รายนามพระพิธีธรรม สวดพระอภิธรรม พระราชพิธีพระบรมศพพระพันปีหลวง

รายนามพระสงฆ์ จาก 10 วัด ในการบำเพ็ญพระราชกุศลสวดพระอภิธรรมพระบรมศพ สมเด็จพระพันปีหลวง 

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระพิธีธรรมสวดพระอภิธรรมประจำทั้งกลางวัน กลางคืน กำหนด 100 วัน ในพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลสวดพระอภิธรรมพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท พระบรมมหาราชวัง

สำหรับพระพิธีธรรม นั้น คือ สมณศักดิ์ประเภทหนึ่ง (ไม่พระราชทานแก่พระสงฆ์ แต่พระราชทานแก่วัด) พระมหากษัตริย์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งจากวัดที่เป็นพระอารามหลวง วัดละ 1 สำรับ สำรับละ 4 รูป เพื่อสวดในการบำเพ็ญพระราชกุศลต่าง ๆ เช่น สวดพระอภิธรรมในงานพระบรมศพ พระศพ หรือศพในพระบรมราชานุเคราะห์ สวดอาฎานาฏิยสูตรในพระราชพิธีสงกรานต์ เป็นต้น

พระสงฆ์ที่จะเป็นพระพิธีธรรมได้ จะต้องเป็นพระสงฆ์ที่มีความรู้ความสามารถ มีความชำนาญในการสวด กับทั้งต้องรู้ระเบียบปฏิบัติในงานหลวงด้วย โดยมีจำนวน 10 พระอาราม ที่ได้รับโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งพระพิธีธรรม ดังนี้

1.วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
2.วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์
3.วัดสุทัศนเทพวราราม
4.วัดบวรนิเวศวิหาร
5.วัดสระเกศ
6.วัดราชสิทธาราม
7.วัดระฆังโฆสิตาราม
8.วัดจักรวรรดิราชาวาส
9.วัดประยุรวงศาวาส
10.วัดอนงคาราม

รายชื่อพระพิธีธรรม จาก 10 วัดที่เป็นพระอารามหลวง มีดังนี้

วัดราชสิทธาราม 1.พระครูสิทธิวัชรภาณี 2.พระครูปลัดจักรกฤษณ์ จกฺกวโร 3.พระครูปลัดโยธิน โชติธมฺโม 4.พระมหาอภิวัฒณ์ อภิวฑฺฒโน

วัดอนงคาราม 1.พระมหาคุณัฐ สุภกิจฺโจ 2.พระมหาบุญชัย ถิรปญฺโญ 3.พระมหาชัชพล ปิยสีโล 4.พระครูปลัดวันชัย ปญฺญาวโร

วัดประยุรวงศาวาส 1.พระครูสมุห์ระวี เขมธมฺโม 2.พระมหาบรรจง อาภากโร 3.พระสมุห์ประยูร อภิปญฺโญ 4.พระมหานพไกร จิตฺตทนฺโต

วัดจักรวรรดิราชาวาส 1.พระมหานิรันดร์ สุริยเมธี 2.พระมหาอวยชัย ธีปญฺโญ 3.พระมหาธีระวุฒิ ธีรวุฑฺโฒ 4.พระมหาวรวุฒิ วรวิญฺญู

วัดระฆังโฆสิตาราม 1.พระมหาปรีชา ปสนฺโน 2.พระครูพิพิธวรกิจจาทร 3.พระครูโฆสาภิวัฒน์ 4.พระครูโฆสิตธรรมนิเทศ

วัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษดิ์ 1.พระครูปลัดเนียม ปภาโต 2.พระมหาชัยณรงค์ กนฺตธมฺโม 3.พระมหาสมชาย ปญฺญาวชิโร 4.พระปลัดวารุศ ฐานวุฑโฒ

วัดสระเกศ 1.พระครูนันทกิตติคุณ 2.พระมหากฤษณะ กิตฺติปญฺโญ 3.พระมหาวรไกร ภูริญาโณ 4.พระมหาประสิทธิ์ สิทฺธิญาโณ

วัดบวรนิเวศวิหาร 1.พระมหาพิสิฏพงษ์ ปวิสิฏฺโฐ 2.พระมหาวิรุฒิ อภินาโท 3.พระมหาชัยรัตน์ วรสุโข 4.พระมหาธัชพล คุณพโล

วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม 1.พระมหาวรวุฒิ ชิตธมฺโม 2.พระมหาประจวบ ยุตฺตโยโค 3.พระครูสุนทรโฆสิต 4.พระมหาชัยวัฒน์ ชยวุฑฺโฒ

วัดสุทัศนเทพวราราม 1.พระมหากรวิก อหึสโก 2.พระมหาขจรศักดิ์ เขมงฺกโร 3.พระมหาชรัส ญาณโสภี 4.พระมหาอรรถสิทธิ์ อคฺคสิทฺธิ

อนึ่ง พระพิธีธรรม เกิดขึ้นในสมัยใดไม่มีบันทึกไว้เป็นหลักฐานที่ชัดเจน หากจะพิจารณาตามที่สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพทรงมีพระวินิจฉัยไว้ว่า…

