พาณิชย์ดัน “ข้าวประณีต” เจาะตลาดพรีเมียม ชู “ข้าวก่ำดอยสะเก็ด” เชื่อมธุรกิจหนุนรายได้ชุมชน

กรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ เดินหน้าขับเคลื่อนโครงการส่งเสริมและพัฒนาตลาดข้าวคุณภาพสูง ปี 2569 จัดงาน “เทศกาลข้าวประณีต” ครั้งที่ 2 บุกตลาดจริงใจ จังหวัดเชียงใหม่ พร้อมจัดกิจกรรมพิเศษ “เกี่ยว กับ กํ่า” (Khao Praneat Visit Farm) ลงพื้นที่สัมผัสแหล่งปลูกข้าวอินทรีย์คุณภาพสูง ณ กลุ่มข้าวก่ำล้านนา ตำบลลวงเหนือ อำเภอดอยสะเก็ด

นางสาวญาณี ศรีมณี รองอธิบดีกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า “เทศกาลข้าวประณีต (KHAOPRANEAT Fair 2026)” ณ ตลาดจริงใจ จังหวัดเชียงใหม่ จัดโดยกรมการค้าภายใน กระทรวงพาณิชย์ ซึ่งเป็นการจัดครั้งที่ 2 โดยครั้งแรกจัดที่ วัน แบงค็อก (One Bangkok) การจัดกิจกรรมครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการส่งเสริมและพัฒนาตลาดข้าวคุณภาพสูง เพื่อเพิ่มรายได้เกษตรกร ปี 2569 ภายใต้แนวทางการยกระดับข้าวไทยสู่สินค้ามูลค่าสูง

โดยนำจุดแข็งด้านความหลากหลายของสายพันธุ์ ภูมิปัญญาการผลิต และเอกลักษณ์ของแต่ละพื้นที่มาสร้างจุดขาย ควบคู่กับการเชื่อมโยงผู้ผลิตกับตลาดที่เหมาะสม ตามแนวทาง “ตลาดนำ นวัตกรรมเสริม เพิ่มรายได้” เพื่อให้เกษตรกรสามารถพัฒนาคุณภาพสินค้าให้ตอบโจทย์ความต้องการของตลาด และจำหน่ายข้าวได้ในราคาที่สะท้อนคุณค่าอย่างแท้จริง
 
สำหรับเทศกาลข้าวประณีต ณ ตลาดจริงใจ จังหวัดเชียงใหม่ มีกลุ่มวิสาหกิจและเกษตรกรผู้ผลิตข้าวประณีตจากทุกภูมิภาคของไทยเข้าร่วมนำสินค้ามาจัดแสดง โดยมุ่งเชื่อมโยงเรื่องราวจากแหล่งผลิตสู่ผู้บริโภคและตลาด สร้างการรับรู้ถึงคุณค่าของข้าวไทยผ่านประสบการณ์จริง พร้อมเปิดโอกาสให้เกษตรกรนำจุดแข็งด้านคุณภาพ ภูมิปัญญา และเอกลักษณ์ท้องถิ่นมาต่อยอดเชิงพาณิชย์ เพื่อขยายโอกาสทางการค้า เพิ่มมูลค่าสินค้า และสร้างรายได้ที่มั่นคงให้แก่เกษตรกรในระยะยาว

 
โครงการข้าวประณีต มีเป้าหมายเพื่อยกระดับ “ข้าวไทย” จากการขายสินค้าโภคภัณฑ์ทั่วไป สู่ตลาดข้าวพรีเมียม และเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร โดยมุ่งเน้นการผลิตข้าวที่มีความพิถีพิถันตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ โดยจุดเด่นของข้าวประณีต มีสายพันธุ์ชัดเจน ปลอดภัย เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มีเรื่องราวและอัตลักษณ์ท้องถิ่น รสชาติโดดเด่น ตรวจสอบย้อนกลับได้
 
