การระดมทุน Crowdfunding คืออะไร แหล่งเงินทุนหนุนธุรกิจไซส์เล็ก Startup-SMEs เติบโต
ในยุคที่การสร้างธุรกิจ Startup (สตาร์ทอัพ) กำลังได้รับความนิยมอย่างมากในปัจจุบัน ผู้ประกอบการมักจะมีสินค้าและบริการที่พร้อมออกสู่ตลาดแต่มักประสบปัญหา เรื่องการเข้าถึงแหล่งเงินทุน ซึ่งเป็นหมากสำคัญที่จะเข้าขับเคลื่อนธุรกิจ Startup ให้เดินหน้าต่อ กล่าวคือ ต่อให้ไอเดียดี โปรดักต์เลิศ แต่ไม่มีเงินทุนต่อยอดออกมาก็จบ แนวคิดการระดมทุนสาธารณะหรือ Crowdfunding (คราวด์ฟันดิง) จึงอาจเป็นอีกแนวทางหนึ่ง ที่สามารถเข้ามาเป็นแต้มต่อให้สตาร์ทอัพเข้าถึงแหล่งเงินทุนและไปต่อได้
Crowdfunding คืออะไร?
Crowdfunding คือ รูปแบบของการสนับสนุนการพัฒนานวัตกรรม และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ผ่านการระดมทุน สาธารณะ เพื่อให้ธุรกิจเกิดใหม่แบบ Startup หรือรายย่อยอย่าง SMEs มีเงินทุนหมุนเวียนพัฒนา ต่อยอด สร้างสรรค์ต่อไปได้ โดยผู้ประกอบการเป็นผู้เปิดหรือแสดงความประสงค์เงินทุนจากมวลชนหมู่มากในจำนวนคนละเล็กละน้อย ผ่านผู้ให้บริการบนโลกออนไลน์
“ตัวอย่าง Crowdfunding ที่คนไทยคุ้นเคยอย่างดีเลย คือ การทอดผ้าป่า การเล่นแชร์ ระดมทุนสร้างวัด อุโบสถ หรืออื่นๆ ซึ่งเป็นการระดมเงินทุนจากคนหมู่มาก เพื่อนำไปทำอะไรที่เป็นประโยชน์ต่อสาธารณะจนสำเร็จ”
ตัวอย่างการระดมทุนเพื่อวัตถุประสงค์ระดับประเทศล่าสุดคือในการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อเดือนพฤษภาคม 2566 ที่ผ่านมา แพล็ตฟอร์มระดมทุน D-vote ร่วมกับสมาคมผู้สื่อข่าวทีวีดิจิทัล (ADTEB) ร่วมดันจัดแคมเปญระดม crowdfunding ได้เงินทุนมาประมาณ 4 ล้านบาท นำไปจัดสร้างระบบรายงานผลการเลือกตั้งแบบ Real time ส่งผลให้ในวันเลือกตั้งเรามีระบบรายงานผลคะแนนรองรับการรายงานคะแนนจากทั่วประเทศ และมีอาสาสมัครอีกประมาณ 40,000 คน เข้าร่วมรายงานคะแนนจาก 40,000 หน่วยเลือกตั้งแบบ Real time ทำให้ปี 2566 เป็นปีแรกที่คนไทยทั้งประเทศได้ทราบคะแนนเลือกตั้งทันทีตั้งแต่เวลาปิดหีบเริ่มนับคะแนน คือหลัง 5 โมงเย็นเพียงเล็กน้อย
คือความเห็นจาก คุณเอกสิทธิ์ เดี่ยววณิชย์ Founder & CEO Dreamaker แพลตฟอร์มระดมทุน Crowdfunding ที่ได้รับการอนุมัติ จากสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ได้ช่วยให้ข้อมูล นิยามความหมาย Crowdfunding คืออะไร ความสำคัญ รูปแบบ รวมถึงเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับแพลตฟอร์มนี้เพิ่มเติมอีกด้วย
4 หัวใจ Crowdfunding เพื่อธุรกิจ
Crowdfunding มีรากศัพท์มาจากคำว่า Crowded (ฝูงชน) + Fundraising (การระดมทุน) มีคอนเซปต์ คือ การที่ผู้ประกอบการใช้แพลตฟอร์มออนไลน์เปิดรับเงินทุนจำนวนน้อยจากผู้สนใจลงทุนทั่วไป หลังจากนั้นก็นำมาใช้หมุนเวียน ในธุรกิจตามที่เสนอไว้ โดยผู้ลงทุนจะได้รับผลตอบแทนในรูปแบบต่างๆ ตามตกลง
