การระดมทุน Crowdfunding คืออะไร แหล่งเงินทุนหนุนธุรกิจไซส์เล็ก Startup-SMEs เติบโต

ในยุคที่การสร้างธุรกิจ Startup (สตาร์อั) กำลังได้รับความนิยมอย่างมากในปัจจุบัน ผู้ประกอบการมักจะมีสินค้าและบริการที่พร้อมออกสู่ตลาดแต่มักประสบปัญหา เรื่องการเข้าถึงแหล่งเงินทุน ซึ่งเป็นหมากสำคัญที่จะเข้าขับเคลื่อนธุรกิจ Startup ให้เดินหน้าต่อ กล่าวคือ ต่อให้ไอเดียดี โปรดักต์เลิศ แต่ไม่มีเงินทุนต่อยอดออกมาก็จบ แนวคิดการระดมทุนสาธารณะหรือ Crowdfunding (คราวด์ฟันดิง) จึงอาจเป็นอีกแนวทางหนึ่ง ที่สามารถเข้ามาเป็นแต้มต่อให้สตาร์ทอัพเข้าถึงแหล่งเงินทุนและไปต่อได้ 

Crowdfunding คืออะไร?  

Crowdfunding คือ รูปแบบของการสนับสนุนการพัฒนานวัตกรรม และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ผ่านการระดมทุน สาธารณะ เพื่อให้ธุรกิจเกิดใหม่แบบ Startup หรือรายย่อยอย่าง SMEs มีเงินทุนหมุนเวียนพัฒนา ต่อยอด สร้างสรรค์ต่อไปได้ โดยผู้ประกอบการเป็นผู้เปิดหรือแสดงความประสงค์เงินทุนจากมวลชนหมู่มากในจำนวนคนละเล็กละน้อย ผ่านผู้ให้บริการบนโลกออนไลน์

ตัวอย่าง Crowdfunding ที่คนไทยคุ้นเคยอย่างดีเลย คือ การทอดผ้าป่า การเล่นแชร์ ระดมทุนสร้างวัด อุโบสถ หรืออื่นๆ ซึ่งเป็นการระดมเงินทุนจากคนหมู่มาก เพื่อนำไปทำอะไรที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะจนสำเร็จ”

ตัวอย่างการระดมทุนเพื่อวัตถุประสงค์ระดับประเทศล่าสุดคือในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อเดือนพฤษภาคม 2566 ที่ผ่านมา แพล็ตฟอร์มระดมทุน D-vote ร่วมกับสมาคมผู้สื่อข่าวทีวีดิจิทัล (ADTEB) ร่วมดันจัดแคมเปญระดม crowdfunding ได้เงินทุนมาประมาณ 4 ล้านบาท นำไปจัดสร้างระบบรายงานผลการเลือกตั้งแบบ Real time ส่งผลให้ในวันเลือกตั้งเรามีระบบรายงานผลคะแนนรองรับการรายงานคะแนนจากทั่วประเทศ และมีอาสาสมัครอีกประมาณ 40,000 คน เข้าร่วมรายงานคะแนนจาก 40,000 หน่วยเลือกตั้งแบบ Real time ทำให้ปี 2566 เป็นปีแรกที่คนไทยทั้งประเทศได้ทราบคะแนนเลือกตั้งทันทีตั้งแต่เวลาปิดหีบเริ่มนับคะแนน คือหลัง 5 โมงเย็นเพียงเล็กน้อย

คือความเห็นจาก คุณเอกสิทธิ์ เดี่ยววณิชย์ Founder & CEO Dreamaker แพลตฟอร์มระดมทุน Crowdfunding ที่ได้รับการอนุมัติ จากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ได้ช่วยให้ข้อมูล นิยามความหมาย Crowdfunding คืออะไร ความสำคัญ รูปแบบ รวมถึงเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับแพลตฟอร์มนี้เพิ่มเติมอีกด้วย

4 หัวใจ Crowdfunding เพื่อธุรกิจ

Crowdfunding มีรากศัพท์มาจากคำว่า Crowded (ฝูงชน) + Fundraising (การระดมทุน) มีคอนเซปต์ คือ การที่ผู้ประกอบการใช้แพลตฟอร์มออนไลน์เปิดรับเงินทุนจำนวนน้อยจากผู้สนใจลงทุนทั่วไป หลังจากนั้นก็นำมาใช้หมุนเวียน ในธุรกิจตามที่เสนอไว้ โดยผู้ลงทุนจะได้รับผลตอบแทนในรูปแบบต่างๆ ตามตกลง 

