ไซเบอร์ป่วนตู้แช่ยุโรป อาหารเสียหาย สนค.ชี้ความเสี่ยงใหม่ส่งออกอาหารไทย
สนค.จับตาภัยไซเบอร์โจมตีระบบตู้แช่ซูเปอร์มาร์เก็ตยุโรป ทำระบบทำความเย็นผิดปกติ สินค้าอาหารเสียหาย สะท้อนความเสี่ยงใหม่ต่อความมั่นคงทางอาหารโลก เปิด 6 ปัจจัยท้าทายอุตสาหกรรมอาหาร แนะไทยเร่งยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย-ระบบตรวจสอบย้อนกลับ เพิ่มศักยภาพอาหารแปรรูปเก็บได้นาน ดันไทยเป็นแหล่งจัดหาอาหารที่เชื่อถือได้
นายนันทพงษ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) เปิดเผยว่า เหตุการณ์โจมตีทางไซเบอร์ต่อระบบควบคุมตู้แช่เย็นและตู้แช่แข็งในซูเปอร์มาร์เก็ตหลายประเทศของยุโรปเมื่อเร็ว ๆ นี้ ส่งผลให้ระบบทำความเย็นบางแห่งทำงานผิดปกติและสินค้าอาหารได้รับความเสียหาย สะท้อนถึงความเปราะบางของห่วงโซ่อุปทานอาหารที่ไม่ได้เผชิญเพียงความเสี่ยงจากการผลิตและการขนส่ง แต่ยังรวมถึงภัยคุกคามทางดิจิทัลที่อาจกระทบต่อการจัดเก็บและกระจายสินค้า
ทั้งนี้ ความมั่นคงทางอาหาร (Food Security) ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการมีผลผลิตเพียงพอเท่านั้น แต่ยังต้องอาศัยระบบจัดเก็บ ขนส่ง และกระจายอาหารที่สามารถดำเนินงานได้อย่างต่อเนื่อง แม้เผชิญเหตุการณ์ไม่คาดคิด โดยความเสี่ยงดังกล่าวยังครอบคลุมถึงอุตสาหกรรมอาหารสัตว์เลี้ยง โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่จำเป็นต้องควบคุมอุณหภูมิ ซึ่งเป็นอีกกลุ่มสินค้าที่ประเทศไทยมีศักยภาพในการผลิตและส่งออก
นายนันทพงษ์กล่าวว่า เหตุการณ์ดังกล่าวตอกย้ำความสำคัญของการสร้างความยืดหยุ่นให้ระบบอาหาร (Food System Resilience) ตั้งแต่กระบวนการผลิต การแปรรูป การจัดเก็บ การขนส่ง ระบบค้าปลีก ไปจนถึงการเข้าถึงอาหารของผู้บริโภค ท่ามกลางความท้าทายสำคัญ 6 ด้าน ที่กำลังกำหนดขีดความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรมอาหารโลก
สำหรับความเสี่ยงทั้ง 6 ด้าน ประกอบด้วย
- ความเสี่ยงด้านภูมิรัฐศาสตร์และการค้า (Geopolitical & Trade Risks) ทั้งความขัดแย้งระหว่างประเทศ มาตรการทางการค้า และการหยุดชะงักของเส้นทางขนส่ง ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อการเคลื่อนย้ายสินค้าและวัตถุดิบ
- ความมั่นคงด้านสภาพภูมิอากาศและทรัพยากร (Climate & Resource Security) ครอบคลุมภัยธรรมชาติ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนความมั่นคงด้านน้ำ พลังงาน และวัตถุดิบที่ใช้ในกระบวนการผลิตอาหาร
- ความมั่นคงทางไซเบอร์และความเสี่ยงดิจิทัล (Cybersecurity & Digital Risks) จากการโจมตีระบบควบคุมการผลิต คลังสินค้า และการกระจายสินค้า ซึ่งอาจทำให้กระบวนการดำเนินงานหยุดชะงัก
- ความยืดหยุ่นของห่วงโซ่อุปทาน (Supply Chain Resilience) โดยให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งวัตถุดิบและตลาด เพื่อลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาแหล่งจัดหาหรือช่องทางจำหน่ายเพียงแห่งเดียว