กล่าวง่ายๆ คือ เป็นการเปิดการระดมทุนจากคนทั่วไป เพื่อสนับสนุนธุรกิจหรือโปรเจกต์ใดๆ ที่ผู้ประกอบการเสนอ โดยดำเนินผ่านคนกลาง นั่นคือแพลตฟอร์มออนไลน์ประเภทต่างๆ เช่น D-vote, Dreamaker, Kickstarter ฯลฯ ซึ่งตัวอย่างการระดมทุนรูปแบบ Crowdfunding มี 4 รูปแบบหลักๆ ตามความต้องการและความเหมาะสมของธุรกิจหรือโครงการนั้นๆ คือ
Reward Based Crowdfunding คือรูปแบบการระดมทุนด้วยการแลกเปลี่ยนสินค้ากับเงินทุน คือ เมื่อได้เงินทุนตามเป้าที่วางไว้ แพลตฟอร์มกลางจะทำหน้าที่เชื่อมเงินลงทุนให้ผู้ประกอบการนำไปผลิตสินค้า หรือสิทธิต่างๆ เป็นการตอบตอบแทน
Donation Based Crowdfunding คือ การระดมทุนแบบบริจาคให้โครงการ ที่องค์กรการกุศลหรือมูลนิธิต่างๆ ต้องการผลักดันให้บรรลุตามเป้าหมายภายในเวลาที่กำหนด ลักษณะคล้ายกับการทำแคมเปญระดมทุนเพื่อสร้างศาสนสถาน หรือกิจกรรมที่เกิดประโยชน์สาธารณะ โดยการระดมทุนประเภทนี้ ไม่มีสิ่งตอบแทน
Debt Based Crowdfunding คือ ลักษณะการระดมทุนโดยการออกหุ้นกู้ ที่ผู้ลงทุนจะได้ผลตอบแทนรูปแบบดอกเบี้ย และเงินต้นกลับคืน
Equity Based Crowdfunding คือ การระดมทุนที่เปิดให้ผู้ลงทุนเป็นเจ้าของร่วมในกิจการนั้นๆ โดยอยู่ในสถานะผู้ถือหุ้น ซึ่งผลตอบแทนออกมาในรูปแบบการปันผลและกำไร ซึ่งขึ้นอยู่กับผลประกอบการของตัวบริษัท
Crowdfunding เงินระดมทุนเพื่อธุรกิจไซส์เล็ก
เมื่อพูดถึงการระดมทุนจากคนหมู่มาก หลายคนอาจสงสัยถึงความแตกต่างระหว่าง Crowdfunding กับหุ้นกู้แบบปกติทั่วไปที่อยู่ในตลาดหลักทรัพย์ฯ หรือหุ้น IPO ที่เปิดให้ลงทุนผ่านช่องทางธนาคารหรือสถาบันการเงินต่างๆ ซึ่งความจริงแล้วลักษณะคล้ายกันที่เป็นการระดมทุนเหมือนกัน แต่มีความต่างทั้งเรื่องขนาดบริษัท จำนวนเงินทุน ความเสี่ยง ผลตอบแทน รูปแบบข้อเสนอ ครอบคลุมไปถึงเงื่อนไขเกี่ยวเนื่องต่างๆ
กิจการที่จดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ฯ สามารถระดมทุนด้วยวิธีการต่าง ๆ ที่เป็นรูปแบบปกติของตลาดหลักทรัพย์ได้ เช่น เสนอขายหุ้นเพิ่มทุนหรือเสนอขายหุ้นกู้ ผ่านช่องทางขายต่างๆ เช่น บริษัทหลักทรัพย์ ได้ง่าย แต่กลับกันธุรกิจขนาดเล็กถึงขนาดกลางกว่า 70% ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ Crowdfunding จึงกลายเป็นทางออกและเป็นตัวเลือกสำคัญให้ธุรกิจ Startup และ SMEs ที่จะสามารถออกเสนอขายหุ้นและหุ้นกู้จำนวนเงินหลักน้อยๆ ให้คนทั่วไปมาลงทุนได้
Crowdfunding จึงมีความสำคัญสำหรับ Startup และ SMEs เพราะสามารถระดมทุนได้อย่างง่าย รวดเร็ว ไม่ต้องผ่านสถาบันทางการเงิน ธนาคาร หรือข้อจำกัด ด้วยกฎเกณฑ์แบบเดิมๆ แต่อย่างใด นอกจากนี้ยังเหมาะกับการลงทุน ในจำนวนเงินไม่มาก แต่มีโอกาสได้รับผลตอบแทนสูงในเวลาที่รวดเร็ว ทั้งนี้ ผู้ลงทุนต้องแลกกับความเสี่ยงสูงตามมาเช่นกัน