“เราคัดเลือกกลุ่มเกษตรกร วิสาหกิจชุมชน สหกรณ์ หรือวิสาหกิจเพื่อสังคมทั่วประเทศ จำนวน 200 กลุ่ม สนับสนุนงบประมาณกลุ่มละไม่เกิน 500,000 บาท สิ่งที่กลุ่มเกษตรกรจะได้รับคือ เงินทุนด้านการผลิตและการแปรรูป (เช่น เครื่องจักรและอุปกรณ์) สนับสนุนด้านการตลาดและการเชื่อมโยงธุรกิจทั้งในและต่างประเทศ” นางสาวญาณี กล่าว

 
นางสาวญาณี กล่าวต่อว่า นอกจากการแสดงสินค้าข้าวประณีต ณ ตลาดจริงใจ แล้ว ทางกรมฯ ยังได้จัดจัดกิจกรรมพิเศษ “เกี่ยว กับ ก่ำ” (Khao Praneat Visit Farm) ในวันเสาร์ที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ณ กลุ่มข้าวก่ำล้านนา ตำบลลวงเหนือ อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ ลงพื้นที่สัมผัสแหล่งปลูกข้าวก่ำดอยสะเก็ดในช่วงฤดูเก็บเกี่ยว

ทั้งนี้ “ข้าวก่ำดอยสะเก็ด” ถือเป็นข้าวพันธุ์ย่อยภายใต้ข้าวเหนียวล้านนา (เพาะปลูกใน 8 จังหวัดภาคเหนือ) ที่มีความโดดเด่นอย่างมาก เนื่องจากเป็นข้าวเหนียวดำที่มีปริมาณสารแอนโทไซยานิน (Anthocyanin) มีคุณสมบัติเป็นสารต้านอนุมูลอิสระสูงสุดในบรรดาข้าวก่ำล้านนาทั้งหมด ปัจจุบันกลุ่มข้าวก่ำล้านนา ตำบลลวงเหนือ ดำเนินการผลิตในรูปแบบ เกษตรอินทรีย์ (Organic Farming) ที่ต้องอาศัยความพิถีพิถันขั้นสูง มีกระบวนการจัดการข้าวเปลือกเพื่อรักษาคุณภาพเมล็ดพันธุ์และคุณค่าทางโภชนาการ ทำให้ยังคงเป็นกลุ่มผลิตขนาดเล็ก แต่ได้รับการรับรองมาตรฐานข้าว GI
 
นางสาวญาณี กล่าวต่อว่า ข้าวก่ำดอยสะเก็ด เป็นกลุ่มข้าวประณีต ระดับเทียร์ 3 (Tier 3) กล่าวคือ มีความสามารถในการปลูกข้าวและเริ่มมีระบบการผลิตที่ดี แต่ยังต้องการการพัฒนาในเรื่องความสม่ำเสมอ หรือกระบวนการต้นน้ำ-ปลายน้ำให้ประณีตยิ่งขึ้น ขณะที่ด้านมาตรฐานและแปรรูป อยู่ในระยะเริ่มต้นของการยกระดับคุณภาพ หรือยังไม่มีระบบแปรรูปและบรรจุภัณฑ์ที่พร้อมแข่งในตลาดพรีเมียม ขณะเดียวกัน การสนับสนุนจากภาครัฐ จะเข้ามาช่วย UpSkill ตั้งแต่การพัฒนาการผลิต การปรับปรุงคุณภาพข้าว การทำบรรจุภัณฑ์ การสร้างแบรนด์ และการเล่าเรื่อง (Storytelling) เพื่อยกระดับจาก Tier 3 ให้ก้าวขึ้นไปสู่ Tier ที่สูงขึ้น
 
ในมิติของการพัฒนาและขยายผลในอนาคต รองอธิบดีกรมการค้าภายใน ย้ำว่า หัวใจสำคัญของการยกระดับข้าวพรีเมียมกลุ่มนี้คือ การย้อนกลับมาดูที่ต้นทาง แม้จะมีเสียงเรียกร้องให้ขยายพื้นที่ปลูกหรือเพิ่มปริมาณเพื่อให้เพียงพอต่อความต้องการของตลาด แต่ภาครัฐและชุมชนจำเป็นต้องรักษาสสมดุลระหว่างปริมาณและคุณภาพ