กล่าวง่ายๆ คือ เป็นการเปิดการระดมทุนจากคนทั่วไป เพื่อสนับสนุนธุรกิจหรือโปรเจกต์ใดๆ ที่ผู้ประกอบการเสนอ โดยดำเนินผ่านคนกลาง นั่นคือแพลตฟอร์มออนไลน์ประเภทต่างๆ เช่น D-vote, Dreamaker, Kickstarter ฯลฯ ซึ่งตัวอย่างการระดมทุนรูปแบบ Crowdfunding มี 4 รูปแบบหลักๆ ตามความต้องการและความเหมาะสมของธุรกิจหรือโครงการนั้นๆ คือ

Reward Based Crowdfunding คือรูปแบบการระดมทุนด้วยการแลกเปลี่ยนสินค้ากับเงินทุน คือ เมื่อได้เงินทุนตามเป้าที่วางไว้ แพลตฟอร์มกลางจะทำหน้าที่เชื่อมเงินลงทุนให้ผู้ประกอบการนำไปผลิตสินค้า หรือสิทธิต่างๆ เป็นการตอบตอบแทน

Donation Based Crowdfunding คือ การระดมทุนแบบบริจาคให้โครงการ ที่องค์กรการกุศลหรือมูลนิธิต่างๆ ต้องการผลักดันให้บรรลุตามเป้าหมายภายในเวลาที่กำหนด ลักษณะคล้ายกับการทำแคมเปญระดมทุนเพื่อสร้างศาสนสถาน หรือกิจกรรมที่เกิดประโยชน์สาธารณะ โดยการระดมทุนประเภทนี้ ไม่มีสิ่งตอบแทน

Debt Based Crowdfunding คือ ลักษณะการระดมทุนโดยการออกหุ้นกู้ ที่ผู้ลงทุนจะได้ผลตอบแทนรูปแบบดอกเบี้ย และเงินต้นกลับคืน

Equity Based Crowdfunding คือ การระดมทุนที่เปิดให้ผู้ลงทุนเป็นเจ้าของร่วมในกิจการนั้นๆ โดยอยู่ในสถานะผู้ถือหุ้น ซึ่งผลตอบแทนออกมาในรูปแบบการปันผลและกำไร ซึ่งขึ้นอยู่กับผลประกอบการของตัวบริษัท

Crowdfunding เงินระดมทุนเพื่อธุรกิจไซส์เล็ก

เมื่อพูดถึงการระดมทุนจากคนหมู่มาก หลายคนอาจสงสัยถึงความแตกต่างระหว่าง Crowdfunding กับหุ้นกู้แบบปกติทั่วไปที่อยู่ในตลาดหลักทรัพย์ฯ หรือหุ้น IPO ที่เปิดให้ลงทุนผ่านช่องทางธนาคารหรือสถาบันการเงินต่างๆ ซึ่งความจริงแล้วลักษณะคล้ายกันที่เป็นการระดมทุนเหมือนกัน แต่มีความต่างทั้งเรื่องขนาดบริษัท จำนวนเงินทุน ความเสี่ยง ผลตอบแทน รูปแบบข้อเสนอ ครอบคลุมไปถึงเงื่อนไขเกี่ยวเนื่องต่างๆ 

กิจการที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ฯ  สามารถระดมทุนด้วยวิธีการต่าง ๆ ที่เป็นรูปแบบปกติของตลาดหลักทรัพย์ได้ เช่น เสนอขายหุ้นเพิ่มทุนหรือเสนอขายหุ้นกู้ ผ่านช่องทางขายต่างๆ เช่น บริษัทหลักทรัพย์ ได้ง่าย  แต่กลับกันธุรกิจขนาดเล็กถึงขนาดกลางกว่า 70% ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ Crowdfunding จึงกลายเป็นทางออกและเป็นตัวเลือกสำคัญให้ธุรกิจ Startup และ SMEs ที่จะสามารถออกเสนอขายหุ้นและหุ้นกู้จำนวนเงินหลักน้อยๆ ให้คนทั่วไปมาลงทุนได้

Crowdfunding จึงมีความสำคัญสำหรับ Startup และ SMEs เพราะสามารถระดมทุนได้อย่างง่าย รวดเร็ว ไม่ต้องผ่านสถาบันทางการเงิน ธนาคาร หรือข้อจำกัด ด้วยกฎเกณฑ์แบบเดิมๆ แต่อย่างใด นอกจากนี้ยังเหมาะกับการลงทุน ในจำนวนเงินไม่มาก แต่มีโอกาสได้รับผลตอบแทนสูงในเวลาที่รวดเร็ว ทั้งนี้ ผู้ลงทุนต้องแลกกับความเสี่ยงสูงตามมาเช่นกัน

