เปิดผลสำรวจคนไทย 64.3% เมินยื่นแบบภาษี ชี้ยังมองเป็นเรื่องน่ากลัว
สภาพัฒน์ เปิดผลสำรวจคนไทยกว่า 64.3% ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ยังมองภาษีเป็นเรื่องน่ากลัว พบ 57.9% ไม่มีความรู้ในการยื่นแบบ แนะเร่งให้ความรู้ตั้งแต่วัยเรียน
วันที่ 27 พฤษภาคม 2567 นางสาววรวรรณ พลิคามิน รองเลขาธิการสำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) หรือสภาพัฒน์ เปิดเผยมุมมองการยื่นและเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของคนไทย ว่า การจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทย ยังมีข้อจำกัดด้านความครอบคลุมและครบถ้วน ซึ่งเกิดจากแรงงานไทยมากกว่าครึ่งเป็นแรงงานนอกระบบ ทำให้การตรวจสอบรายได้มีข้อจำกัด และเป็นช่องโหว่ให้คนบางกลุ่มเลือกไม่ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้
อย่างไรก็ตาม ไม่ใช่คนทั้งหมดที่มีเจตนาไม่ยื่นแบบ แต่เป็นผลจากสาเหตุอื่น อาทิ ขาดความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการยื่นแบบ
จากผลสำรวจทัศนคติของกลุ่มประชาชนอายุ 25 ปีขึ้นไป จำนวน 3,846 คน ใน 14 จังหวัดทุกภูมิภาค พบว่า คนไทยมีความรู้เกี่ยวกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาในระดับต่ำ โดย 57.9% ไม่มีความรู้เลย หรือมีความรู้ในระดับต่ำ นอกจากนี้ทัศนคติของคนไทยจำนวนมากยังมองว่าภาษีเป็นเรื่องน่ากลัว
โดยในปี 2565 พบข้อมูลว่า คนไทยสูงกว่า 64.3% ไม่ได้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ที่ยื่นแบบ มีเพียง 35.7% ซึ่งส่วนใหญ่ประกอบอาชีพที่มีเงินเดือนประจำซึ่งกลุ่มนี้มีรายได้เฉลี่ยอยู่ที่ 27,827 บาทต่อคนต่อเดือน และกว่า 80.8% มีสถานะทางการเงินที่รายได้เพียงพอกับรายจ่าย
ส่วนกลุ่มตัวอย่าง 50.5% ไม่ได้ยื่นแบบเสียภาษี แม้ว่าจะอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องยื่น กระจายอยู่ในกลุ่ม Gen X Gen Y และ Baby Boomer ส่วนกลุ่มตัวอย่าง 50.5% ไม่ได้ยื่นแบบ แม้ว่าจะอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องยื่นแบบ ซึ่งพบว่ากลุ่มนี้ส่วนใหญ่มีระดับการศึกษาไม่เกินมัธยมศึกษาตอนปลาย/ปวช. เป็นแรงงานนอกระบบ มีรายได้เฉลี่ย 12,115 บาทต่อเดือน อีกทั้งมากกว่าครึ่ง มีการใช้จ่ายแบบเดือนชนเดือน หรือมีรายจ่ายสูงกว่ารายได้และไม่เข้าข่ายต้องยื่นภาษี 13.8% เนื่องจากเป็นกลุ่มที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมหรือเป็นผู้ว่างงาน/อยู่ระหว่างการศึกษาที่ไม่มีเงินได้
เมื่อพิจารณาระดับความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา พบว่า ภาพรวมคนไทยมีความรู้ในระดับต่ำ โดยบางส่วนไม่รู้ว่าการยื่นแบบ และเสียภาษีเป็นหน้าที่ตามกฎหมาย และกว่า 65.6% ไม่ทราบว่าการยื่นแบบ ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเสียภาษี อีกทั้งมากกว่าครึ่งไม่ทราบว่า หากมีเงินได้สุทธิไม่เกิน 150,000 บาท จะได้รับการยกเว้นการเสียภาษี