นางสาวญาณี กล่าวอีกว่า ภายในงานเทศกาลข้าวประณีต ณ ตลาดจริงใจ ระหว่างวันที่ 12–15 พฤศจิกายน 2569 นอกจากจะมีโซนจำหน่ายข้าวพันธุ์ดีจากทั่วประเทศให้ผู้บริโภคได้เลือกซื้อแล้ว ทางกรมฯ ยังได้จัดกิจกรรม Business Matching เชื่อมโยงระหว่างกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตข้าวประณีต กับภาคเอกชนในกลุ่มธุรกิจร้านอาหาร โรงแรม และร้านค้าปลีก-ค้าส่ง

ขณะที่ไฮไลต์สำคัญในวันนี้คือ การลงนามบันทึกข้อตกลงความร่วมมือ (MOU) ระหว่างผู้ซื้อและผู้ขาย 2 คู่ ได้แก่ 1.บริษัท มัลลิกาธารา จำกัด จังหวัดสมุทรปราการ ร่วมกับ วิสาหกิจชุมชนโคกหนองนา จังหวัดสุโขทัย 2.บริษัท ลานนา ไรซ์ เทรด จำกัด ร่วมกับ 3 วิสาหกิจ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนเกษตรวิถีเชิงท่องเที่ยวทุ่งนาทอง, วิสาหกิจชุมชนเกษตรแปรรูปข้าวปลอดภัยแบบยั่งยืนแม่จัน และวิสาหกิจชุมชนเกษตรรุ่นใหม่หัวใจอินทรีย์ จังหวัดเชียงราย รวมมูลค่าการเจรจาทั้งสิ้นราว 24 ล้านบาท
 
“การจับคู่ธุรกิจครั้งนี้ นอกจากจะช่วยเพิ่มช่องทางการจัดจำหน่ายให้แก่เกษตรกรระดับชุมชนแล้ว ยังเป็นการสร้างความยั่งยืนในห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain) ให้ผู้ประกอบการในภาคบริการและอุตสาหกรรมข้าวสามารถเข้าถึงวัตถุดิบคุณภาพสูง ป้อนกลุ่มผู้บริโภคยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญกับสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และวิถีชีวิตท้องถิ่นได้อย่างตรงจุด” รองอธิบดีกรมการค้าภายใน กล่าว
 
นางสาวาทินี ศรีวิชัย ประธานกลุ่มข้าวก่ำล้านนา ตำบลลวงเหนือ อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ กล่าวกับ “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า การทำ “ข้าวประณีต” (ข้าวก่ำดอยสะเก็ด) ของที่นี่มีความแตกต่างและมีต้นทุนสูงกว่าการทำนาทั่วไปอย่างสิ้นเชิง ตั้งแต่การคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ข้าว ผ่านการคัดมือและร่อนอย่างพิถีพิถันเพื่อให้ได้เมล็ดทรงอ้วนยาว สีดำเหลือบน้ำตาลตามมาตรฐาน GI เนื่องจากทำเกษตรอินทรีย์ 100% จึงไม่มีการใช้สารเคมีกำจัดวัชพืช
เกษตรกรต้องใช้แรงงานคนในการตัดแต่งดอกหญ้าที่ปะปนในแปลงนา นำใส่กระสอบแล้วกำจัดออกนอกพื้นที่เพื่อป้องกันการปนเปื้อน ได้ผลผลิตเฉลี่ย 100–200 กิโลกรัมต่อไร่ (สูงสุดไม่เกิน 450 กิโลกรัมต่อไร่) จากพื้นที่ปลูกรวม 12  ไร่ ของสมาชิกกลุ่มทั้งหมด 6 คน รวมผลผลิตทั้งกลุ่มราว 3,780 กิโลกรัมต่อฤดูกาล ซึ่งด้วยคุณภาพระดับพรีเมียม ทำให้สามารถยกระดับราคาข้าวสารบรรจุสุญญากาศจำหน่ายได้ที่ 150 บาทต่อกิโลกรัม ช่วยสร้างรายได้ที่คุ้มค่าท่ามกลางปริมาณผลผลิตต่อไร่ที่ไม่สูงนัก