เมืองอุตสาหกรรม แหล่งสร้างงาน สร้างคน สร้างประเทศ

คอลัมน์ เปิดมุมมอง

โดย ดร.พรศักดิ์ ศุภธราธาร ทีมกรุ๊ป

อุตสาหกรรม เป็นการผลิตสิ่งของหรือจัดให้มีบริการที่ใช้ทุนและแรงงาน อีกทั้งเป็นที่รวมของเทคโนโลยีและการสรรค์สร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ เป็นสถานที่สร้างงาน พัฒนาทักษะฝีมือให้กับผู้คนที่เป็นผู้ใช้แรงงาน เป็นแหล่งที่ก่อให้เกิดรายได้และส่งผลที่เป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาประเทศ ในทางกลับกันหลายอุตสาหกรรมได้ก่อให้เกิดมลพิษ สร้างผลกระทบทางลบต่อสิ่งแวดล้อม บางครั้งแย่งชิงการใช้ทรัพยากรกับชุมชนท้องถิ่นโดยรอบ ภาครัฐจึงได้มีการกำหนดเขตพื้นที่ไว้สำหรับจัดตั้งแหล่งรวมอุตสาหกรรมให้เป็นสัดส่วนอย่างนิคมหรือสวนอุตสาหกรรม

การส่งเสริมให้เกิดการยกระดับอุตสาหกรรมของประเทศจึงเป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญในการพัฒนาประเทศ การกำหนดเขตพื้นที่แหล่งผลิต จัดไว้สำหรับอุตสาหกรรมต่าง ๆ เข้าไปอยู่รวมกันเป็นนิคมหรือสวนอุตสาหกรรม พัฒนาพื้นที่เมืองรองรับผู้ทำงาน จะเป็นการเติมเต็มภาพรวมในการส่งเสริมการลงทุน เพิ่มความสามารถการแข่งขันทำให้เศรษฐกิจประเทศเติบโตในระยะยาว

ภาครัฐจึงจำเป็นที่จะต้องสนับสนุน และจูงใจให้นักลงทุนในอุตสาหกรรมเป้าหมาย ที่ได้รับการส่งเสริมเข้ามาลงทุนในเขตอุตสาหกรรมที่กำหนดเปลี่ยนไปตามระดับการพัฒนาของประเทศ โดยการส่งเสริมให้เกิดสภาวะแวดล้อมที่ผู้ลงทุนมีขีดความสามารถแข่งขันด้วยจัดให้มีสิ่งอำนวยความสะดวก ระบบสาธารณูปโภค และทรัพยากรต่าง ๆ อย่างเพียงพอ เช่น การสร้างระบบคมนาคมขนส่ง การจัดหาที่ดิน วางผังเมืองและผังการพัฒนาที่จำเป็น

สร้างห่วงโซ่อุปทานของการผลิต ส่งเสริมสภาวะแวดล้อมให้เกิดนวัตกรรมใหม่รวมถึงการออกกฎระเบียบต่าง ๆ ที่เอื้อต่อการพัฒนาและลงทุน ตลอดจนการเตรียมความพร้อมในเรื่องของคนหรือแรงงาน และการให้สิทธิประโยชน์ด้านภาษีที่เหมาะสม ตลอดจนควบคุมและบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้นทางลบในเกณฑ์ที่ยอมรับได้

ประเทศที่กำลังพัฒนา อุตสาหกรรมเป้าหมาย เน้นการผลิตที่ใช้แรงงาน และใช้ทรัพยากรธรรมชาติเป็นวัตถุดิบ เช่น อุตสาหกรรมสิ่งทอ อุตสาหกรรมการเกษตร ต่อเมื่อประเทศมีการพัฒนามากขึ้นก็เน้นการส่งเสริมอุตสาหกรรมที่ใช้เทคโนโลยี สร้างห่วงโซ่อุปทานของการผลิต ใช้แรงงานที่มีทักษะและสนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยี เพื่อสร้างรายได้เข้าประเทศ เช่น อุตสาหกรรมการผลิตเครื่องใช้ไฟฟ้า อุตสาหกรรมชิ้นส่วนรถยนต์

