกหลายสิบแอปพลิเคชั่น
หลังจากรัฐบาลพยายามผลักดันให้ “ทางรัฐ” เป็น “ซูเปอร์แอป” ที่ใช้สำหรับการติดต่อราชการและบริการทั้งภาคธุรกิจและประชาชนหลายด้าน โดยเฉพาะการสนับสนุนนโยบาย ดิจิทัลวอลเลต ที่ “ทางรัฐ” จะเป็นช่องทางในการลงทะเบียนและอาจเป็นช่องทางในการใช้เงินด้วย
แต่กระนั้น “ทางรัฐ” ก็ไม่ใช่ แพลตฟอร์มกลางภาครัฐ เพียงหนึ่งเดียว
“ประชาชาติธุรกิจ” ชวนทำความรู้จัก แพลตฟอร์มกลางภาครัฐ ทั้ง 4 ประเภทอีกครั้ง ได้แก่ ศูนย์แลกเปลี่ยนข้อมูลกลาง ศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ ศูนย์กลางบริหารภาครัฐเพื่อภาคธุรกิจ และระบบพอทัลกลางเพื่อประชาชน
แพลตฟอร์มกลางภาครัฐ คืออะไร
สำนังาน กพร. ระบุว่า ตาม พระราชกฤษฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2562 มีวัตถุประสงค์ให้ภาครัฐจัดทำระบบ/แพลตฟอร์มที่เป็นส่วนกลาง เพื่อให้ง่ายในการเข้าใจและเชื่อมโยงการดำเนินงานระหว่างกัน รวมทั้งสร้างมาตรฐานการบริการที่สามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้
ในปัจจุบัน สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (องค์การมหาชน) หรือ DGA เป็นผู้ประสานงานและผลักดันให้เกิดแพลตฟอร์มกลางขึ้น ลักษณะของแพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง ได้แก่ 1) เป็นแพลตฟอร์ม/ระบบที่หลายหน่วยงานรัฐหรือเอกชนมาร่วมกันใช้งาน 2) มีความสอดคล้องกับแผนพัฒนารัฐบาลดิจิทัล 3) ไม่ซ้ำซ้อนกับแพลตฟอร์มอื่น และสามารถเชื่อมโยงข้อมูลกับแพลตฟอร์มอื่นได้
ซึ่งแพลตฟอร์มดิจิทัลกลางสามารถแบ่งได้ 3 กลุ่ม ได้แก่
- การบริหารงานภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล
- การให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล
- แพลตฟอร์ม/ระบบ/โครงสร้างพื้นฐานดิจิทัล/เครื่องมือกลางสำหรับใช้ในกระบวนการสำคัญ (Microservices) ที่ใช้ร่วมกันระหว่างหน่วยงานภาครัฐ
ประโยชน์ของแพลตฟอร์มดิจิทัลกลางที่ส่งผลต่อประชาชน คือประชาชนสามารถเข้าถึงบริการภาครัฐได้ง่ายและชัดเจนมากขึ้น ใช้งานผ่านระบบที่ออกแบบ UX/UI ที่มีแนวทางเดียวกัน
ประโยชน์ที่ส่งผลต่อภาครัฐ คือขับเคลื่อนโครงสร้างพื้นฐานเพื่อใช้งบประมาณอย่างคุ้มค่า และหน่วยงานสามารถนำไปใช้หรือพัฒนาต่อยอดเป็นบริการภาครัฐได้โดยง่าย ซึ่งขั้นตอนในการขึ้นทะเบียนแพลตฟอร์มดิจิทัลกลาง หน่วยงานต้องดำเนินการรวบรวมข้อมูลเพื่อเสนอต่อคณะอนุกรรมการสถาปัตยกรรมเป็นผู้พิจารณา จากนั้นเสนอเข้าคณะกรรมการพัฒนารัฐบาลดิจิทัลพิจารณา และ สพร. ออกประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นแพลตฟอร์มดิจิทัลกลางต่อไป
