เซฟ เดอะ ชิลเดรนหวั่นเด็กหลุดจากระบบเพิ่มจากเหตุภัยการสู้รบ

“เซฟ เดอะ ชิลเดรน หวั่นการศึกษาในพื้นที่พักพิงชั่วคราวชายแดนไทย–เมียนมาเผชิญแรงกดดัน เด็กหลุดจากระบบเพิ่มขึ้น เสี่ยงกระทบการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ระยะยาว”

เซฟ เดอะ ชิลเดรน เตือนว่า การเข้าถึงการศึกษาของเด็กที่อาศัยอยู่ในพื้นที่พักพิงชั่วคราวผู้หนีภัยการสู้รบจากเมียนมาและชุมชนตามแนวชายแดนไทย–เมียนมาใกล้น่าเป็นห่วง เห็นได้จากโรงเรียนที่แออัดมากขึ้นเนื่องจากตัวเลขของนักเรียนที่เพิ่มขึ้นใน 2 – 3 ปีที่ผ่านมา อย่างไรก็ตาม ในช่วงปี 2568 มีจำนวนเด็กหลุดออกจากระบบการศึกษามากขึ้น ตามข้อมูลจากรายงานใหม่ของเซฟ เดอะ ชิลเดรน ภายในงาน “Education on the Edge” งานเปิดตัวรายงานผลการสำรวจการเข้าถึงการศึกษาของนักเรียนผู้หนีภัยการสู้รบและนักเรียนข้ามชาติตามแนวชายแดนไทย-เมียนมา เมื่อวันที่ 20 มกราคม 2569 ณ สโมสรผู้สื่อข่าวต่างประเทศประจำประเทศไทย

ผลการสำรวจที่เก็บข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูล 2,464 คน รวมถึงนักเรียน ผู้ปกครอง ครู และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เก็บข้อมูลช่วงปลายปี 2568 ถึงต้นปี 2569 พบว่า ในพื้นที่ชายแดนไทย–เมียนมา ระหว่างปี 2563–2568 จำนวนผู้เรียนรวมในหลาย “เส้นทางการศึกษา” เพิ่มขึ้นร้อยละ 33 โดยศูนย์การเรียนรู้ของเด็กข้ามชาติมีจำนวนผู้เรียนเพิ่มมากกว่าร้อยละ 107

แม้ว่าจำนวนผู้เรียนตามแนวชายแดนไทย–เมียนมาจะเพิ่มขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา แต่อัตราการหลุดออกจากระบบการศึกษาของผู้เรียนได้เพิ่มขึ้น ในศูนย์การเรียนรู้เด็กข้ามชาติมีจำนวนนักเรียนหลุดออกจากระบบการศึกษากว่า 6 เท่า จากจำนวนนักเรียนที่หลุดออกจากระบบจำนวน 464 คน ในปี 2566 เพิ่มขึ้นเป็น 2,722 คนในปี 2568 คิดเป็นร้อยละ 14 จากจำนวนผู้เรียนทั้งหมด เท่า โดยสาเหตุหลักที่ทำให้เด็กหลุดจากระบบคือการย้ายถิ่นของครอบครัวและแรงกดดันทางเศรษฐกิจ ในขณะเดียวกัน ในพื้นที่พักพิงชั่วคราวฯ มีนักเรียนหลุดออกจากระบบราว 1,000 คน หรือคิดเป็นร้อยละ 4–5 ของจำนวนผู้เรียนทั้งหมด

ซึ่งมักเกิดจากความรู้สึกสิ้นหวังต่ออนาคต เนื่องจากข้อจำกัดด้านสถานะทางกฎหมายและการเดินทาง ซึ่งปิดกั้นโอกาสในการทำงานหรือศึกษาต่อ การตัดลดความช่วยเหลือ ซึ่งเด็กจำนวนหนึ่งต้องทำงานหรืออยู่บ้านเพื่อดูแลน้อง ที่น่ากังวลคือ เกือบครึ่งหนึ่งของเด็กออกจากระบบโดยไม่มีการแจ้งทราบ ทำให้เด็กเหล่านี้หายไปจากระบบและไม่ได้รับการคุ้มครอง