และก้าวไปอีกระดับการพัฒนาต่อยอดจากอุตสาหกรรมเดิม ซึ่งเป็นกลไกขับเคลื่อนเศรษฐกิจเพื่ออนาคต จากการผลิตที่มุ่งเน้นสิ่งของผลิตภัณฑ์ที่สร้างมูลค่าเพิ่มสูงขึ้น จากการใช้เทคโนโลยีขั้นสูงมากขึ้น เช่น โครงการพัฒนาระเบียงเศรษฐกิจภาคตะวันออก หรืออีอีซี (Eastern Economic Corridor : EEC) ได้แก่อุตสาหกรรมการบินและโลจิสติกส์ อุตสาหกรรมดิจิทัล อุตสาหกรรมการแพทย์ครบวงจร

ในมุมมองของนักลงทุนที่พัฒนานิคมหรือสวนอุตสาหกรรม ปัจจัยความสำเร็จที่ช่วยทำให้แข่งขันหรือขายพื้นที่ได้ง่ายขึ้น ได้แก่ การดำเนินการให้สอดคล้องนโยบายการส่งเสริมและแผนงานของรัฐบาล การกำหนดเป้าหมายชนิดอุตสาหกรรม การเลือกกลุ่มลูกค้าที่จะมาลงทุนสร้างโรงงาน และการเลือกที่ตั้งที่เหมาะสม มีระบบโลจิสติกส์ที่ดี ใกล้โครงข่ายถนนหลัก สถานีรถไฟ ท่าเรือ และสนามบิน การเลือกหรือทำให้เกิดห่วงโซ่อุปทาน ทรัพยากรรวมถึงแรงงานสำหรับการผลิตต่าง ๆ ที่เหมาะสม เพียงพอและอยู่ใกล้กัน

การจัดหาที่ดินที่เหมาะสมมีความเสี่ยงน้อย หรืออยู่ในวิสัยที่สามารถป้องกันต่อการเกิดภัยพิบัติธรรมชาติ เช่น แผ่นดินไหว ลมพายุ น้ำท่วม ทำเลที่ตั้งไม่มีข้อจำกัดสูง และเสี่ยงต่อการเกิดผลกระทบที่รุนแรงต่อสิ่งแวดล้อม เช่น ในพื้นที่หุบเขาที่อากาศถ่ายเทได้ยาก ทำให้คุณภาพอากาศเสียง่าย รวมถึงการทำให้ลูกค้ามั่นใจต่อความเพียงพอ และการมีคุณภาพและการบริการที่ดีของระบบสาธารณูปโภคภายในพื้นที่นิคมอุตสาหกรรม

การเลือกทำเลตั้งที่เหมาะสมช่วยลดต้นทุนในการพัฒนาระบบสาธารณูปโภคภายใน ปัจจัยของต้นทุนที่ต้องคำนึงถึง ได้แก่ การพัฒนาแหล่งน้ำให้มีน้ำเพียงพอที่จะใช้ได้ตลอดทั้งปี ที่ตั้งที่ไม่เสี่ยงสูงต่อการเกิดน้ำท่วมจนต้องลงทุนระบบป้องกันจำนวนมาก ไม่ตั้งอยู่ในพื้นที่ดินอ่อนที่อาจทำให้ถนนและระบบสาธารณูปโภคข้างถนนทรุดตัว อันทำให้ต้องมีการปรับคุณภาพดินหรือมีค่าบำรุงรักษาระบบสาธารณูปโภคที่สูงในระยะยาว อยู่ใกล้โครงข่ายระบบสายส่งไฟฟ้าแรงสูงที่สามารถลดต้นทุนด้านการสำรองไฟฟ้าได้ เหล่านี้จะช่วยให้การกำหนดการตั้งราคาขายที่สามารถแข่งขันกับนิคมอุตสาหกรรมที่อยู่ใกล้เคียงได้