การแบ่งประเภท ของแพลตฟอร์มกลางภาครัฐ
ตามประกาศคณะกรรมการพัฒนารัฐบาลดิจิทัล เรื่อง แพลตฟอร์มกลางของงานบริการภาครัฐสำหรับภาคธุรกิจและประชาชน ระบุว่า ให้มีการส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาแพลตฟอร์มกลางหรือโครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัล ต่อไปนี้
1.ศูนย์แลกเปลี่ยนข้อมูลกลางภาครัฐ gdx.dga.or.th
หลัก ๆ แล้วจะเป็นศูนย์กลางในการแลกเปลี่ยนข้อมูลดิจิทัลและทะเบียนดิจิทัลระหว่าง “หน่วยงานของรัฐ” เพื่อสนับสนุนการดำเนินการของหน่วยงานของรัฐในการให้บริการประชาชนผ่านระบบดิจิทัล
2) ศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ data.go.th
เป็นศูนย์กลางในการเข้าถึงข้อมูลเปิดภาครัฐของประเทศที่ให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลภาครัฐได้สะดวก รวดเร็ว ตลอดเวลา โดยข้อมูลที่เผยแพร่อยู่ในรูปแบบไฟล์ที่สามารถแสดงตัวอย่างข้อมูล (Preview) การแสดงข้อมูลด้วยภาพ (Visualization) และเอพีไอ (API) แบบอัตโนมัติให้กับชุดข้อมูลที่เผยแพร่ได้
รวมทั้งยังสามารถจัดการชุดข้อมูลและ Meta Data ของข้อมูลได้อีกด้วย
3) ศูนย์กลางบริการภาครัฐเพื่อภาคธุรกิจ bizportal.go.th
ศูนย์กลางข้อมูล สำหรับการติดต่อราชการแบบเบ็ดเสร็จ ณ จุดเดียว ของภาคธุรกิจ ห้างร้าน ที่ต้องการขออนุญาต อนุมัติ หรือคำร้องต่าง ๆ ในการทำธุรกิจ จากเดิมต้องวิ่งไปหลายหน่วยงาน ก็สามารถทำบนหน้าต่างเดียวได้
ส่วนนี้เรียกว่า Bizportal ซึ่งจะมีแพลตฟอร์มย่อยอีก เช่น การนำเข้าส่งออกจะมีแพลตฟอร์ม NSW หรือ National Single Window จะอำนวยความสะดวกในการค้าระหว่างประเทศ จัดเป็นแอปพลิเคชั่นซ้อนอยู่ในแพลตฟอร์มประเภทที่ 3 นี้
4) ระบบพอร์ทัลกลางเพื่อประชาชน (Citizen Portal) หรือแอปพลิเคชั่นทางรัฐ ทางรัฐ.com
ส่วนนี้ คือ Citizen Portal ที่เชื่อมต่อข้อมูลภาครัฐทั้งหมด ให้มีหน้าต่างสำหรับการใช้งานแก่ประชาชนทั่วไป เพื่ออำนวยความสะดวกในการติดต่อราชการ
ทางรัฐ เป็นเหมือน Single Window ที่มีท่อเชื่อมโยงข้อมูลจาก 21 กระทรวง จึงมีแอปพลิเคชั่นอีกหลาย 10 แอป ที่ทำงานเบื้องหลังหน้าต่างหรือ UI นี้ ทั้งในส่วนสนับสนุน เช่น ระบบพิสูจน์และยืนยันตัวตนทางดิจิทัล (Digital ID) ผ่าน ThaiD ของกระทรวงมหาดไทย ข้อมูลวัคซีนและสุขภาพบน หมอพร้อม และอื่น ๆ
จึงเรียกได้ว่า ทางรัฐ เป็นแอปที่มีแอปซ้อนอยู่หลายชั้น ไม่ว่าจะเป็นแอปตรวจสอบค่าปรับจราจร แอปตรวจสอบค่าไฟ แอปแสดงข้อมูลใบขับขี่ และอื่น ๆ อีกหลายสิบแอปพลิเคชั่น ที่ขี่อยู่บน “ทางรัฐ” ลักษณะนี้ จึงเรียกว่า Super Application สำหรับอำนวยความสะดวกให้ประชาชน