สำหรับฝ่ายนักลงทุนเอง Crowdfunding ถือเป็นการกระจายความเสี่ยงที่ดี เพราะแทนที่จะลงเงินก้อนใหญ่ ไปที่ธุรกิจใดธุรกิจหนึ่ง ก็ได้กระจายการลงทุนในหลายๆ ธุรกิจ ที่สำคัญการลงทุนลักษณะนี้เป็นการลงทุน นอกตลาดหลักทรัพย์ฯ ราคาจึงไม่ผันผวน และได้รับผลตอบแทนเป็นเงินสดในรูปแบบของดอกเบี้ยหรือจากเงินปันผลตามผลประกอบการของธุรกิจ
“MYBAND ซึ่งเป็นอีกหนึ่ง startup ที่ได้รับการบ่มเพาะจาก AIS The StartUp คือหนึ่งตัวอย่างของการทำ Crowdfunding ที่สามารถยกเป็นเคสให้เห็นชัด โดย MYBAND เริ่มต้นจากการพัฒนามาแพล็ตฟอร์มจองวงดนตรีหรือศิลปินผ่านระบบออนไลน์ ในปี 2016 และได้รับเงินลงทุนก้อนแรก 3 ล้านบาท จาก Angel Investors ในปี 2018 ต่อมาในปี 2021 MYBAND ต้องการเงินลงทุนก้อนใหญ่ขึ้นเพื่อพัฒนาเทคโนโลยีที่จะเพิ่มอัตราการเติบโตของธุรกิจ จึงเข้าไปนำเสนอการลงทุนบนแพล็ตฟอร์ม Dreamaker และได้รับเงินลงทุนจากผู้ลงทุนจำนวนมาก จนสามารถเติบโตอย่างก้าวกระโดดถึงทุกวันนี้” คุณเอกสิทธิ์ เล่า
ลงทุน Crowdfunding พิจารณาจากอะไร ?
โดยทั่วไปแล้วธุรกิจที่ต้องการเข้าถึงแหล่งเงินทุน และต้องการระดมทุนผ่าน Crowdfunding ผู้ประกอบการรายนั้นๆ ต้องผ่านการตรวจสอบประเมินคุณสมบัติหรือที่เรียกว่า Due Diligence โดยแพลตฟอร์มตัวกลางก่อน เพื่อประเมินความสามารถของธุรกิจก่อนการระดมทุน การประเมินคุณสมบัตินี้จะเป็นการขอข้อมูลด้านต่างๆ จากบริษัท ดังนี้
- ด้านธุรกิจ (Business Due Diligence) ประกอบด้วย การประเมินขนาดตลาด, โมเดลการหารายได้, value proposition, Unit economics, โครงสร้างบริษัท, บริษัทลูกที่เกี่ยวข้อง
- ด้านการเงิน (Financial Due Diligence) ประกอบด้วย ข้อมูลการเงินสามปีย้อนหลัง เอกสารทางภาษีย้อนหลัง ความเหมาะสมของค่าใช้จ่ายและรายได้ในอนาคต มูลค่ากิจการจากการประเมิน แนวทางการจ่ายเงินปันผล
- ด้านกฎหมาย (Legal Due Diligence) ประกอบด้วย ข้อมูลการจดทะเบียนของบริษัท ข้อมูลการจดสิทธิบัตร ข้อมูลการเสนอขายหุ้น สัญญาการกู้เงิน สิทธิประโยชน์ทางภาษีที่ได้รับ เงินทุนสนับสนุนทั้งจากภาครัฐและเอกชน
นอกจากนี้คุณเอกสิทธิ์ยังแนะนำให้นักลงทุนพิจารณาเรื่องต่อไปนี้ก่อนการลงทุนด้วย เพื่อให้มั่นใจได้ว่าเรากำลังเลือกลงทุนในธุรกิจที่มีโอกาสสูงในการเติบโต
Experience พิจารณาประสบการณ์การดำเนินธุรกิจ ประสบการณ์ของผู้ประกอบการ
Transparency ตรวจสอบความโปร่งใส การนำเสนอข้อมูลธุรกิจต่างๆ ได้อย่างตรงไปตรงมา
Blue Ocean ประเมินการแข่งขันในตลาด และความสามารถการแข่งขัน
Long-term goal พิจารณาเป้าหมายระยะยาว ระยะ 10-20 ปี
CEO’s vision สแกนวิสัยทัศน์ของผู้นำองค์กร
Intellectual property ตรวจสอบทรัพย์สินทางปัญญาของธุรกิจนั้นๆ
Advisor ผู้ใหญ่ท่านใดช่วยให้คำปรึกษาบ้าง
Focus on profit ธุรกิจมีการตั้งเป้าหมายเป็นการทำกำไรที่ชัดเจนหรือไม่ และทำอย่างไร