“หม่อมฉันได้ไปเห็นในหนังสือพระราชนิพนธ์พิธี 12 เดือน ของสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงมีรายชื่อวัดที่มีพระพิธีธรรมมาแต่เดิม 9 วัด คือ วัดระฆัง วัดมหาธาตุ วัดราชสิทธ วัดพระเชตุพน วัดราชบุรณ วัดสระเกษ วัดโมลิโลก วัดหงส์วัดอรุณ ล้วนเป็นวัดมีในรัชกาลที่ 1 ทั้งนั้น ก็เข้าใจได้ว่าพระพิธีธรรมวัดระฆังเป็นหัวหน้า ด้วยเป็นวัดที่สถิตของสมเด็จพระสังฆราช (ศรี) วัดมหาธาตุอยู่ถัดลงมา ก็ด้วยเป็น ที่สถิตของสมเด็จพระวันรัต (สุข)

พระพิธีธรรมวัดสุทัศน์เพิ่มขึ้นใหม่ในรัชกาลที่ 3 และเลิกพระพิธีธรรมวัดโมลีโลกเปลี่ยนมาเป็นวัดบวรนิเวศเมื่อรัชกาลที่ 4 จึงมีพระพิธีธรรม 10 สำรับเช่นเป็นอยู่ทุกวันนี้ และพึงเห็นได้ต่อไปว่าพระพิธีธรรมมีขึ้นสำหรับสวดอาฏานาฏิยสูตรในพิธีตรุษต่อ กัน 9 สำรับ พรรุ่งสว่างคงจะหวุดหวิดบ้าง พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว จึงโปรดให้เพิ่มพระพิธีธรรมวัดสุทัศน์ขึ้นอีกวัด 1 ถึงรัชกาลที่ 4 จะเป็นแต่เพิ่มพระพิธีธรรม วัดบวรนิเวศขึ้น ก็จะมากเกินการจึงโปรดให้เปลี่ยนพระพิธีธรรม วัดโมลีโลกมาเป็นวัดบวรนิเวศ และมิได้มีการเพิ่มเติม ต่อมา”

เมื่อพิจารณาตามพระวินิจฉัยนี้จะเห็นได้ว่า ได้มีการแต่งตั้งพระสงฆ์ปฏิบัติหน้าที่สวดในงานพระราชพิธีมาแต่โบราณกาล ทั้งยังได้มีการเปลี่ยนแปลงพระพิธีธรรมเพื่อให้เหมาะสมกับการปฏิบัติงานอีกด้วย เช่น การเพิ่มพระพิธีธรรมวัดสุทัศน์ และการเปลี่ยนแปลงพระพิธีธรรม วัดโมลีโลกมาเป็นวัดบวรนิเวศ เป็นต้น แต่จะเรียกพระสงฆ์ที่ปฏิบัติหน้าที่สวดนั้นว่าอย่างไร และเริ่มมีการเรียกว่า พระพิธีธรรม แต่ครั้งใด ยังไม่ปรากฏชัด อย่างไรก็ตาม คำว่า พระพิธีทำ ซึ่งพ้องเสียงกับคำว่า พระพิธีธรรม ซึ่งพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดให้เปลี่ยนนั้น น่าจะมีมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ที่ทรงโปรดให้ตั้งพระพิธีธรรมประจำพระอารามต่าง ๆ

พระพิธีธรรมในอดีตและในปัจจุบัน มีเฉพาะแต่ในพระอารามหลวงเท่านั้น จะเป็นด้วยเหตุที่พระอารามเหล่านั้นตั้งอยู่ใกล้พระบรมมหาราชวัง สะดวกในการนิมนต์มาสวดในงานของหลวงก็อาจเป็นได้เพราะการเดินทางในสมัยก่อนมีความลำบาก อีกประการหนึ่ง คือพระสงฆ์ที่ประจำอยู่ในพระอารามหลวงเป็นผู้รอบรู้ขนบธรรมเนียมงานหลวง รู้วิธีการสวดวิธีการประกอบพิธีต่าง ๆ ดี

ดังนั้น พระพิธีธรรมจึงต้องเป็นพระสงฆ์ที่มีความรู้ความสามารถมีความชำนาญในการสวดกับทั้งต้องรู้ระเบียบปฏิบัติในงานหลวง พระสงฆ์ที่จะมีคุณสมบัติดังกล่าวได้ ต้องมีใจชอบ ต้องมีมานะอดทน ขยันในการฝึกหัดฝึกซ้อม เพื่อว่าในเวลาที่จะต้องไปปฏิบัติพิธีการพระศพ ศพในพระบรมราชานุเคราะห์ พระราชานุเคราะห์ พระอนุเคราะห์จะได้ไม่ขัดข้อง การที่พระมหากษัตริย์มิได้โปรดพระราชทานตำแหน่งพระพิธีธรรมแก่พระสงฆ์รูปใดรูปหนึ่ง ก็เพื่อสะดวกในการเฟ้นหาพระสงฆ์ที่มีความสามารถ และชำนาญในการพิธี

ปัจจุบันการแต่งตั้งพระสงฆ์เป็นพระพิธีธรรม เป็นอำนาจของเจ้าอาวาสในพระอารามนั้น ที่จะพิจารณาพระสงฆ์ที่มีความรู้ความสามารถและความชำนาญในการสวดไปยังสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ เพื่อจัดสรรนิตยภัตถวายในตำแหน่งพระพิธีธรรมประจำพระอาราม พระสงฆ์ที่รับนิตยภัตตำแหน่งนี้มีจำนวนพระอารามละ 4 รูป และเมื่อพระพิธีธรรมที่ได้รับแต่งตั้งย้ายไปอยู่ที่อื่น ต้องลาออกจากตำแหน่ง ลาสิกขา มรณภาพ เจ้าอาวาสก็จะพิจารณาคัดเลือกพระสงฆ์เป็นพระพิธีธรรมแทนรูปที่ขาดไป