‘วราวุธ’ เร่ง พ.ร.บ.กำจัดกากฯ เพิ่มโทษปรับ-ทำผิดซ้ำถึงขั้นยึดทรัพย์

“วราวุธ” เร่งแก้กฎหมายกากอุตสาหกรรม เพิ่มโทษผู้ลักลอบทิ้งขยะพิษ ขยับเป็นหลักสิบล้านบาทจากแค่ 2 แสนบาท เพิ่มมาตรการยึด-อายัดทรัพย์สิน เรียกค่าใช้จ่ายฟื้นฟูความเสียหาย พร้อมเร่งวางระบบรองรับซากแผงโซลาร์-แบตเตอรี่ EV ก่อนกลายเป็นขยะอันตรายลอตใหญ่ในอนาคต

นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม เปิดเผยว่า กระทรวงอยู่ระหว่างเร่งผลักดันการปรับปรุงกฎหมายจัดการกากอุตสาหกรรมและกฎหมายโรงงาน หลังพบข้อจำกัดด้านบทลงโทษที่ไม่สอดคล้องกับมูลค่าความเสียหายจากการกระทำผิด โดยเฉพาะการลักลอบทิ้งของเสียอันตรายและการหลีกเลี่ยงกระบวนการกำจัดกากอุตสาหกรรมที่ถูกต้องตามกฎหมาย พร้อมทั้งเพิ่มโทษปรับให้สูงขึ้นให้อยู่ในระดับหลักสิบล้านบาท จากเดิมโทษอยู่ที่เพียง 200,000 บาทเท่านั้น และยังต้องควบคู่ไปกับบทลงโทษการยึดหรืออายัดทรัพย์สิน และเรียกค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูความเสียหาย เพื่อให้ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้รับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้น

ทั้งนี้ แนวทางแก้ พ.ร.บ.กากอุตสาหกรรม จะให้ความสำคัญกับการเพิ่มประสิทธิผลของบทลงโทษผู้กระทำความผิดซ้ำและความผิดร้ายแรง รวมถึงการยึดหรืออายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องกับการกระทำความผิด การริบทรัพย์สิน และการเรียกเก็บค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูความเสียหาย เนื่องจากปัญหาสำคัญของการจัดการกากอุตสาหกรรมในประเทศไทย คือการลักลอบนำของเสียออกไปกำจัดนอกระบบ การทิ้งกากอุตสาหกรรมในพื้นที่ที่ไม่ได้รับอนุญาต และการหลีกเลี่ยงต้นทุนการบำบัดและกำจัดของเสียตามมาตรฐาน ซึ่งไม่เพียงสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมแต่ยังส่งผลกระทบต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ใกล้เคียง

ประเด็นสำคัญคือ การลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมไม่ใช่เพียงการฝ่าฝืนข้อกำหนดในการประกอบกิจการ แต่เป็นปัญหาที่อาจสร้างภาระระยะยาวให้กับสังคม หากของเสียอันตรายปนเปื้อนลงสู่ดิน แหล่งน้ำ หรือพื้นที่เกษตรกรรม การฟื้นฟูอาจต้องใช้เงินจำนวนมากและดำเนินการต่อเนื่องเป็นเวลานาน ขณะที่ผู้ได้รับผลกระทบอาจเป็นประชาชนที่ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการกระทำผิด ดังนั้นการปรับปรุงกฎหมายจึงต้องทำให้ผู้ก่อมลพิษรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น ไม่ใช่เพียงชำระค่าปรับแล้วสิ้นสุดความรับผิดชอบ โดยเฉพาะกรณีที่ความเสียหายมีมูลค่าสูงกว่าค่าปรับหลายเท่า