Company structure & Control power พิจารณาโครงสร้างบริษัท ใครมีอำนาจควบคุมการบริหารงาน
Exit plan แผนที่จะทำให้นักลงทุนได้รับทั้งกำไรและได้รับเงินลงทุนคืนเป็นอย่างไร จะเกิดขึ้นเมื่อไร
คุณเอกสิทธิ์ ยังให้ทริกสำหรับนักลงทุนในการลงทุน Crowdfunding สั้นๆ ด้วยว่า นอกจากความสนใจส่วนตัวแล้ว อยากแนะนำนักลงทุนให้พิจารณาหรือประเมินภาพรวมอย่างละเอียดถี่ถ้วนก่อน และควรแบ่งเงินลงทุนมาลงไม่เยอะ เช่น เรากำหนดในหุ้นหรือตราสารประเภทต่างๆ 100 ส่วน แบ่งมาลงทุนใน Crowdfunding สัก 5-10 ส่วน เพราะ Crowdfunding ลงทุนแล้วไม่ได้ขายได้เดี๋ยวนี้เดี๋ยวนั้นเลย อาจจะต้องรอ 3-5 ปี หรือมากกว่านั้น เพราะฉะนั้นเงินที่แบ่งมาต้องเป็นเงินเย็นจริงๆ และต้องเผื่อใจเผื่อเกิดข้อผิดพลาดใดๆ ไม่ควรเอาพอร์ตทั้ง 100% มาเสี่ยง
“อยากให้ลองคิดในมุมนี้ว่าเวลาเราลงทุนในตลาดหุ้น เป็นการลงทุนตามปกติที่ผู้ลงทุนจะซื้อขายเปลี่ยนมือหุ้นของบริษัทใหญ่ที่โตอยู่แล้ว เพื่อให้ได้รับเงินปันผลและกำไรจากราคาหุ้นที่เพิ่มขึ้น แต่การลงทุนใน Crowdfunding เป็นการใส่เงินทุนของเราเข้าไปในธุรกิจสตาร์ตอัพที่ยังมีขนาดเล็กที่ต้องการเงินลงทุนเพื่อพัฒนาสินค้าและใหม่ๆ เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจในรูปแบบใหม่ๆ ให้กับประเทศชาติ เพราะฉะนั้นถ้าเราอยากช่วยผู้ประกอบการขนาดเล็กให้เติบโตเป็นธุรกิจใหญ่ อยากฝากมาลองดูการลงทุนแบบ Crowdfunding กันครับ” คุณเอกสิทธิ์ ทิ้งท้าย
สำหรับประเทศไทย AIS The StartUp โดย บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด (มหาชน) หรือ AIS ถือเป็นอีกหนึ่งผู้ผลักดันและสนับสนุนการทำงานของผู้ประกอบการ Tech Startup และ Tech SMEs ไทย ให้เติบโตอย่างยั่งยืน ภายใต้แนวคิด ‘Partnership for Inclusive Growth’ ทั้งยังมุ่งนำขีดความสามารถของโครงข่ายดิจิทัล และแพลตฟอร์มเทคโนโลยี รวมถึงองค์ความรู้แขนงต่างๆ มาร่วมพัฒนาต่อยอดให้การดำเนินธุรกิจของเหล่าสตาร์ตอัพไปได้ไกลกว่าเดิม
โดยมีเป้าหมายผลักดันการดำเนินธุรกิจในฐานะเพื่อนคู่คิดหรือพาร์ตเนอร์ที่พร้อมให้การสนับสนุน ทั้งการใช้ศักยภาพจากความแข็งแกร่งของโครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยีดิจิทัล โครงข่ายสื่อสารอัจฉริยะ แพลตฟอร์มเทคโนโลยี ที่สำคัญคือการเชื่อมโยงฐานลูกค้าของ AIS และกลุ่ม Singtel ที่มีกว่า 770 ล้านราย พร้อมองค์ความรู้ที่จะช่วยเติมเต็มพื้นฐานการดำเนินธุรกิจในด้านต่างๆ และเพื่อเสริมสร้างความแข็งแกร่งให้ธุรกิจ Startup สู่ความสำเร็จของแบรนด์ในยุคดิจิทัล มาร่วมเป็นส่วนหนึ่งในครอบครัว ‘AIS The StartUup’ สามารถส่งผลงานเข้ามาได้ที่เว็บไซต์ www.ais.co.th/thestartup หรือ www.facebook.com/aisthestartup แล้วมาร่วม Transform องค์กรสู่โลกดิจิทัลไปด้วยกัน!