บริการหลังการขายก็เป็นปัจจัยสำคัญที่ลูกค้าให้ความสำคัญและคำนึงถึง ได้แก่ แผนงานและแนวทางการรักษาระบบสาธารณูปโภคส่วนกลางในระยะยาว ที่มีสภาพการใช้งานที่ดี เพียงพอ และมีคุณภาพในราคาค่าบริการที่เหมาะสมของระบบน้ำดิบ ระบบน้ำประปา ระบบดับเพลิง ระบบบำบัดน้ำเสีย ระบบกำจัดขยะ ระบบไฟฟ้าและพลังงาน ระบบสื่อสาร การจัดการปัญหาจราจรภายใน ระบบรักษาความปลอดภัย รวมถึงการมีศูนย์อำนวยความสะดวก ให้บริการต่อนักลงทุนในลักษณะ one stop service

อีกปัจจัยที่สำคัญในการพัฒนาและก่อให้เกิดความยั่งยืนของเมืองอุตสาหกรรม คือ การสร้างความร่วมมือกับชุมชนโดยรอบให้ได้รับประโยชน์จากการพัฒนาที่เกิดขึ้น อาทิ การคัดเลือกอุตสาหกรรมที่ไม่เสี่ยงมากต่อการเกิดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม การแบ่งปันทรัพยากรกับชุมชน การสร้างงานและอาชีพ รวมถึงการพัฒนาคนและเสริมสร้างคุณภาพชีวิตร่วมไปกับชุมชนโดยรอบ

นิคมอุตสาหกรรมไม่เพียงเป็นแหล่งผลิตเท่านั้น ยังเป็นที่รวมของบุคลากรที่มาทำงานและครอบครัว ตั้งแต่ผู้บริหาร ผู้ควบคุมการผลิต ช่าง นักวิจัย และแรงงานต่าง ๆ ที่จำเป็นในการผลิต หากไม่มีการวางแผนไว้อย่างดีตั้งแต่ต้น จะเกิดชุมชนหรือเมืองขึ้นโดยรอบจนสร้างปัญหาต่าง ๆ ได้ในภายหลัง เช่น การจราจรที่ติดขัด สิ่งแวดล้อมที่ไม่ดี ความขัดแย้งกับชุมชนเดิม

ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีการวางแผนให้มีสิ่งอำนวยความสะดวกต่าง ๆ รองรับไว้ตั้งแต่ต้น โดยสามารถสร้างเป็นธุรกิจที่เกี่ยวเนื่องได้ เช่น การพัฒนาที่อยู่อาศัย พื้นที่พาณิชยกรรม โรงเรียน สถานฝึกอาชีพ มหาวิทยาลัย โรงพยาบาล สถานที่พักผ่อนและออกกำลังกาย

ในการพัฒนานิคมอุตสาหกรรมแนวใหม่ปัจจุบัน จึงเน้นให้ความสำคัญกับการสร้างนิคมหรือสวนอุตสาหกรรม เป็นเมืองอุตสาหกรรมอัจฉริยะและสีเขียว ที่มีการนำเทคโนโลยีขั้นสูงมาใช้ในการผลิต มีการใช้และสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ รวมถึงมีการใช้ทรัพยากรน้อยและประหยัดพลังงาน อันจะส่งผลให้เป็นเมืองน่าอยู่และรองรับทุกมิติที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรม ผู้ปฏิบัติงานสามารถใช้ชีวิตอยู่กับครอบครัวอย่างมีความสุข มีสิ่งอำนวยความสะดวกที่ดีมีการคมนาคมที่สะดวก ชุมชนโดยรอบเกิดการพัฒนา มีสิ่งแวดล้อมที่ดี มีของเสียน้อยโดยมีการบำบัดที่ดีและมีการนำกลับมาใช้ใหม่