สำหรับมาตรการลงโทษที่กระทรวงอุตสาหกรรมต้องการผลักดัน ประกอบด้วยการเพิ่มประสิทธิผลของบทลงโทษสำหรับผู้กระทำความผิดซ้ำและความผิดร้ายแรง การเพิ่มอัตราโทษปรับให้เหมาะสมกับความเสียหาย และการนำมาตรการทางทรัพย์สินเข้ามาใช้ควบคู่กับการดำเนินคดี แนวทางเพิ่มค่าปรับเป็นระดับหลักสิบล้านบาท เพราะหากกำหนดอัตราโทษได้เหมาะสมจะช่วยเพิ่มแรงจูงใจให้ผู้ประกอบการเลือกปฏิบัติตามกฎหมาย แทนการเสี่ยงลักลอบกำจัดของเสียเพื่อประหยัดต้นทุน อย่างไรก็ตาม อัตราค่าปรับที่แน่นอน เงื่อนไขการบังคับใช้ และระดับความผิดที่จะต้องรับโทษดังกล่าว ยังต้องรอรายละเอียดจากร่างกฎหมายที่ผ่านกระบวนการพิจารณาอย่างเป็นทางการก่อน

ส่วนการยึดหรืออายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวข้องกับการกระทำความผิด รวมถึงการริบทรัพย์สินตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนด มาตรการนี้จะช่วยเพิ่มเครื่องมือให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการกับผู้กระทำผิดได้มากกว่าการเรียกค่าปรับ โดยต้องมีหลักเกณฑ์และกระบวนการทางกฎหมายที่ชัดเจน นอกจากนี้ ยังมีแนวทางให้ผู้กระทำผิดรับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการฟื้นฟูความเสียหายที่เกิดขึ้น เช่น การจัดการกากอุตสาหกรรมที่ถูกลักลอบทิ้ง การฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน และการดำเนินการอื่นที่จำเป็นต่อการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ต้องเป็นไปตามหลักเกณฑ์และอำนาจที่กฎหมายกำหนดเช่นกัน 

“การเพิ่มโทษผู้กระทำผิดซ้ำจะช่วยให้การบังคับใช้กฎหมายมีความเข้มข้นขึ้น อย่างไรก็ดีการแก้ไขกฎหมายเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ หากไม่มีระบบตรวจสอบและติดตามการเคลื่อนย้ายกากอุตสาหกรรมที่มีประสิทธิภาพ กระทรวงจึงจำเป็นต้องเดินหน้าควบคู่กับการตรวจสอบโรงงาน ผู้รับขนส่ง และผู้รับกำจัดของเสีย เพื่อให้สามารถติดตามเส้นทางของกากอุตสาหกรรมตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทางได้อย่างครบวงจร”

นอกเหนือจากการจัดการกากอุตสาหกรรมที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน กระทรวงอุตสาหกรรมยังต้องเตรียมรับมือกับของเสียจากอุตสาหกรรมเทคโนโลยีสะอาด โดยเฉพาะแผงโซลาร์เซลล์และแบตเตอรี่รถยนต์ไฟฟ้า (EV) ซึ่งมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นตามการขยายตัวของการใช้พลังงานหมุนเวียนและยานยนต์ไฟฟ้า เมื่ออุปกรณ์หมดอายุการใช้งานหรือเสื่อมสภาพ ก็จำเป็นต้องมีระบบรวบรวม คัดแยก ซ่อมแซม นำกลับมาใช้ใหม่ และรีไซเคิลที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้เกิดปัญหาของเสียตกค้างหรือการกำจัดที่ไม่ได้มาตรฐาน กระทรวงอุตสาหกรรมจึงมีแนวทางเร่งศึกษาการจัดตั้งนิคมอุตสาหกรรมรีไซเคิล เพื่อรวบรวมผู้ประกอบการด้านการรีไซเคิลและการจัดการของเสียให้อยู่ในพื้นที่ที่สามารถกำกับดูแลได้อย่างเป็นระบบ โดยต้องพิจารณาความเหมาะสมของพื้นที่ ระบบสาธารณูปโภค มาตรการควบคุมมลพิษ และมาตรฐานความปลอดภัยอย่างรอบด้าน 

รายงานข่าวแจ้งว่า ร่าง พ.ร.บ.จัดการกากอุตสาหกรรม พ.ศ… ยังไม่ได้รับการพิจารณาจากสภา โดยเคยเสนอเข้าสู่สภาเมื่อปี 2568 แต่ถอนออกเพื่อปรับปรุงใหม่ ล่าสุดมีการตั้งคณะทำงานเพื่อพัฒนาปรับปรุงและแก้ไข เริ่มประชุมครั้งแรกเมื่อวันที่ 14 ตุลาคม 2569