สำหรับฝ่ายนักลงทุนเอง Crowdfunding ถือเป็นการกระจายความเสี่ยงที่ดี เพราะแทนที่จะลงเงินก้อนใหญ่ ไปที่ธุรกิจใดธุรกิจหนึ่ง ก็ได้กระจายการลงทุนในหลายๆ ธุรกิจ ที่สำคัญการลงทุนลักษณะนี้เป็นการลงทุน นอกตลาดหลักทรัพย์ฯ  ราคาจึงไม่ผันผวน และได้รับผลตอบแทนเป็นเงินสดในรูปแบบของดอกเบี้ยหรือจากเงินปันผลตามผลประกอบการของธุรกิจ 

“MYBAND ซึ่งเป็นอีกหนึ่ง startup ที่ได้รับการบ่มเพาะจาก AIS The StartUp คือหนึ่งตัวอย่างของการทำ Crowdfunding  ที่สามารถยกเป็นเคสให้เห็นชัด โดย MYBAND เริ่มต้นจากการพัฒนามาแพล็ตฟอร์มจองวงดนตรีหรือศิลปินผ่านระบบออนไลน์ ในปี 2016 และได้รับเงินลงทุนก้อนแรก 3 ล้านบาท จาก Angel Investors ในปี 2018 ต่อมาในปี 2021 MYBAND ต้องการเงินลงทุนก้อนใหญ่ขึ้นเพื่อพัฒนาเทคโนโลยีที่จะเพิ่มอัตราการเติบโตของธุรกิจ  จึงเข้าไปนำเสนอการลงทุนบนแพล็ตฟอร์ม Dreamaker  และได้รับเงินลงทุนจากผู้ลงทุนจำนวนมาก จนสามารถเติบโตอย่างก้าวกระโดดถึงทุกวันนี้” คุณเอกสิทธิ์ เล่า

ลงทุน Crowdfunding พิจารณาจากอะไร ?

โดยทั่วไปแล้วธุรกิจที่ต้องการเข้าถึงแหล่งเงินทุน และต้องการระดมทุนผ่าน Crowdfunding ผู้ประกอบการรายนั้นๆ ต้องผ่านการตรวจสอบประเมินคุณสมบัติหรือที่เรียกว่า Due Diligence โดยแพลตฟอร์มตัวกลางก่อน เพื่อประเมินความสามารถของธุรกิจก่อนการระดมทุน การประเมินคุณสมบัตินี้จะเป็นการขอข้อมูลด้านต่างๆ จากบริษัท ดังนี้

  1. ด้านธุรกิจ (Business Due Diligence) ประกอบด้วย การประเมินขนาดตลาด, โมเดลการหารายได้, value proposition, Unit economics, โครงสร้างบริษัท, บริษัทลูกที่เกี่ยวข้อง
  2. ด้านการเงิน (Financial Due Diligence) ประกอบด้วย ข้อมูลการเงินสามปีย้อนหลัง เอกสารทางภาษีย้อนหลัง ความเหมาะสมของค่าใช้จ่ายและรายได้ในอนาคต มูลค่ากิจการจากการประเมิน แนวทางการจ่ายเงินปันผล
  3. ด้านกฎหมาย (Legal Due Diligence) ประกอบด้วย ข้อมูลการจดทะเบียนของบริษัท ข้อมูลการจดสิทธิบัตร ข้อมูลการเสนอขายหุ้น สัญญาการกู้เงิน สิทธิประโยชน์ทางภาษีที่ได้รับ เงินทุนสนับสนุนทั้งจากภาครัฐและเอกชน

นอกจากนี้คุณเอกสิทธิ์ยังแนะนำให้นักลงทุนพิจารณาเรื่องต่อไปนี้ก่อนการลงทุนด้วย เพื่อให้มั่นใจได้ว่าเรากำลังเลือกลงทุนในธุรกิจที่มีโอกาสสูงในการเติบโต 

Experience พิจารณาประสบการณ์การดำเนินธุรกิจ ประสบการณ์ของผู้ประกอบการ

Transparency ตรวจสอบความโปร่งใส การนำเสนอข้อมูลธุรกิจต่างๆ ได้อย่างตรงไปตรงมา

Blue Ocean ประเมินการแข่งขันในตลาด และความสามารถการแข่งขัน

Long-term goal พิจารณาเป้าหมายระยะยาว ระยะ 10-20 ปี 

CEO’s vision สแกนวิสัยทัศน์ของผู้นำองค์กร

Intellectual property ตรวจสอบทรัพย์สินทางปัญญาของธุรกิจนั้นๆ 

Advisor ผู้ใหญ่ท่านใดช่วยให้คำปรึกษาบ้าง

Focus on profit ธุรกิจมีการตั้งเป้าหมายเป็นการทำกำไรที่ชัดเจนหรือไม่ และทำอย่างไร