- ความปลอดภัยอาหารและการตรวจสอบย้อนกลับ (Food Safety & Traceability) เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้บริโภค และรองรับข้อกำหนดด้านมาตรฐานของประเทศคู่ค้า
- ความต้องการผู้บริโภคที่เปลี่ยนแปลง (Changing Consumer Needs) ทั้งอาหารเพื่อสุขภาพ อาหารพร้อมบริโภค อาหารเฉพาะกลุ่ม รวมถึงอาหารสัตว์เลี้ยงที่มีคุณภาพและปลอดภัย
นายนันทพงษ์กล่าวเพิ่มเติมว่า ปัจจัยทั้ง 6 ด้านสะท้อนว่า การแข่งขันในอุตสาหกรรมอาหารโลกจะไม่ได้ขึ้นอยู่กับราคาและกำลังการผลิตเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับความสามารถในการบริหารความเสี่ยง การรักษามาตรฐานสินค้า และการส่งมอบได้อย่างต่อเนื่อง ซึ่งอาจทำให้ผู้นำเข้าและผู้ค้าปลีกให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งจัดหาสินค้าและการบริหารสินค้าคงคลังมากขึ้น
นอกจากนี้ ยังมีแนวโน้มให้ความสำคัญกับผลิตภัณฑ์ที่มีความยืดหยุ่นด้านการจัดเก็บ โดยเฉพาะอาหารแปรรูปที่สามารถเก็บรักษาได้ตามเงื่อนไขอุณหภูมิที่เหมาะสมกับผลิตภัณฑ์ เพื่อลดความเสี่ยงจากการหยุดชะงักของระบบจัดเก็บและกระจายสินค้า ซึ่งครอบคลุมทั้งอาหารสำหรับมนุษย์และอาหารสัตว์เลี้ยง
สำหรับประเทศไทย สนค.ประเมินว่าควรเร่งต่อยอดจุดแข็งด้านการผลิตและแปรรูปอาหาร เพื่อเพิ่มโอกาสทางการค้าในตลาดโลก ผ่านแนวทางสำคัญ 3 ด้าน ได้แก่ การเพิ่มมูลค่าอาหารที่เก็บรักษาได้นานด้วยนวัตกรรมอาหารและบรรจุภัณฑ์ การพัฒนาประเทศไทยให้เป็นแหล่งจัดหาสินค้าทางเลือกสำหรับผู้นำเข้าที่ต้องการกระจายความเสี่ยง และการยกระดับความน่าเชื่อถือของผู้ส่งออกไทยด้วยมาตรฐานความปลอดภัย การตรวจสอบย้อนกลับ และความสามารถในการส่งมอบสินค้าอย่างต่อเนื่อง
ขณะเดียวกัน ผู้ประกอบการไทยจำเป็นต้องให้ความสำคัญกับการเพิ่มผลิตภาพภาคเกษตรและอุตสาหกรรมอาหาร การจัดหาวัตถุดิบให้เพียงพอ การกระจายความเสี่ยงของแหล่งผลิต รวมถึงการพัฒนาระบบจัดเก็บและกระจายสินค้าที่สามารถรับมือกับความเสี่ยงด้านดิจิทัล เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้ประเทศคู่ค้าและเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน
ทั้งนี้ แนวทางดังกล่าวสอดคล้องกับนโยบายกระทรวงพาณิชย์ในการเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรและอาหาร (Value Creation) ควบคู่กับการยกระดับศักยภาพผู้ประกอบการและการขยายโอกาสทางการค้าในต่างประเทศ
“ความมั่นคงทางอาหารในโลกยุคใหม่ ไม่ใช่เพียงการผลิตอาหารให้เพียงพอ แต่ต้องมั่นใจว่า อาหารที่ผลิตได้สามารถจัดเก็บ ขนส่ง และส่งถึงผู้บริโภคอย่างปลอดภัยและต่อเนื่อง แม้เผชิญความเสี่ยงหรือวิกฤตที่ไม่คาดคิด” นายนันทพงษ์กล่าว
ประเทศไทยจึงควรใช้จุดแข็งด้านการผลิตและแปรรูปอาหาร ยกระดับมาตรฐานและความสามารถในการส่งมอบสินค้า เพื่อสร้างความเชื่อมั่นแก่ประเทศคู่ค้า และเพิ่มโอกาสในการเป็นแหล่งจัดหาอาหารที่เชื่อถือได้ในห่วงโซ่อุปทานอาหารโลก
