ความล้มเหลวที่หาดใหญ่

คอลัมน์ : บทบรรณาธิการ

มหาอุทกภัยน้ำท่วมใหญ่ใน 9 จังหวัดภาคใต้ นับต่อเนื่องมาตั้งแต่จังหวัดสุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช พัทลุง สงขลา ตรัง สตูล นราธิวาส ยะลา และปัตตานี ส่งผลกระทบประชาชนกว่า 3,542,583 คน ครัวเรือน 1,226,627 ครัวเรือน ใน 105 อำเภอ 726 ตำบล 5,381 หมู่บ้าน โดยจุดที่หนักที่สุดอยู่ที่หาดใหญ่ จ.สงขลา

ตัวเลขล่าสุดมีผู้เสียชีวิตจากขณะเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมเมืองมากกว่า 100 ราย ในจำนวนนี้พิสูจน์ทราบเบื้องต้นเสียชีวิตจากน้ำท่วมโดยตรงมากกว่า 55 ราย สร้างความสูญเสียให้กับชีวิตและทรัพย์สินมากกว่า 10,000 ล้านบาท

โดยเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ที่เมืองหาดใหญ่ครั้งนี้ เริ่มสถานการณ์มาตั้งแต่วันที่ 19 พฤศจิกายน เกิดฝนตกหนักในหลายพื้นที่ มีเพียงกรมอุตุนิยมวิทยาที่ออกประกาศเตือนที่เกิดฝนตกหนักถึงหนักมาก มาถึงวันที่ 20 พ.ย. ปรากฏน้ำเริ่มไหลเข้าเมืองหาดใหญ่ มีการรายงานระดับน้ำในคลองอู่ตะเภา ที่รับน้ำมาจากบริเวณรอบนอกของเมืองหาดใหญ่ เริ่มมีระดับน้ำสูงผิดปกติ โดยระบบคลองอู่ตะเภาและคลองระบายน้ำ ร.1 จัดเป็นเส้นทางระบายน้ำสำคัญที่ไหลผ่านเมืองหาดใหญ่ ก่อนที่จะออกไปสู่ทะเลสาบสงขลา

มาถึงวันที่ 21 พ.ย. เกิดเหตุการณ์ฝนตกต่อเนื่อง หรือ Stagnant Rainfall วัดระดับปริมาณน้ำฝนสะสมช่วง 3 วัน (19-21 พ.ย.) ได้ถึง 630 ม.ม. ซึ่งเป็นปริมาณน้ำฝนที่สูงเป็นประวัติการณ์ที่ตกในบริเวณหาดใหญ่ ต่อเนื่องไปยังพื้นที่รับน้ำในจังหวัดข้างเคียง ส่งผลให้เกิดมวลน้ำมหาศาลที่ไหลลงมาทั้งจากเขาคอหงส์ และบริเวณสะเดา ลงสู่ระบบคลองอู่ตะเภาและคลองระบายน้ำ ร.1

จากปริมาณที่สามารถระบายน้ำลงสู่ทะเลสาบสงขลาได้ประมาณ 1,200 ลบ.ม./วินาที แต่มีน้ำไหลผ่านเข้ามามากกว่า 1,600 ลบ.ม./วินาที จึงเกิดน้ำล้นขึ้นมาจากคลองอู่ตะเภา รวมทั้งปริมาณน้ำฝนที่ตกลงเข้ามาเติมในพื้นที่เมืองหาดใหญ่อย่างต่อเนื่อง นับเป็นชุดข้อมูลสำคัญ แต่กลับไม่มีใครนำมาใช้สั่งการอย่างทันท่วงที

เวลาได้ผ่านเข้ามาถึงวันที่ 22 พ.ย. จังหวัดสงขลาออกประกาศกำหนดพื้นที่ประสบภัยพิบัติกรณีน้ำท่วมใน 16 อำเภอ รวมทั้งเมืองหาดใหญ่ ให้เคลื่อนย้ายทรัพย์สินขึ้นที่สูงและหลีกเลี่ยงการสัญจรทางน้ำ กระทบกับชีวิตประจำวันของคนหาดใหญ่มากกว่า 400,000 คน ล่วงมาถึงวันที่ 23 พ.ย. ก็ยังไม่มีคำสั่งให้อพยพ ขณะที่ผู้คนในหาดใหญ่เริ่มติดค้างอยู่ตามบ้านเรือนและอาคารสูง

เมื่อระดับน้ำในเมืองสูงขึ้นมากกว่า 1-3 เมตร มาจนถึงวันที่ 24 พ.ย. จังหวัดสงขลาจึงมีคำสั่งให้อพยพประชาชนออกจากเมืองหาดใหญ่ ทว่าก็สายไปเสียแล้ว เมื่อคนอยากอพยพ แต่ไม่มียานพาหนะ หรือเรือที่สามารถต้านทานกระแสน้ำเข้ามารับได้ โดยสถานการณ์ในเมืองหาดใหญ่เต็มไปด้วยความสับสนอลหม่าน

รัฐบาลพึ่งจะมาตั้งตัวเอาในวันที่ 25 พ.ย. ได้ออกประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินในเขตท้องที่จังหวัดสงขลา แต่กว่าสรรพกำลังความช่วยเหลือจะมาถึง นับว่า “สายเกินไป” จนเกิดโศกนาฏกรรมมีผู้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก นับเป็นความล้มเหลวในการบริหารสถานการณ์ฉุกเฉิน การแจ้งเตือนภัยที่ล่าช้า ทั้ง ๆ ที่เคยเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ซ้ำแล้วซ้ำเล่าในอดีต มีการทำสารพัดแผนเผชิญเหตุ แต่รัฐบาลกลับไม่เคยนำบทเรียนเหล่านั้นมาปรับใช้อย่างมีประสิทธิภาพแต่อย่างใด