ด้านคุณภาพการเรียนรู้ รายงานชี้ว่าปัญหาที่เกิดจากความต่อเนื่องของการเรียนการสอนทั้งตั้งต้นจากครู ซึ่งครูในพื้นที่พักพิงชั่วคราวฯ ได้รับค่าตอบแทนเฉลี่ยเพียง 1,000–1,160 บาทต่อเดือน และมีการเปลี่ยนตัวครูผู้สอนสูงถึง 4–5 คนต่อโรงเรียนต่อปี นั่นหมายถึงค่าตอบแทนที่ต่ำและการเปลี่ยนครูบ่อยทำให้การสอนขาดความต่อเนื่อง เด็กต้องปรับตัวกับครูและวิธีสอนใหม่ซ้ำ ๆ โรงเรียนใช้เวลามากขึ้นกับการหาครูทดแทนแทนที่จะพัฒนาคุณภาพการเรียนรู้ ส่งผลให้เด็กตามบทเรียนไม่ทัน และเพิ่มความเสี่ยงที่เด็กจะท้อและหลุดจากระบบการศึกษา

รายงานยังสะท้อนอุปสรรคเชิงโครงสร้างที่กีดกันเด็กออกจากระบบโรงเรียนไทยในทางปฏิบัติ โดยร้อยละ 61 ของเด็กในศูนย์การเรียนรู้เด็กข้ามชาติ ขาดเอกสารที่จำเป็นต่อการเข้าเรียนในโรงเรียนของรัฐ และ ร้อยละ 46 ของเด็กในพื้นที่พักพิงชั่วคราวฯ ไม่มีเอกสารหรือไม่ทราบสถานะของตนเอง

ขณะเดียวกัน อุปสรรคด้านภาษายังคงเป็นปัญหาหลัก ร้อยละ 76 ของเด็กในพื้นที่พักพิงชั่วคราวฯ และร้อยละ 40 ของเด็กในศูนย์การเรียนรู้เด็กข้ามชาติไม่มีทักษะการเขียนภาษาไทย ซึ่งทำให้การเรียนต่อและการปรับตัวในโรงเรียนยากขึ้น

นายกีโยม ราชู ผู้อำนวยการบริหาร เซฟ เดอะ ชิลเดรน กล่าวว่า “ประเทศไทยมีนโยบาย ‘การศึกษาสำหรับทุกคน’ ที่เปิดโอกาสให้เด็กข้ามชาติ เด็กไร้เอกสาร และเด็กไร้รัฐสามารถเข้าเรียนในโรงเรียนของรัฐได้ อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลภาคสนามของเรา พบว่าเด็กจำนวนมากยังไม่สามารถเข้าถึงสิทธินี้ได้จริง เนื่องจากอุปสรรคเชิงปฏิบัติ เช่น ข้อกำหนดด้านเอกสาร ค่าใช้จ่ายในครัวเรือน และการดำเนินงานที่ไม่สอดคล้องกันในแต่ละพื้นที่

ขณะเดียวกัน เด็กที่อาศัยอยู่ในค่ายพักพิงชั่วคราวทั้ง 9 แห่งยังเผชิญข้อจำกัดเชิงนโยบายเพิ่มเติม ซึ่งยิ่งลดทอนโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาที่ต่อเนื่องและได้รับการรับรองอย่างเป็นทางการ เราจึงขอเรียกร้องให้มีมาตรการที่เป็นรูปธรรมและสอดประสานกันมากขึ้น เพื่อให้สิทธิที่มีอยู่แล้วถูกนำไปใช้ได้จริงและเท่าเทียมสำหรับเด็กทุกคน”

เซฟ เดอะ ชิลเดรนย้ำว่า การศึกษาไม่ควรที่จะเป็นสิทธิพิเศษของใครคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นรากฐานของสังคมที่เข้มแข็งและปลอดภัยสำหรับทุกคน เซฟ เดอะ ชิลเดรน จึงขอร่วมผลักดันให้เด็กทุกคนที่อาศัยอยู่ในประเทศไทย ไม่ว่าจะมีสถานะใดสามารถเข้าถึงการศึกษาได้อย่างเท่าเทียมและปลอดภัย เพื่อให้เด็กได้เติบโตเป็นกำลังสำคัญของสังคม และร่วมกันสร้างอนาคตที่มั่นคงและยั่งยืนให้กับประเทศไทยในระยะยาว