ด้านทัศนคติเกี่ยวกับความเป็นธรรมในการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา พบว่า คนไทยส่วนใหญ่ มองว่าระบบการจัดเก็บภาษีเงินได้ ในปัจจุบันมีความเป็นธรรมในระดับปานกลางถึงค่อนข้างต่ำ จากประเด็นปัญหา อาทิ ระบบตรวจสอบที่ไม่ครอบคลุม ทำให้มีผู้ที่มีรายได้ถึงเกณฑ์บางส่วนไม่ยื่นแบบ ผู้มีรายได้สูงบางกลุ่มอาศัยช่องโหว่ทางกฎหมายในการหลบเลี่ยงภาษี เกณฑ์เงินได้ขั้นต่ำที่ต้องเสียภาษีต่ำเกินไป ไม่สอดคล้องกับค่าครองชีพในปัจจุบัน
นางสาววรวรรณกล่าวว่า เมื่อพิจารณาความเต็มใจในการยื่นแบบ และเสียภาษีของคนไทย พบว่า ประมาณ 70% ของกลุ่มตัวอย่าง เต็มใจที่จะยื่นแบบ และเสียภาษี หากมีรายได้ถึงเกณฑ์ หรือหากได้รับสวัสดิการที่ดีขึ้น/มากขึ้น อย่างไรก็ตาม ยังพบว่า 1 ใน 3 ของกลุ่มตัวอย่าง ไม่เห็นด้วยที่จะกำหนดให้ทุกคนที่มีรายได้ต้องยื่นแบบ โดยไม่ต้องมีเกณฑ์รายได้ขั้นต่ำ
ส่วนปัจจัยที่สามารถจูงใจให้ประชาชนเสียภาษี ใน 3 อันดับแรก คือ มีรายได้มากกว่ารายจ่าย รัฐจัดหาสวัสดิการได้อย่างทั่วถึง และอัตราภาษีที่จัดเก็บไม่สูงเกินไป อย่างไรก็ตาม ยังมีปัจจัยท้าทายคือกลุ่มตัวอย่าง 42.7% ที่ไม่ได้ยื่นแบบ แม้จะอยู่ในเกณฑ์ที่ต้องยื่น บอกว่า ไม่มีปัจจัยใดเลย ที่มีผลจูงใจให้พวกเขายื่นแบบ
ดังนั้น การส่งเสริม และพัฒนาการจัดเก็บภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น อาจต้องดำเนินการ ดังนี้
1. การสร้างความรู้ และความเข้าใจที่ถูกต้อง เกี่ยวกับภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาให้แก่ประชาชนตั้งแต่วัยเด็ก และมีการสื่อสารอย่างต่อเนื่องด้วยรูปแบบข้อมูลที่เข้าใจง่าย
2. การสร้างการรับรู้เกี่ยวกับการนำภาษีไปใช้ของรัฐ รวมถึงประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับจากการเสียภาษี โดยการประชาสัมพันธ์ผลการดำเนินนโยบาย และการจัดสวัสดิการที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชน การดำเนินนโยบายที่เกิดผลได้อย่างเป็นรูปธรรม และการสื่อสารสถานการณ์การเงิน-การคลังของประเทศ
3. การมีแนวทางส่งเสริมการเข้าระบบภาษีโดยสมัครใจ อาจพิจารณาการยกเว้น หรือลดบทลงโทษต่าง ๆ รวมถึงมีมาตรการจูงใจอื่น
4. การตรวจสอบและลงโทษผู้ที่ปฏิบัติไม่ถูกต้องอย่างเข้มงวด โดยพัฒนาระบบการตรวจสอบให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น รวมถึงอาจมีบทลงโทษสำหรับผู้ที่จงใจทำผิดเป็นการเฉพาะ เพื่อให้เกิดความเกรงกลัว
5. การอำนวยความสะดวกให้ผู้ยื่นแบบ ซึ่งหากพัฒนาระบบให้สามารถประมวลผลข้อมูลรายได้จากแหล่งต่าง ๆ ได้มากขึ้น รวมถึงมีบุคลากรคอยสนับสนุน และช่วยเหลือในแต่ละกระบวนการ
ทั้งนี้ ภาครัฐต้องให้ความสำคัญกับการสร้าง และกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ รวมถึงดำเนินการส่งเสริมให้ประชาชนมีรายได้ที่เพียงพอ เพื่อให้เกิดความพร้อมและความรู้สึกสบายใจในการยื่นแบบ และเสียภาษี ซึ่งจะเป็นการขยายฐานภาษีและจะเป็นผลดีในระยะยาวสำหรับการออกแบบนโยบายและมาตรการต่าง ๆ ในอนาคต จากการมีฐานข้อมูลที่ครบถ้วนมากขึ้น