Company structure & Control power พิจารณาโครงสร้างบริษัท ใครมีอำนาจควบคุมการบริหารงาน

Exit plan แผนที่จะทำให้นักลงทุนได้รับทั้งกำไรและได้รับเงินลงทุนคืนเป็นอย่างไร จะเกิดขึ้นเมื่อไร

คุณเอกสิทธิ์ ยังให้ทริกสำหรับนักลงทุนในการลงทุน Crowdfunding สั้นๆ ด้วยว่า นอกจากความสนใจส่วนตัวแล้ว อยากแนะนำนักลงทุนให้พิจารณาหรือประเมินภาพรวมอย่างละเอียดถี่ถ้วนก่อน และควรแบ่งเงินลงทุนมาลงไม่เยอะ เช่น เรากำหนดในหุ้นหรือตราสารประเภทต่างๆ 100 ส่วน แบ่งมาลงทุนใน Crowdfunding สัก 5-10 ส่วน เพราะ Crowdfunding ลงทุนแล้วไม่ได้ขายได้เดี๋ยวนี้เดี๋ยวนั้นเลย อาจจะต้องรอ 3-5 ปี หรือมากกว่านั้น เพราะฉะนั้นเงินที่แบ่งมาต้องเป็นเงินเย็นจริงๆ และต้องเผื่อใจเผื่อเกิดข้อผิดพลาดใดๆ ไม่ควรเอาพอร์ตทั้ง 100% มาเสี่ยง 

“อยากให้ลองคิดในมุมนี้ว่าเวลาเราลงทุนในตลาดหุ้น เป็นการลงทุนตามปกติที่ผู้ลงทุนจะซื้อขายเปลี่ยนมือหุ้นของบริษัทใหญ่ที่โตอยู่แล้ว เพื่อให้ได้รับเงินปันผลและกำไรจากราคาหุ้นที่เพิ่มขึ้น แต่การลงทุนใน Crowdfunding เป็นการใส่เงินทุนของเราเข้าไปในธุรกิจสตาร์ตอัที่ยังมีขนาดเล็กที่ต้องการเงินลงทุนเพื่อพัฒนาสินค้าและใหม่ๆ เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจในรูปแบบใหม่ๆ ให้กับประเทศชาติ เพราะฉะนั้นถ้าเราอยากช่วยผู้ประกอบการขนาดเล็กให้เติบโตเป็นธุรกิจใหญ่ อยากฝากมาลองดูการลงทุนแบบ Crowdfunding กันครับ คุณเอกสิทธิ์ ทิ้งท้าย

 

สำหรับประเทศไทย AIS The StartUp โดย บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) หรือ AIS ถือเป็นอีกหนึ่งผู้ผลักดันและสนับสนุนการทำงานของผู้ประกอบการ Tech Startup และ Tech SMEs ไทย ให้เติบโตอย่างยั่งยืน ภายใต้แนวคิด ‘Partnership for Inclusive Growth’ ทั้งยังมุ่งนำขีดความสามารถของโครงข่ายดิจิทัล และแพลตฟอร์มเทคโนโลยี รวมถึงองค์ความรู้แขนงต่างๆ มาร่วมพัฒนาต่อยอดให้การดำเนินธุรกิจของเหล่าสตาร์ตอัพไปได้ไกลกว่าเดิม


โดยมีเป้าหมายผลักดันการดำเนินธุรกิจในฐานะเพื่อนคู่คิดหรือพาร์ตเนอร์ที่พร้อมให้การสนับสนุน ทั้งการใช้ศักยภาพจากความแข็งแกร่งของโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีดิจิทัล โครงข่ายสื่อสารอัจฉริยะ แพลตฟอร์มเทคโนโลยี ที่สำคัญคือการเชื่อมโยงฐานลูกค้าของ AIS และกลุ่ม Singtel ที่มีกว่า 770 ล้านราย พร้อมองค์ความรู้ที่จะช่วยเติมเต็มพื้นฐานการดำเนินธุรกิจในด้านต่างๆ  และเพื่อเสริมสร้างความแข็งแกร่งให้ธุรกิจ Startup สู่ความสำเร็จของแบรนด์ในยุคดิจิทัล มาร่วมเป็นส่วนหนึ่งในครอบครัว ‘AIS The StartUup’ สามารถส่งผลงานเข้ามาได้ที่เว็บไซต์ www.ais.co.th/thestartup หรือ www.facebook.com/aisthestartup แล้วมาร่วม Transform องค์กรสู่โลกดิจิทัลไปด้วยกัน!